2022-ci ilin əvvəllərindən, xüsusilə geosiyasi hadisələr iqtisadi proseslərə də təsirsiz ötüşməyib. Xüsusilə maliyyə bazarları bu təsirlərə ən çox məruz qalan sahələrdən biridir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) bu ilin ilk yarısı ilə bağlı açıqladığı göstəricilərdən məlum olur ki, bu təsirlər Fonddan da yan ötməyib.
Dövlət Neft Fondunun investisiya portfelinin təxminən 80 faizi səhm və istiqrazlardan ibarətdir. Bu arada məlum olub ki, Neft Fondu böyük zərər edib. Maliyyə bazarlarında baş verən dalğalanmalar nəticəsində Fondun bu tip aktivlərinin bazar dəyəri 3 milyard 434 milyon manat, yəni təxminən 2 milyard dollar azalıb. Fondun investisiya etdiyi qiymətli kağızlarla yanaşı, sahib olduğu valyutaların da dəyərində ucuzlaşma baş verib. Valyuta məzənnələrinin dəyişməsindən yaranan fərqlə bağlı olaraq daha 1 milyard 793 milyon manat (1 milyard 54 milyard dollar) itki də qeydə alınıb. Beləcə, qiymətli kağızların və valyutaların dəyər itirməsi nəticəsində Fondun investisiya portfelindəki dəyər itkisi 5 milyard 227 milyon manata, yəni, 3 milyard 75 milyon dollara bərabər olub. Fondun ilin ilk rübü ilə bağlı açıqladığı hesabata görə, Neft Fondunun 45.2 milyard dollarlıq investisiya portfelinin 70 faizi dollarda, 19.5 faizi avroda, 4.8 faizi funt-sterlinqdə, 1.3 faizi Çin yuanında, 1.1 faizi yapon yenində, 0.6 faizi Avstraliya dollarında, 0.4 faizi türk lirəsində, 0.3 faizi isə rus rublunda saxlanır.
Maraqlıdır, Neft Fondunun zərərə uğraması nə ilə bağlıdır? Zərəri önləmək olardımı?
“Bu da Fondun valyuta yığımlarına mənfi təsir göstərib”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən millət vəkili Vüqar Bayramov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Qlobal valyuta və səhm bazarında volatillik davam edir. Bu baxımdan həm sərbəst səhmlərin qiymətində proqnozlaşdırılmayan dəyişikliklər baş verdi, həm də ABŞ dollarının möhkəmlənməsi müşahidə olundu. Düzdür, Neft Fondunun valyuta ehtiyatlarının əhəmiyyətli hissəsi dollardadır. Fondun valyuta ehtiyatlarının 70 faizi dollarda, 19.5 faizi avroda, 4.8 faizi funt-sterlinqdə, 1.3 faizi Çin yuanında, 1.1 faizi yapon yenində, 0.6 faizi Avstraliya dollarında, 0.4 faizi türk lirəsində, 0.3 faizi isə rus rublunda saxlanır. Problem ondadır ki, bu ilin ilk yarısında avronun məzənnəsində azalmalar müşahidə olundu. Bu da Fondun valyuta yığımlarına mənfi təsir göstərib. Ancaq ümumilikdə, həm rüblük, həm də 6 aylıq qiymətləndirmələrdə yaranan zərər mütləqdi. Həmin dövrdə valyuta və səhm bazarındakı qiymətlərə uyğun olaraq hesablamalar aparılır. Xüsusən nəzərə alsaq ki, valyuta və səhm bazarında volatillik yüksək olduğuna görə qiymətlərin, eləcədə məzənnələrin dəyişməsi davam edir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, burada söhbət nisbi zərərin yaranmasından gedir. Çünki nəticə etibari ilə növbəti aylarda səhm bazarındakı dəyişiklik yenidən Neft Fondunun portfelinə müsbət təsir göstərəcək. Eyni zamanda valyuta bazarında, xüsusən də Avropa Mərkəzi Bankı tərəfindən uçot stavkasının artırılması davam edərsə, avronun məzənnəsinin möhkəmlənməsi fonunda yenidən valyuta yığımlarında artımlar müşahidə oluna bilər. Başqa bir tərəfdən Rusiyanın Ukraynaya hücumu da buna öz təsirini göstərir. Müharibə həm portfellərin, həm də bazarların yenidən qiymətləndirilməsinə təsir göstərir. O üzdən, valyuta ehtiyatlarının dollarda saxlanılması məqsədəuyğundur. Bununla yanaşı, Birləşmiş Ştatların səhm bazarı, Avropanın səhm bazarından daha az risklidir. Alternativlər də olduqca məhduddur”.
Millət vəkili onu da əlavə etdi ki, növbəti ilin yekununda birbaşa nəticə məhz valyuta və səhm bazarındakı dəyişikliklərdən asılı olaraq müəyyənləşəcək.
Vidadi ORDAHALLI
