“Rusiyanın Ukraynaya qarşı müstəmləkəçilik müharibəsi davam etdikcə dünyada ərzaq böhranı davam edəcək”. Bu barədə Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Afrika İttifaqına müraciətində bildirib.
Onun sözlərinə görə, indi Afrika faktiki olaraq Ukraynaya qarşı müharibəyə başlayanların girovluğundadır: “Bu müharibə sizin ölkələrinizdən çox uzaq görünə bilər. Amma fəlakətli şəkildə artan ərzaq qiymətləri artıq Afrika, Asiya, Avropa, Latın Amerikasında olan milyonlarla ailənin evlərinə daxil olub. Bütün qitələrdə Rusiya müharibəsi ilə təhrik edilən ərzaq qiymətlərinin ədalətsiz səviyyəsi ağrılı şəkildə hiss olunur. Amma təəssüf ki, bu sizin ölkələr üçün xüsusi problemə çevrilə bilər”. O qeyd edib ki, bu vəziyyət dünyada hər şeyin necə bir-birinə bağlı olduğunu nümayiş etdirir”. Avropa İttifaqının (Aİ) Xarici Əlaqələr və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi Josep Borrell də eyni mövqeni bölüşür. Borrell bildirib ki, Rusiya ilə Ukrayna arasında fevralın 24-də başlayan müharibənin fəsadları bütün dünyanı vurmaqda davam edir: “Rusiya bilərəkdən qlobal aclığı gücləndirir və Aİ sanksiyalarının məsuliyyət daşıdığı fikrini yaymağa çalışır. Rusiya Ukraynanın ixracatını əngəlləyir. Rusiya limanlara, qida ehtiyatlarına və nəqliyyat infrastrukturuna zərər verir”. Real vəziyyət də bir daha təsdiq edir ki, Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü enerji və ərzaq qiymətlərində qlobal artıma səbəb olub və bu, dünyanın bir çox ölkəsində inflyasiyanın dəfələrlə artmasına gətirib çıxarıb. Almaniya, Böyük Britaniya və ABŞ-da inflyasiya son 40 il ərzində maksimum həddə çatıb. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının məlumatına görə, 2022-ci ilin yanvarından bəri dünyada kömür 69%, buğda 60%, qaz 55% bahalaşıb. Hazırda qlobal ərzaq qiymətləri 2014-2016-cı illərin orta qiymətindən 55% yüksəkdir.
Ukraynadakı müharibə və qonşu ölkəni işğal etdiyi üçün Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalar taxıl və bitki yağı bazarlarını daha çətin vəziyyətə salıb. Dünya buğda ixracının 30%-i, qarğıdalının 15%-i, mineral gübrələrin 20%-i, o cümlədən təbii qazın 20%-i və neftin 11%-i Rusiya və Ukraynanın payına düşür. İndi bu ölkələrdən ixracın dayanması vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Ərzaq və yanacağın qiymətlərində əhəmiyyətli artımlar sözün əsl mənasında milyonlarla insanı yoxsulluğa sürükləyir. Britaniyanın “The Guardian” qəzeti yazır ki, Hindistanda son bir ayda tərəvəzlər 56% bahalaşıb. Filippində ilin əvvəlindən yanacağın qiyməti 40% artıb, ailələrin 12%-dən çoxu son üç ayda ən azı bir dəfə ac qalmaq məcburiyyətində qalıb. İnkişaf etmiş ölkələrdə də inflyasiyanın artması iqtisadi aktivliyi boğur, gəlirlərin azalmasına gətirib çıxarır və əhali tərəfindən etirazlara yol açır. 2022-ci ilin may ayında ABŞ-da illik inflyasiya 8,6%-ə çatıb ki, bu da 1981-ci ildən bəri ən kəskin artımdır. Almaniyada may ayında inflyasiya 7,9% təşkil edib, yanacaq orta hesabla 38%, ərzaq isə 11% bahalaşıb. Avropanın ən zəngin ölkələrindən biri olan İrlandiyada il ərzində qiymətlər 7,8%, qazın qiyməti 54% artıb. Belçikada inflyasiya 9%-ə, İtaliyada 6,8%-ə çatıb, enerji qiymətləri 43% artıb. Dünya iqtisadiyyatının bir parçası olan Azərbaycanda da inflyasiya ilə bağlı proseslər xüsusi diqqət mərkəzindədir. İqtisadiyyat nazirinin müavini Sevinc Həsənova bildirir ki, inflyasiyanın artmasına əsasən qlobal bazarda əsasən ərzaq məhsullarının qiymətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə qalxması, başlıca ticarət tərəfdaşımız olan ölkələrdə müşahidə olunan yüksək inflyasiya təsir edir. O bildirir ki, pandemiyanın təsiri nəticəsində qlobal istehlak logistika zəncirində sınmaların hələ də qalması, xüsusilə son aylar Rusiya və Ukrayna arasında baş verən münaqişə nəticəsində müşahidə olunan təklif şokları və enerji daşıyıcılarının bahalaşması dünyada ərzaq qiymətlərinin bahalaşmasına gətirib çıxarıb: “BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatına görə, dünyada ərzaq qiymətləri bu ilin yanvar-may aylarında 18 %, son 1 ildə isə 23 %-ə yaxın artıb ki, bu da ən yüksək göstəricidir. Tərəfdaş ölkələrdə həyata keçirilən siyasət, bir sıra məhsulların ixracına qadağalar, tarif və rüsumlar ərzaq qiymətlərinin artmasına təsir edən səbəblər sırasındadır. Dünyada ərzaq qiymətlərinin kəskin bahalaşmasının ölkəmizdə işgüzar fəallığa, əhalinin rifahına və alıcılıq qabiliyyətinə mənfi təsirinin qarşısını almaq məqsədilə təxirəsalınmaz antiinflyasiya tədbirlərinin görülməsi işlərə başlanıb. Bununla əlaqədar Nazirlər Kabineti tərəfindən fevral ayında müvafiq sərəncam imzalanıb. Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə bir sıra malların istehsalı rüsumdan azad edilib. Həmin məhsulların əlavə dəyər vergisindən azad edilməsi istiqamətində təkliflər hazırlanaraq təqdim olunub. Qeyd edilənlərdən əlavə, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və Dövlət Nəzarəti Xidməti tərəfindən qarabaşaq, çörək qiymətlərində qanun pozuntularının qarşısını almaq məqsədilə zəruri tədbirlər görülüb. Həmçinin dünyada baş verən proseslərdə ölkəmizin ərzaq təhlükəsizliyinə potensial mənfi təsirinin qarşısını almaq məqsədilə Nazirlər Kabineti minimum istehlak səbətinə daxil olan bir sıra ərzaq məhsullarının ölkə ərazisindən çıxarılmasının tənzimlənməsini əzərdə tutan qərarlar qəbul edib”. Bu fonda Azərbaycanda inflyasiya göstəriciləri digər ölkələrlə müqayisədə daha aşağı hədlə ifadə edilir. Azərbaycan Mərkəzi Bankı isə inflyasiyanın xarici mühitinin nisbətən əlverişli olacağı şəraitdə ölkəmizdə bahalaşmanın ilin sonuna faktiki templərdən aşağı olacağını proqnozlaşdırır. Ortamüddətli dövrdə isə inflyasiyanın hədəf diapazonuna qayıdacağı gözlənilir: “Monetar şərait, xüsusən də manatın nominal effektiv məzənnəsinin möhkəmlənməsi proqnozlaşdırılan inflyasiyanı azaldır”.
Ramil QULİYEV
