İslam dünyasında Azərbaycan və Pakistan arasında münasibətlərin kifayət qədər yüksək səviyyədə olması, nümunəvi xarakter daşıması heç kimə sirr deyil. İndi tərəflər qarşısında duran əsas vəzifə qarşılıqlı əməkdaşlığın miqyasının daha da genişlənməsi, xüsusən iqtisadi müstəvidə əlaqələrin dərinləşdirilməsidir.
Pakistanın inkişaf etmiş kənd təsərrüfatı, yüngül və əczaçılıq sənayesinin olması, Azərbaycanın isə enerji sektoru, infrastruktur tikintisi və digər sahələrdə böyük imkanlara malik olması qarşılıqlı əməkdaşlığın hər iki tərəf üçün faydalı olacağını deməyə əsas verir. Bu fonda bəlli olub ki, Azərbaycan Pakistanla dəmir yolu vasitəsilə əlaqə yarada bilir və bu da qarşılıqlı ticarət dövriyyəsi üçün olduqca mühümdür. Məsələ ilə bağlı qeyd edək ki, Rusiya-İran Birgə Ticarət Şurasının sədri Vladimir Abedinov Rusiya-Azərbaycan-İran-Pakistan dəmir yolu xətti ilə ticarətin genişləndirilməsini təklif edib. O bu barədə İranın Ticarət Palatasının rəhbəri Qulam-Hüseyn Şafei ilə görüşdə deyib. V.Abedinov Rusiya və İran arasında ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsində maraqlı olduğunu bildirib. O, Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalarla bağlı məsələyə toxunub və əlavə edib ki, bu hadisələr regionda logistika və tranzit marşrutlarında bəzi dəyişikliklərə səbəb olub. Vurğulayıb ki, Rusiyanın ticarət əlaqələri sanksiyalar nəticəsində əsaslı təsirə məruz qalıb, bu ticarət əlaqələri yenidən nəzərdən keçirilməlidir, bunu nəzərə alaraq Rusiya regionda yeni nəqliyyat marşutları axtarır. V.Abedinov İrandakı bəzi mühüm dəmir yolu marşrutlarına diqqət çəkib: “Rəşt-Astara dəmir yolu marşrutunun tamamlanması Rusiyanın ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün çox vacibdir və bununla , Pakistanla Rusiya arasında dəmir yolu xətti yaradıla bilər”. Rusiya rəsmisi Pakistanla İran arasında marşrutun infrastrukturunun köhnəldiyini və yenidən qurulmasına ehtiyac olduğunu, yenidən qurulduqdan sonra Rusiyanın bu marşrutdan istifadə etməyə hazır olduğunu bildirib. O, həmçinin, Rusiyanın İranın şimal limanları ilə gəmilər vasitəsilə birləşdirilməsinin və yüklərin İranın limanlarına göndərilərək, gəmilərlə Pakistana daşınması ilə bağlı məsələdən danışıb. Rusiya rəsmisi qeyd edib ki, bu marşrut çox mürəkkəbdir və buna görə də Rusiyanın dəmir yolu ilə bu xəttin əvəzləyicisini axtarır. Bu dəmir yolu xətti Azərbaycanı, İranı, Pakistanı, Hindistanı əhatə etməlidir. O bildirib ki, bu dörd ölkənin ticarət palataları İşçi Qrup yarada bilər və mümkün araşdırmalardan sonra dəmir yolu marşrutlarının tamamlanması, yenilənməsi və möhkəmləndirilməsi ilə bağlı təkliflərini hökumətlərinə təqdim edə bilərlər.
İran Ticarət Palatasının rəhbəri Qulam-Hüseyn Şafei də regiondakı mövcud vəziyyəti xüsusi adlandırıb və mövcud vəziyyətə uyğun olaraq müvafiq qərar qəbul etməyə çağırıb. Onun sözlərinə görə, İran və Rusiya arasında liman sahəsində bəzi infrastruktur problemləri olsa da, İran hökuməti regiondakı mövcud vəziyyətə uyğun olaraq tranzit məsələsinə üstünlük verib və hökumət tranzit məsələsini prioritet edib. İran rəsmisi vurğulayıb ki, İranda hazırda dəmir yolunun sürəti saatda 15-20 kilometr arasındadır ki, bu da yaxşı göstərici deyil və eyni zamanda İran vaqon çatışmazlığı ilə üzləşir ki, Rusiya onun həllinə kömək edə bilər. Qulam-Hüseyn Şafei deyib ki, İranın israrına baxmayaraq Pakistanda dəmir yolu problemləri həll edilməyib: “İranın dəmir yolu xətti ilə Pakistanın Lahor şəhərinə yükün göndərilməsi 35 gün çəkir". O, Rusiya rəsmisinin dəmir yolu xətti ilə bağlı İşçi Qrupunun yaradılması təklifini alqışlayıb və bildirib ki, İran Ticarət Palatası yaxın iki ay ərzində İşçi Qrupunu yarada bilər. Başqa bir məqamı xatırladaq ki, Türkiyə, İran və Pakistan 2009-cu ildə başladılan İstanbul-Tehran-İslamabad (ITI) dəmir yolu layihəsini canlandıracaqlarını elan ediblər. Xatırladaq ki, dəmir yolu layihəsi üzrə bir neçə sınaq reysinin həyata keçirilməsinə baxmayaraq, tam fəaliyyətə başlanılmayıb. AmmaTürkiyənin nəqliyyat naziri Adil Karaismailoğlu bildirib ki, layihə üzrə işlərə bu il yenidən başlanacaq. Bu halda Azərbaycan həm Türkiyə, həm də İran üzərindən Pakistana dəmir yolu vasitəsilə çıxış əldə edəcək. Elə bu da Pakistanla ticarət dövriyyəsinin artımı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Hazırda ölkələrimiz arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafı prioritetdir. O da məlumdur ki, pakistanlı iş adamları Azərbaycanda yaradılmış sənaye zonalarında fəaliyyət göstərməkdə, nəqliyyat, enerji, sənaye, əczaçılıq, tikinti, qarşılıqlı investisiya qoyuluşu sahələrində əməkdaşlıqda maraqlıdır. Pandemiyadan əvvəl isə Pakistandan Azərbaycana gələn turistlərin sayı ildən-ilə artıb. Bakı və İslamabad arasında birbaşa nəqliyyat əlaqəsinin qurulması isə hər iki ölkə üçün önəmlidir. Bundan başqa, Pakistan şirkətləri Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı ərazisində yaradılan azad ticarət zonasında əməkdaşlığa da maraq göstərirlər. Dəmir yolu əlaqəsinin yaradılması bu istiqamətdə mühüm üstünlüklər vəd edir. Hər halda, Azərbaycan hər iki istiqamətdə tərəfdaş ölkələr, o cümlədən Pakistanla sıx işbiriliyinə hazırdır. Hətta Azərbaycanın Pakistanda dəmir yolu xətlərinin yenidən inşası, modernləşməsi üçün kreditor kimi çıxış etməsi də mümkündür.
Ramil QULİYEV
