Ərzaq böhranı gələn il qlobal fəlakətə çevriləcək. Belə bir xəbərdarlıqla BMT-nin Ticarət və ixracın inkişafı üzrə konfransının sədri Rebekka Qrinspen çıxış edib.
O qeyd edib ki, Rusiya və Ukraynadan ixrac olunan kənd təsərrüfatı məhsulları və gübrələrin dünya bazarlarına qaytarılmayan hissəsi nəticəsində yaranan böhran 2023-cü ildə qlobal fəlakət təhlükəsi yaradır: “Mövcud ərzaq böhranı 2023-cü ildə sürətlə qlobal ərzaq fəlakətinə çevrilə bilər. Enerji qiymətləri artıb və Qara dəniz regionundan gübrə ixracına qoyulan məhdudiyyətlər gübrə qiymətlərinin ərzaq qiymətlərindən daha sürətlə artmasına səbəb olub”. Qrinspen qeyd edib ki, münaqişə və taxıl və gübrənin yüksək qiymətləri növbəti əkin mövsümünə qədər davam edərsə, mövcud böhran digər əsas bitkilərə, xüsusilə də düyüyə keçə bilər. BMT nümayəndəsi vurğulayıb ki, hadisələrin bu cür inkişafının qarşısını almaq üçün Ukraynadan ərzaq məhsulları, eləcə də Rusiyadan gələn ərzaq və gübrələri dünya bazarlarına qaytarmaq lazımdır: “Gübrə tədarükünə yenidən başlamaq, onu kiçik fermerlərə təqdim etmək, geniş yayılmış tədarükün dəstəklənməsi növbəti 18 ay ərzində kritik cəhətdən vacib olacaq”. BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş də bildirir ki, Rusiyanın Ukraynaya hücumları davam etdikcə qlobal ərzaq təhlükəsizliyi üçün risqlər artır. O, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dünya üçün nəticələrinin daha da pisləşdiyini və 94 ölkədən 1,6 milyard insana təsir etdiyini bildirib. Quterreş müharibənin görünməmiş aclıq dalğasına səbəb ola biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edib: “Bu artan fırtınanı dayandırmağın yalnız bir yolu var: Rusiyanın Ukraynaya işğalına son qoyulmalıdır. BMT-nin Ümumdünya Ərzaq Proqramının hesabatına görə, müharibənin ərzaq təhlükəsizliyi, enerji və maliyyəyə təsiri sistemlidir. Rusiyanın Ukraynaya hücumundan üç ay sonra dünya yeni reallıqla üz-üzədir və mövcud böhran bütün ölkələrə təsir edəcək. Ərzaqdan ciddi şəkildə məhrum olan insanların sayı son illər iki dəfə artıb. Dünyada hər beş işçidən üçü pandemiyadan əvvəlkindən daha az maaş alır. Müharibə görünməmiş aclıq və yoxsulluq dalğası ilə təhdid edir, sosial və iqtisadi xaos yaradır. Ərzaq qiymətləri demək olar ki, rekord həddə çatıb. Gübrə qiymətləri iki dəfədən çox artıb”. BMT baş katibi Ukrayna və Rusiya məsələsi ilə bağlı ərzaq sövdələşməsinə çağırış edib.
Avropa İttifaqı (Aİ) Şurasının prezidenti Şarl Mişel isə bildirir ki, Rusiya ərzağı müharibə silahı kimi istifadə edir. O bildirib ki, hazırda Ukraynanın dəniz limanlarında 20 milyon tondan çox buğda, taxıl və qarğıdalı qalıb: “Bu, dünya ərzaq təhlükəsizliyini təhdid edir və dünyanın müxtəlif ölkələrində aclığa və qıtlığa gətirib çıxarır. Qlobal aclıq hər kəsi narahat etməlidir və buna görə də bu məsələ hərtərəfli, koordinasiya edilmiş yanaşma tələb edir”. O vurğulayıb ki, Aİ Rusiyanın kənd təsərrüfatı məhsullarına sanksiya tətbiq etməyib. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken də qeyd edir ki, Rusiya qlobal ərzaq böhranının həllinə kömək göstərmir: “Bu ölkə təhdidlə məğşğuldur. Rusiya prezidenti Vladimir Putin ərzaq tədarükünə icazə vermir və dünyanı onun tələbləri ilə razılaşmaya və sanksiyaları aradan qaldırmasına çalışır. İndi Rusiyanın dəniz blokadası səbəbindən Ukrayna öz məhsullarını adi təyinat yerlərinə daşıya bilmir”. Onun sözlərinə görə, təxminən 20 milyon ton buğda Odessa limanında gəmilərdə qalıb. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə bunları cəfəngiyyat sayır. O bildirir ki, Ukrayna limanlarını dəniz minalarından təmizləsə, buradakı taxılın ixracına Rusiya maneə yaratmayacaq. Baş verənlər Azərbaycanda da diqqətlə izlənir. Ölkəmiz ərzaq ehtiyatlarını, xüsusən də taxıl rezervlərini artırır. Bundan irəli gələrək, hökumət idxal mallarının daha çox yerli məhsullarla əvəzlənməsi, daxili istehsal həcminin artırılmasına çalışır. Daxili istehsal həcminin artırılması məqsədilə dövlət-özəl sektor əməkdaşlığı genişləndirilir, sahibkarlar üçün çoxsaylı stimullaşdırıcı tədbirlər görülür, digər fəaliyyət növləri həyata keçirilir. Belə bir vaxtda bəlli olub ki, ərzaqlıq buğda istehsalı üçün də yeni addımlar atılmasə nəzərədə tutulur. Məlumata əsasən, fermerlərin ərzaqlıq buğda istehsalına çəkdiyi xərclərə uyğun olaraq subsidiya məbləği dəyişə bilər. Kənd təsərrüfatı nazirinin müavini İlhamə Qədimova bununla bağlı bildirib: “Biz buğdaya subsidiyanın yüksək verilməsini bəlkə bu gün tənqid edə bilərik. Ərzaqlıq buğdanın əhəmiyyətli hala gəldiyi bir vaxtda, əgər deyilsə ki, ərzaqlıq buğda bizdə niyə daha çox istehsal edilmir? Xərclərə baxdıqda bunu istehsal etmək üçün fermerin iki qat xərc çəkəcəyi tələbi ilə qarşılaşdıqda, biz həmin subsidiyanı artırmaq məcburiyyətində qalacağıq. Bu, bugünkü dövrün və ya bugünkü dünyanın gətirdiyi tələblər istiqamətində subsidiyanın müxtəlif indikatorlara bağlı olaraq dəyişə biləcəyini göstərir”. Xatırladaq ki, 2021-ci il üzrə bitkiçilik sahəsində bitkilər və regionlara görə əkin, məhsul və toxum əmsallarının, toxum və ting kvotalarının və əkin ehtiyaclarının müəyyən edilməsi barədə qərara əsasən subsidiyanın baza məbləği 200 manat təşkil edir. Nazir müavini bu fonda qeyd edib: “Əslində 200 manat baza məbləğidir. Əmsallarla həmin məbləğlər qeyd etdiyimiz indikatorlar nəzərə alınmaqla artırıla və azaldıla bilər. Mexanizm məhz bunun üzərində qurulub ki, müəyyən dövrlər ərzində tələblərə uyğun olaraq istifadə edilsin. 2021-ci il üçün bildiyiniz kimi, yanacaq xərclərinin artması səbəbindən əlavə olaraq dövlət tərəfindən müəyyən məbləğ ayrıldı və əmsallar artırılaraq fermerlərə ödənildi”. Taxıl və digər məhsullar üzrə idxal asılılığının azalması, yerli istehsalın müxtəlif yollarla dəstəklənməsi, minimum istehlak səbətinin tərkibində əsas ərzaq məhsulları üzrə özünütəminetmə səviyyəsinin gücləndirilməsi, əhalinin istehlak etdiyi və emal sənayesində istifadə olunan əsas kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının artırılması və digər istiqamətlərdə dövlət tərəfindən önəmli addımlar atılır. İnflyasiyanın nəzarətdə saxlanılması məqsədilə hökumət digər preventiv tədbirlər də görür. Dünya iqtisadiyyatında tənəzzülü tətikləyən daha bir məqam enerjidaşıyıcılarının yüksək qiymətidir. Azərbaycan enerji hasilatçısı olduğundan? bu hal ölkəmiz üçün təhdid mənbəyi kimi çıxış etmir. Ölkə daxilində əhaliyə enerji məhsulları dünya dövlətlərinin böyük əksəriyyəti ilə müqayisədə ucuz qiymətə satılır. Bu mənada dünya bazarlarında enerji resurslarının yüksək qiymətindən irəli gələn fəsadlar Azərbaycanda ev təsərrüfatlarına təsir etmir.
Ramil QULIYEV
