ABŞ Federal Ehtiyatlar Sisteminin (FES) rəhbəri Cerom Pauel bəyan edib ki, neft və əksər məhsulların qiymətləri FES-in nəzarətindən çıxıb. O, qiymətlərə nəzarətin getdikcə daha çətin xarakter aldığını da etiraf edib:
“Bəzi mal növləri üzrə qiymətlər bizim nəzarətimizdən kənardadır. Məsələn, neft qiymətləri və əksər ərzaq qiymətlərinə nəzarət mümkünsüz hala gəlib”. Eyni zamanda o, Avropada enerji resurslarının və ərzaq məhsullarının qiymətlərinin ABŞ-dan daha baha olduğunu vurğulayıb.
Məhz belə bir vaxtda ən böyük investisiya banklarından biri olan “Goldman Sachs” dünyanın bu yay qiymət üzrə neft rallisi görəcəyini proqnozlaşdırır: “İnvestorların fikrincə, əmtəə qiymətlərinin aşağı düşməsi heç bir fundamental faktorla bağlı olmayıb və biz neftin bir barrelinin 140 dollar səviyyəsində olacağını bir daha görəcəyik”. “Goldman Sachs”ın əmtəələr üzrə qlobal tədqiqat departamentinin rəhbəri Ceff Karrinin sözlərinə görə, investisiyaların məhz enerji sektorunda görünməli olduğu vaxtda onlar bu sektoru tərk etməyə davam edir. Ceff Karri onu da əlavə etdi ki, qlobal iqtisadiyyat bərpa olunduqca, 2022-ci ilin yayında “Brent” markalı neftin bir barrelinin dəyəri yenidən tarixi səviyyələrə yaxınlaşacaq və 140 dollar səviyyəsində yer alacaq. Hazırda yüksək qiymətlərdən istehlakçılar daha çox əziyyət çəkir. Qərbdə hesab edilir ki, bütün bunlara səbəb Rusiyadır. Rusiya isə bildirir ki, Qərb sanksiyaları vəziyyətin bu həddə gəlib çatmasına səbəb olub. Elə bu fonda ABŞ Rusiyadan alınan neftin qiymətinə limit qoyulmasını təklif edib. Təklifin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Rusiya nefti müəyyən məbləğdən yuxarı qiymətə satılmasın. Buna cavab olaraq Fransa dünyadakı bütün neft hasil edən ölkələr üçün neftin qiymətinə limit qoyulması təklifi ilə çıxış edib. “Frans-Press” agentliyinin Yelisey sarayına istinadən yaydığı məlumatda deyilir ki, Fransa bu təklifin bütün neft ölkələrinə tətbiq edilməsini istəyir: “Fransa Rusiya nefti ilə bağlı ABŞ-ın təklifinə etiraz etmir, amma Fransa üçün daha effektiv olardı ki, neftin qiyməti üçün limit bütün neft ölkələrinə tətbiq edilsin”. Fransa prezidentinin ofisindən bildirilib ki, bu təklif dünya bazarında neftin sürətli bahalaşmasının qarşısını ala bilər. Amma ekspertlər neftin qiymətinə limit qoyulması ilə bağlı planın baş tutacağına şübhə edir. Almainyanın “Kil” Dünya İqtisadiyyatı institutunun eksperti Aleksandr Sandkamp bildirib ki, Rusiya neftinə qiymət limiti qoyulması yalnız o zaman mümkün ola bilər ki, onu bütün əsas alıcılar, o cümlədən Hindistan, Çin və İndoneziya da dəstəkləsin. Bu da mümkün görünmür. Elə bu səbəbdən neft bahalaşmaqda davam edəcək.
Digər tərəfdən, Rusiya neftinin bazarlardan sıxışdırılıb çıxarılması halında heç bir dövlət onu kompensasiya etməyə hazır deyil. Bunu Fransa prezidenti Emmanuel Makron ABŞ dövlət başçısı Co Baydenlə görüşündə xüsusi qeyd edib: “Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Səudiyyə Ərəbistanı da neft hasilatını, çətin ki, qaldıra bilsinlər. “Mən Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezidenti Məhəmməd bin Zayed ən-Nəhyanla danışdım. O mənə dedi ki, istehsal həcmini maksimum artırıblar. Üstəlik, səudiyyəlilər də sutkalıq neft hasilatını yalnız 150 min barrel, bəlkə də bir az artıq qaldıra bilərlər. Onların böyük gücü də yoxdur”. Beləliklə, neft qiymətləri yüksəlməkdə davam edəcək. Neftin dünya bazar qiymətlərinin artması digər hasilatçılar kimi Azərbaycanın gəlirlərinin çoxalması baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Ölkə ixracatının təxminən 80 faizini neft və neft məhsulları təşkil edir. Bu baxımdan neftin dünya bazar qiymətlərinin yüksəlməsi ixrac gəlirlərinin artmasına səbəb olur. Bu, həmçinin, Azərbaycanın Dövlət Neft Fondunun aktivlərinin və bütövlükdə Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatlarının artması baxımından da vacibdir. Bundan başqa, hazırda dünya miqyasında ən aktual məsələlərdən biri milli valyutaların məzənnəsi ilə bağlıdır. Əksər region dövlətlərində milli valyutaların dəyər itirməsi fonunda Azərbaycan manatının dayanıqlılığını qoruması xüsusi diqqət çəkir. İndiki həssas dönəmdə manatın öz dayanıqlılığını qoruyub saxlaması və region dövlətləri üzrə ən güclü valyuta qismində çıxış etməsi bir tərəfdən Azərbaycan dövlətinin, Mərkəzi Bankın apardığı məqsədyönlü siyasətlə bağlıdırsa, digər tərəfdən də burada ölkəyə neft satışından qazanılan valyutanın daxil olması mühüm rol oynayır. Artıq bir neçə ildir ki, milli valyutanın n məzənnəsi dollarla müqayisədə sabitliyini qoruyur. Neftin dünya bazar qiymətinin yüksək olduğu indiki şəraitdə ölkəmizdə valyuta, xüsusən də dollar qıtlığı yaşanmır. İndiki halda Neft Fonduna əlavə vəsaitlər gəlir. Hərraclarda valyuta satan əsas qurum da məhz Neft Fondudur. Əlavə vəsaitlər qazanan Neft Fondu Mərkəzi Bankın keçirdiyi hərraclara tələb olunandan çox valyuta çıxarır. Manatın məzənnəsinin sabit saxlanılması həm sosial, həm də iqtisadi önəm daşıyır. Xüsusilə də ölkəmizə neft satışından daxilolmaların artması Azərbaycan iqtisadiyyatı qarşısında yeni imkanlar açır.
Ramil QULİYEV
