Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ötənilki fəaliyyəti haqqında maliyyə hesabatını açıqlayıb. Hesabatda qeyd edilir ki, şirkət 2021-ci ili 2 milyard 120 milyon manat xalis mənfəətlə başa vurub. SOCAR-ın yayımladığı hesabatda şirkətin mənfəət əldə etməsi ilə yanaşı, diqqəti çəkən bir məqam da var. Belə ki, ötən il boyunca şirkətin borcları 4 milyard manatdan çox artıb.
2020-ci ilin sonunda SOCAR-ın toplam 17 milyard 129 milyon manat borcu vardı. Həmin ilin sonunda bu rəqəm daha 4 milyard 237 milyon manat artaraq 21 milyard 366 milyon manata çatıb. Bu o deməkdir ki, şirkətin borc portfeli 2021-ci ildə 25 faiz artıb.
Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, bu ilin əvvəlinə Azərbaycanın xarici dövlət borcu 8 milyard 136 milyon dollardır. Eyni tarixdə daxili dövlət borcu 3 milyard 68 milyon manatdır. Deməli, hökumətin toplam borcu manat ifadəsində 17 milyard manata yaxındır. Bu o deməkdir ki, hazırda SOCAR-ın toplam borcu hökumətin borcundan daha çoxdur. Hesablama Palatasının ötənilki büdcənin icrası ilə bağlı rəyindən məlum olur ki, SOCAR 2021-ci ili mənfəətlə başa vursa da, ötən il dövlət ən çox SOCAR-ın borclarını ödəyib. Belə ki, 2021-ci ildə “Dövlət borcu və zəmanəti üzrə öhdəliklərin Təminat Fondu” SOCAR-ın 215 milyon manat məbləğində borcunu ödəyib. Eyni zamanda, ötən il ərzində SOCAR-ın Dövlət Neft Fonduna olan borcları da artıb. 2020-ci ilin sonunda SOCAR-ın Dövlət Neft Fonduna satdığı istiqrazların qalıq dəyəri 2 milyard 960 milyon manat idi. 2021-ci ilin sonunda bu rəqəm 4 milyard 39 milyon manata yüksəlib. Yəni bir il içində SOCAR Neft Fondundan daha 1 milyard manatdan çox borc alıb.
Maraqlıdır, SOCAR-ı bu vəziyyətə kimlər salıb? Belə xoşagəlməz vəziyyətin yaranmasının kökündə nə dayanır?
“Bu və digər səbəblər SOCAR-ın səmərəsiz işləməsinə gətirib çıxardı”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, SOCAR-ın belə vəziyyətə düşməsinin günahkarı Rövnəq Abdullayevdir: “Rövnəq Abdullayev 2006-cı ildən 2022-ci ilə qədər SOCAR-a rəhbərlik edib. Onun nə savadı, nə idarəçilik qabiliyyəti belə bir şirkəti irəli aparmaq gücündə olub. Əfsuslar olsun ki, belə bir şəxs uzun illər şirkətə rəhbərlik etdi. Problem ondadır ki, SOCAR-da ştat cədvəlinin şişirdilməsi, layihələrin düzgün qiymətləndirlməməsi, qeyri-peşəkarların neft-qazçıxarma idarələrinə rəhbərlik etməsi şirkətin borclanmasına gətirib çıxarıb. Şirkətin 70 min nəfərdən çox işçisi var. Bu kifayət qədər böyük rəqəmdir. Bu və digər səbəblər SOCAR-ın səmərəsiz işləməsinə gətirib çıxardı. Üstəlik biz nəzərə almalıyıq ki, Azərbaycanda neft hasilatının həcmi ilbəil azalır. Quru yataqlarda hasilatın həcmi daha azdır”.
Bu baxımdan iqtisadçı-ekspert hesab edir ki, SOCAR-ın yeni rəhbərliyi qurumun fəaliyyətində ciddi islahatlar aparmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
