Kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətinin bazarlarda, iri ticarət mərkəzlərində, supermarketlərdə həddən artıq baha olması faktdır. Bazarda qiymətlər od tutub yandığı üçün camaat ümidini Bakıda həftəsonları təşkil edilən “Kənddən şəhərə” yarmarkalarına bağlayırdı ki, bəlkə fermerlər onların canını alverçilərdən qurtara.
Çox təəssüflər olsun ki, Bakıda həftəsonları təşkil edilən “Kənddən şəhərə” yarmarkaları özünü doğrultmur, kəskin tənqid edilir. Halbuki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi bəyan edirdi ki, “Kənddən şəhərə” yarmarkalarının təşkil edilməsində məqsəd yerli sahibarlarla alıcılar arasında əlaqə yaratmaq, alıcıların məhsulları birbaşa kəndlidən, sahibkardan almasını təmin etmək və alverçiləri sıradan çıxarmaqdan ibarətdir. Guya ki, bu yarmarkalara kəndlilər, sahibkarlar özləri öz əkdikləri, istehsal etdikləri məhsulları gətirəcəklər, camaat da onları bazar qıymətlərindən aşağı qiymətə ala biləcək. Lakin belə olmadı. Bu gün sözügedən yarmarkalardan çox ciddi narazılıqlar var. Həm qiymətlərin bahalığı önə çəkilir, həm də yarmarkaya mal gətirənlərin fermerlər, kəndlilər deyil, alverçilər olduğu deyilir. Bu problem özünü çox qabarıq büruzə versə də, təəssüflər olsun ki, hələ də narazılıqlara, tənqidlərə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi hər hansı bir formada reaksiya verməyib. Baxmayaraq ki, artıq rəsmi mətbuat da “Kənddən şəhərə” yarmarkasının paxırını açıb ortaya qoyub. Baş verənlərə isə şərh verilmir. “Kənddən şəhərə” yarmarkası da alverçilərin əlində olacaqdısa hökumətin bu layihəni işləməsinə, buna vəsait ayırmasına nə ehtiyac vardı? Nazirlik təmsilçilərinin keçmişdə verdikləri açıqlamada deyildiyi kimi nazirlik fermerlərin məhsullarını yarmarkaya pulsuz gətirirsə, bəs niyə yarmarkalarda qiymətlər heç də bazar, supermarket qiymətlərindən fərqlənmir?
“Uzun illərdir ki, “Kənddən şəhərə” və başqa yarmarkalar alverçilər tərəfindən tutulub”
Sosial-iqtisadi sahə üzrə tanınmış ekspert Elçin Bayramlı bizimlə söhbətində bildirdi ki, uzun illərdir bu problem müşahidə edilir. “Biz də uzun illərdir bu problemdən yazırıq, danışırıq, onu qaldırırıq ki, bu vəziyyət ölkəyə sosial-iqtisadi cəhətdən çox ciddi zərər vurur. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi aqrar siyasət bir yana dursun, adicə yarmarkaların təşklini normal həyata keçirə bilmir. Bəlkə də həyata keçirmək istəmir. Uzun illərdir ki, “Kənddən şəhərə” və başqa yarmarkalar alverçilər tərəfindən tutulub. O yarmarkalara kəndlilər buraxılmır. Buraxılsa da, çox az, çox nadir hallarda buraxılır, onların da kim olduğu bilinmir. Alverçilər ya kəndlərdən, ya da bazarın ağzında qəpik-quruşa məhsulu kəndilidən alır və orada üç-dörd qatına satır. Ona görə də yarmarka ilə bazarın qiymət fərqi, demək olar ki, yoxdur. Nəticədə nə olur? Məhsulunu ucuz qiymətə satan kəndli bir sıra hallarda gəlir əldə etmir, bankrot olur, zərərə düşür və artıq növbəti illərdə əkin əkməkdə maraqlı olmur. Çünki onun məhsulundan qazancı özü yox, bir qrup alverçi götürür. Bir qrupun mənafeyi üçün ölkənin bütün kənd təsərrüfatı məhv olur. Kəndlilər, fermerlər, şəxsi təsərrüfatı, bağı-əkini olanlar, heyvan saxlayanlar hamısı monopoliya cəngində məhv olub gedir. Bugünkü qlobal ərzaq böhranı şəraitində onsuz da bizim vəziyyətimiz yaxşı deyil. Biz təxminən 50 faiz idxaldan asılıyıq. Ölkə özünü, demək olar ki, heç bir məhsulla təmin edə bilmir. Bundan başqa, məhsulların maya dəyəri artıb böyük bir bahalaşma yaranıb. Bu bahalaşmanın 70 faizi elə o məsələ ilə bağlıdır. Satış bazarlarının düzgün təşkil olunmaması analoji problemi yaradır. Yəni kəndlilərə, fermerlərə öz məhsullarını satmaq üçün bazarlarda, yarmarkalarda yer ayrılmalıdır. Biz bununla bağlı dəfələrlə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə, hökumətə təkliflər irəli sürmüşük. Burada sadə bir məsələ var. Hökumət heç bir xərc çəkmədən elə bir şərait yarada bilər ki, ölkədə bolluq və ucuzluq yaranar. Necə? Formal olaraq hərdən-bir təşkil olunan yarmarkaların il boyu davam üçün daimi yerlər ayrılmalıdır. Tutaq ki, Bakıda 10, Gəncə və Sumqayıtda 2, kiçik şəhərlərdə isə 1 yerdə daimi yarmarkalar təşkil olunmalıdır, ora yalnız şəxsi təsərrüfatı olanlar, öz məhsulunu gətirən kəndlilər, fermerlər buraxılmalıdır. Alverçilər ora buraxılmamalıdır. Belə olanda məhsil istehsal edənlər hər il öz məhsullarını normal qiymətə satacaq, gəlir əldə edəcək. Nəticədə də işini böyütməyə, daha – çox əkib becərməyə, istehsal etməyə çalışacaq. Nəticədə ölkədə bolluq və ucuzluq formalaçacaq. Ortada qazanan alverçilər yerində kəndlidən 20 qəpiyə alırlar, Bakıda 1 manata satırlar. Tutaq ki, kəndlinin üstünə maya dəyəri 15 qəpiyə düşür, məhsulu 20 qəpiyə verib 5 qəpik qazanır, alverçi isə 20 qəpiyi yol xərcinə və sair çıxsa 60 qəpik qazanır. Bir sözlə, alverçi kəndlidən 10 dəfə çox pul qazanır. İstehsal edən qalır kənarda, qazanan dəllal olur”.
E.Bayramlı deyir ki, şərait yaradılarsa kəndli gətirib öz məhsulunu yarmarkada satanda alverçi kimi 1 manata deyil 50 qəpiyə satacaq. O qeyd etdi ki, nəticədə də kəndli 2 dəfədən çox gəlir əldə edəcək və ölkədə 2 qat ucuzluq yaranacaq:“Görün, bir qrup alverçinin yarmarkalardan yığışdırılması ölkənin satış, qiymət bazarında necə böyük dəyişikliyə səbəb ola bilər . Ona görə də təklif edirəm ki, yarmarkalar məsələsinə çox ciddi fikir verilsin, bütün şəhərlərdə daimi yarmarkalar təşkil olunsun, ancaq ora kəndlilər buraxılsın. Bu halda həm də özünüməşğulluq problemi aradan qalxacaq, regionlarda işsizlik məsələsi aradan çıxacaq. Bundan isə həm istehsalçılar, həm dövlət, həm də əhali qazanacaq”.
İradə SARIYEVA
