Enerji daşıyıcılarının qiymətlərinin artması səbəbindən Böyük Britaniyanın ərzaq sənayesi tənəzzül astanasındadır.Bu barədə “The Telegraph” nəşri məlumat yayıb.
Qəzet yazır ki, qazın qiymətinin artması və ekologiya ilə bağlı vergilərin yüksək olması səbəbindən ölkənin ən böyük gübrə zavodunun bağlanması planlaşdırılır. Analitiklər hesab edirlər ki, zavodun bağlanması fermerlərə daha bir zərbə olacaq və nəticədə süd, ət və çörəyin qiymətinin artması ilə nəticələnəcək. Ukraynada müharibə, Çində məhsuldarlığın aşağı olması, Hindistanda taxıl məhsullarının ixracına qadağa tətbiq edilməsi kimi amillər vəziyyəti daha da kəskinləşdirir. İngiltərə Bankının rəhbəri Endryu Beyli ərzaq qiymətlərinin artmasının dünya üçün “apokaliptik” nəticələri ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Lakin problem təkcə İngiltərəyə xas deyil. Beynəlxalq Valyuta Fondu da hesab edir ki, qlobal iqtisadiyyat İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ən böyük sınaqla üz-üzə qalıb. Fondun analitiklərinin fikrincə, Ukraynadakı vəziyyət, iqlim dəyişikliyi təhlükəsi, koronavirus pandemiyası, təchizat zəncirlərinin pozulması, maliyyə şərtlərinin sərtləşməsi və geoiqtisadi parçalanma qlobal iqtisadiyyatda çətinliklərin miqyasını genişləndirir, inflyasiyanı artırır. Almaniyanın maliyyə naziri Kristian Lindner məsələ ilə bağlı bildirir: “Ukraynadakı müharibənin iqtisadiyyat üçün əlavə nəticələri var. Bu, yüksək inflyasiya və pandemiyanın təsirlərindən xilas üçün sürət itkisi deməkdir. Biz artıq staqflyasiya ssenarilərindən qaçmaq üçün nə edə biləcəyimizi müzakirə etməli olacağıq”. ABŞ-ın maliyyə naziri Janet Yellen də iqtisadiyyatla bağlı bədbin fikirlər səsləndirir: “Ərzaq və enerjinin yüksək qiymətləri staqflyasiya təsirlərinə səbəb olur. Yəni ərzaq və enerjinin yüksək qiymətləri hasilatı və xərcləri azaldır və bütün dünyada inflyasiyanın artmasına səbəb olur”. Dünya Bankının hesabatına görə, ərzaq qiymətləri, enerji daşıyıcıları və gübrənin bahalaşması 1,2 milyard insanın yaşadığı 74 inkişaf etməkdə olan ölkəyə zərər vurub. Amma bu da dünya üçün iqtisadi təhdidlərin sonu deyil. Rusiya və Ukrayna ilə sıx iqtisadi bağları olan ölkələr maliyyə, turizm, ticarət sahələrində əlavə təzyiqlərlə üzləşəcək. Artıq BMT və Avropa İttifaqı və digər qurumlar xəbərdarlıq edib ki, müharibə Yaxın Şərq və Afrikada ərzaq böhranı yarada bilər. Səbəb də odur ki, Misir, Livan, Liviya, Somali, Sudan və Yəmən də daxil olmaqla, bir çox ölkə buğdanın təxminən yarısını Ukrayna və Rusiyadan alır. Tək bir faktı deyək ki, Ukrayna ərazisinin 70 faizi münbit torpaqlardan ibarətdir və onun 32 milyon hektar əkin sahəsi var. Bu nisbət də bütün Avropanın əkin sahələrinin üçdə bir hissəsinə bərabərdir.
Bütün bunların nəticəsidir ki, indi ən inkişaf etmiş Qərb ölkələri belə iqtisadi tənəzzül və ərzaq böhranı təhdidi ilə üzləşiblər. Bundan başqa, xəbərdarlıqlara əsasən, Ukraynada müharibənin yaratdığı və ya şiddətləndirdiyi ərzaq, yanacaq, maliyyə böhranları daha kasıb ölkələrdə iğtişaşlara səbəb ola bilər. Bu fonda BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) Ukraynada müharibənin davam etdiyi müddətdə ərzaq qiymətlərinin artmasına qlobal reaksiya verməyə çağırıb. FAO yoxsul ölkələrin dünyada ərzaq qiymətlərindəki artıma xüsusilə həssas olduğunu bildirib və davamlı, qlobal kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının artırılması üçün Qlobal Ərzaq İdxalının Maliyyələşdirilməsi Mexanizmi təşəbbüsünü irəli sürüb. Dünya Bankının son araşdırmalarına əsasən, Ukraynadakı müharibə nəticəsində ərzaq və enerji qiymətlərindəki artımlar 2024-cü ilin sonuna qədər davam edə bilər. Enerji resurslarında qiymət artımı da vəziyyətə mənfi təsirini davam etdirəcək: “Bu il müharibə fonunda enerji qiymətləri 50 faiz artacaq, 2023-2024-cü illərdə isə artım zəifləyəcək. Kənd təsərrüfatı və metalların qiyməti bu il, demək olar ki, 20 faiz artacaq. Növbəti illərdə bu artım yüksələn xətt üzrə davam edəcək. Bütövlükdə bu, 1970-ci illərdən bəri yaşanılan ən böyük əmtəə şokudur. Müharibə uzunmüddətli inflyasiyaya səbəb ola bilər. Ölkələr alternativ ticarət yolları axtararkən, malların istehsalını artırarkən təmiz enerjiyə keçid ləngiyə bilər”. Beləliklə, beynəlxalq araşdırma mərkəzlərinin əksəriyyətinin mövqeyi bundan ibarətdir ki, Rusiya-Ukrayna konflikti fonunda dünyanı çox ciddi iqtisadi və maliyyə problemləri gözləyir. Bu fonda Azərbaycanın durumu müqayisədə daha yaxşıdır. Ölkə enerji resurslarının bahalaşmasından əziyyət çəkmir. Bundan başqa, ərzaq məsələsində də ölkəmiz mühüm uğurlar aldə edib. Azərbaycanın bu gün bir çox kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə özünü təmin etmə səviyyəsi yüksəkdir.Kənd təsərrüfatı nazirinin müavini İlhamə Qədimovanın sözlərinə görə, iqlim şəraitinə uyğun olmayan bəzi məhsullar var ki, onlar ölkəyə idxal olunur: “Bu gün ölkənin özünü ərzaq məhsulları ilə təminat səviyyəsinə baxdıqda biz bir çox kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə özünü təmin etmənin yuxarı səviyyədə olduğunu görürük. Ölkəmizin iqlim şəraitinə uyğun olmayan bəzi məhsullar var ki, idxal vasitəsilə həyata keçirilir. O məhsulları istisna etməklə digər bütün bitkiçilik, heyvandarlıq məhsulları ilə özünü təmin etmə səviyyəsinin yüksək olduğunu müşahidə edirik”.
Ramil QULİYEV
