İşğal dönəmində Ermənistan nəzarəti altında saxladığı Azərbaycan ərazilərində ağlasığmaz vandalizm əməlləri törədib. Bu yerlərdə erməni vandalizminin, dağıntıların miqyası böyük olsa da, Azərbaycan Vətən müharibəsində işğaldan təmizlənən ərazilərdə genişmiqyaslı abadlıq-quruculuq işləri həyata keçirir.
Müharibənin başa çatmasından az vaxt ötməsinə baxmayaraq, işğaldan azad olunan ərazilərdə bərpa layihələrinin icrasına başlanılması, hazırda işlərin intensiv şəkildə davam etdirilməsi bunu bir daha təsdiqləyir. Bu, həm də Böyük Qayıdış üçün əlverişli zəmin yaradır.
Məlum olduğu kimi, artıq Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdış Proqramı üzrə Zəngilan rayonunda “Ağıllı kənd” konsepsiyası əsasında yenidən salınmış Ağalı kəndinə sakinlərin köçürülməsinə başlanıb. Bu ayın sonuna qədər ümumilikdə 201 sakinin - 41 ailənin Ağalıya yerləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Xatırladaq ki, bu il mayın 27-də Ağalı kəndində “Ağıllı kənd” layihəsinin ilk mərhələsi üzrə açılış mərasimi olub. Kənddə müasir şəhərsalma standartları tətbiq olunub. Ağalıda məskunlaşacaq sakinlər yüksək keyfiyyətli, “ağıllı” texnologiyalarla təchiz edilmiş evlərlə təmin olunurlar. Ağalı kəndinə əhalinin köçürülməsi Böyük Qayıdışın ilk qədəmləridir. Onu da bildirək ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il 2 fevral tarixli sərəncamı ilə təsdiq olunmuş “Azərbaycan 2030: Sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər”də öz əksini tapıb. Bu məsələnin növbəti illərdə ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına dair beş milli prioritetdən biri olaraq müəyyən edilməsi ölkə rəhbərliyinin buna böyük əhəmiyyət verdiyinin göstəricisidir. Hazırda bərpa prosesinin səmərəli və mərkəzləşdirilmiş şəkildə təşkil edilməsi məqsədilə Azərbaycan hökuməti tərəfindən zəruri tədbirlər görülür. İşğaldan azad olunmuş ərazilərin yenidən qurulması və bərpası üçün 2021-ci ilin dövlət büdcəsindən 2 milyard 178,4 milyon manat vəsait xərclənib. 2022-ci il üçün bu məqsədlə dövlət büdcəsində 2 milyard 670 milyon manat vəsaitin ayrılması nəzərdə tutulub. Hazırda işğaldan azad olunmuş ərazilərdə icra olunan infrastruktur layihələri dayanmadan genişlənir. Bu proses Azərbaycanın iqtisadi inkişafına da öz təsirini göstərir. Asiya İnkişaf Bankının “Asiya İnkişaf Outlook-2022” hesabatında bununla bağlı qeyd olunur ki, 44 günlük müharibə nəticəsində azad edilmiş Azərbaycan torpaqlarına investisiyalar tikintinin 5,2 % artmasına səbəb olub və sektordakı 5 illik geriləmənin qarşısını alıb. Bildirilir ki, bu ilin may ayında Azərbaycan iqtisadiyyatı 7,2 % böyüyüb ki, bu da qeyri-neft sektorunda yüksək artımı əks etdirir.
Onu da qeyd edək ki, Asiya İnkişaf Bankı Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionu üzrə ümumi daxili məhsul istehsalı artımı ilə bağlı proqnozunu bu il üçün 0,2 faiz bəndi artıraraq 3,6 %-dən 3,8 %-ə çatdırıb. Regionda ümumi daxili məhsul artımı gələn il yenidən nəzərdən keçirilərək 4 %-dən 4,1 %-ə qaldırılıb. Artım əsasən Ukraynadakı müharibənin iqtisadi nəticələrinə gözlənildiyindən daha yaxşı tab gətirən Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Tacikistan üçün yaxşılaşdırılmış perspektivləri əks etdirir. Bununla belə, qeyri-müəyyən geosiyasi mühit fonunda bu iqtisadiyyatlarda artım önümüzdəki aylarda yavaşlaya bilər. Amma Azərbaycanda iqtisadi artım səviyyəsinin yenə yüksək səviyyədə qalması proqnozlaşdırılır. Bunun əsas səbəblərindən biri enerjidaşıyıcılarının yüksək qiymətidir. Eyni zamanda azad edilmiş ərazilərdə abadlıq-quruculuq işləri də məşğulluq və iqtisadi inkişafa müsbət töhfələrini verir. Halbuki, dünya iqtisadiyyatında vəziyyət gərgindir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, avrozona da daxil olmaqla, əksər aparıcı dövlətlərin iqtisadiyyatına təsirsiz ötüşmür. Rusiya-Ukrayna müharibəsi kontekstində 2022-ci il üçün qlobal iqtisadi artım proqnozu isə 4.1 faizdən 2.9 faizədək azaldılıb. Avropa İttifaqı üçün də builki proqnozlara yenidən baxılıb. İlin əvvəlində 4 faiz artım proqnozlaşdıran avropalılar bu göstəricini 2.8 faizədək azaldıblar. Bütün bunlar neftə olan tələbin azalacağı ilə bağlı bazar tərəddüdlərini artırıb və bu da qiymətlərdə müşahidə olunmaqdadır.Valyuta bazarlarında isə qeyri-stabillik davam edir. Dünyanın aparıcı valyutaları, o cümlədən avro kəskin şəkildə ucuzlaşmaqdadır. Belə ki, Avronun məzənnəsi son 23 ildə ilk dəfə dollarla bərabərləşib. İndi birjalarda 1 avro almaq üçün, demək olar, 1 dollar ödəmək lazımdı. Son 1 ildə avro 18 faiz dəyər itirib. Avropa pulunun ucuzlaşması Rusiya-Ukrayna müharibəsi başladıqdan sonra daha da sürətlənib. Digər tərəfdən, Rusiyanın Avropaya qaz təchizatını məhdudlaşdırması və avrozonada yüksək infilyasiya, iqtisadi proqnozlarda neqativ dürüstləşmə və bütövlükdə daha dərin böhran gözləntiləri avronu zəiflədir. Bütün bunların fonunda Azərbaycanda iqtisadi stabillik qorunub saxlanılır. Manat sabitdir və onun məzənnəsinin uzun müddət üçün hansısa təhlükə ilə üzləşməsi gözlənilmir. Bu fonda yüksək inkişaf göstəriciləri də qeydə alınır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialından bəhrələnmək üçün atılan addımlar da bu prosesə mühüm töhfələr verir.
Ramil QULİYEV
