Azərbaycanda qədim ənənələri olan baramaçılığın və ipəkçiliyin inkişafına dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi, ixrac potensialının artırılması, kənd yerlərində məşğulluğun təmin edilməsi və nəzərdə tutulan digər işlərin vahid proqram əsasında həyata keçirilməsi məqsədilə 2017-ci il noyabrın 27-də “Azərbaycan Respublikasında baramaçılığın və ipəkçiliyin inkişafına dair 2018–2025-ci illər üçün Dövlət Proqramı” təsdiqlənib.
Dövlət Proqramında Azərbaycanda 2025-ci ilədək yaş barama istehsalı həcminin 6 min tona çatdırılması nəzərdə tutulur. Proqramın həyata keçirilməsi üzrə Tədbirlər Planında Azərbaycanda barama istehsalçılarının assosiasiyasının yaradılması da əksini tapır. Tədbirlər Planına baramaçılıq və ipəkçilik sahəsində klaster yanaşmanın tətbiqinin dəstəklənməsi, yeni məhsuldar ipəkqurdu cinsləri və hibridlərinin yaradılması, ilkin toxumçuluğun təşkili istiqamətində elmi tədqiqat işlərinin genişləndirilməsi, baramaçılıqla məşğul olan təsərrüfat subyektlərini sənaye tut ipəkqurdu toxumu ilə təmin edəcək toxumçuluq (qren) zavodlarının yaradılmasının dəstəklənməsi də daxil olunub. Həmçinin tədarük olunmuş baramanın ilkin emalı üçün baramaqurutma məntəqələri, o cümlədən Ağcabədi, Balakən, Bərdə, Göyçay, Tovuz, Zaqatala və Zərdab rayonlarında barama qəbulu və emalı məntəqələri yaradılacaq, barama istehsalı və emalına yerli və xarici investisiyaların cəlb edilməsi istiqamətində tədbirlər görüləcək.
Məlumat üçün qeyd edək ki, Azərbaycanda baramaçılığın tarixi çox uzaq keçmişə - V əsrə gedib çıxır. XII əsrdən isə Azərbaycan ipəyi Böyük İpək Yolu ilə Avropa və Asiya ölkələrinə ixrac olunmağa başladı.
Azərbaycanda baramaçılığın və ipəkçiliyin inkişafında əsaslı dönüş keçən əsrin 70-ci illərinin əvvəllərinə təsadüf edir. Uzun illərdir ki, bu sahənin inkişafı üçün dövlət tərəfindən müəyyən işlər görülür. Baramaçılığın inkişafı ilə bağlı görülən işlərə baxmayaraq hələ də istənilən nəticəyə nail olunmayıb.
Cari il üzrə açıqlanan rəsmi məlumatdan aydın olur ki, bu il də barama istehsalında azalma var. Belə ki, rəsmi məlumata əsasən, iyunun 20-dək kümçülər tərəfindən tədarük məntəqələrinə 319 ton 366 kiloqram yaş barama təhvil verilib. Ən çox barama tədarükü Zərdab rayonunda aparılıb. Zərdab kümçüləri tədarük məntəqələrinə 58 ton 38 kiloqram yaş barama təhvil veriblər. Məhsul tədarükünə görə Ağcabədi (32 ton 336 kq), Balakən (31 ton 134 kq), Zaqatala (20 ton 611 kq), Bərdə (18 ton 725 kq) və Şəki (18 ton 353 kq) rayonları öndə gedir. İyunun 19-da respublika üzrə tədarük məntəqələrinə 2 ton 966 kiloqram yaş barama təhvil verilib.
Bu il əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ölkədə barama istehsalı xeyli azalıb. Belə ki, keçən il iyun ayının 14-dək ölkənin barama tədarükü məntəqələrinə 428,29 ton yaş barama təhvil verildiyi halda, bu il iyunun 20-dək cəmi 319 ton 366 kiloqram barama təhvil verilib ki, bu da 2021-ci ilin göstəricisi ilə müqayisədə 25,4 faiz azdır.
Azərbaycan Respublikasında baramaçılığın və ipəkçiliyin inkişafına dair 2018–2025-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nda qeyd olunan tarixə qədər yaş barama istehsalı həcminin 6 min tona çatdırılması nəzərdə tutulur. Ancaq açıqlanan statistik məlumatlardan belə aydın olur ki, barama istehsalı azalıb.
“Barama yetişdirən fermerlər kənarda qalır, məmurlara yaxın olan şəxslər baramaçılıqla məşğul olmaq adı altında subsidiyadan yararlanır”
Liberal İqtisadçılar İctimai Birliyinin sədri Akif Nəsirli qeyd etdi ki, Azərbaycanda icra edilən proqram, həyata keçirilən layihələrin uğurla sona çatmasında ənənəvi problemlər yaşanır: “Bu proqram çərçivəsində baramaçılara, fermerlərə çatması nəzərdə tutulan subsidiya aidiyyatı şəxslərə tam çatmır. Barama yetişdirən fermerlər kənarda qalır, məmurlara yaxın olan şəxslər baramaçılıqla məşğul olur adı altında subsidiyadan yararlanır. Bu da baramaçılıqla məşğul olanların işinə mənfi təsir edir. Həmçinin, digər kənd təsərüffatı sahələrində olduğu kimi baramaçılara da verilən subsidiyanın yalnız 25 faizi nağdlaşdırılır. Bundan əlavə, baramanın yetişdirilməsi üçün fermerlərə verilən məhsullar əksər hallarda keyfiyyətsiz olur. Belə olan halda yüksək məhsuldalıqdan söhbət gedə bilməz”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, baramaçılıqla məşğul olanların əksəriyyətinin müasir texnika və avadanlıqlardan anlayışı yoxdur. Bunun üçün aidiyyəti qurumlar baramaçılıqla məşğul olanları mütəmadi olaraq maarifləndirməli, onlara müasir qaydalar barədə məlumat vermək lazımdır.
Ekspert hesab edir ki, 2025-ci ilə qədər qarşıya qoyulan məqsədə çatmaq mümkün olmayacaq. Bu sahədə hökumətin həyata keçirdiyi tədbirlər təqdirəlayiqdir.
Günel CƏLİLOVA
