Rusiyanın OPEC+ sazişində iştirakının mümkün dayandırılması ilə bağlı xəbərlərdən sonra dünya bazarlarında neftin qiyməti yenidən bahalaşmağa başlayıb. Qərb sanksiyaları Rusiyanın daha çox neft hasil etmək imkanlarını məhdudlaşdırdığından, bəzi OPEC ölkələri Rusiyanın OPEC+ sazişində iştirakının dayandırılması ideyasını nəzərdən keçirir.
Bundan başqa, Avropa İttifaqına (Aİ) üzv ölkələr Rusiyaya qarşı tətbiq olunması nəzərdə tutulan 6-cı sanksiyalar paketində bu ölkədən neft idxalını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağı planlaşdırırlar. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayen bu xüsusda bildirib: “Rusiyaya qarşı 6-cı sanksiyalar paketi ilə bağlı hələlik razılığa gəlməmişik. Çox çalışırıq, lakin hələ konsensus mərhələsinə gəlməmişik”. O, sanksiyalar paketinin Rusiyadan neft idxalına qadağa qoyulması istisna olmaqla bütün elementləri üzrə razılığın əldə olunduğunu qeyd edib. Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel isə Rusiyaya qarşı sanksiyalar istiqamətində doğru addım atmaq istədiklərini bildirib, bu məsələdə dərhal qərarların qəbul edilməsinin və ortaq mövqenin müəyyənləşdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. O, ilin sonuna kimi Rusiyadan neft idxalının azaldılacağını bildirirb. Bazarlar artıq bütün bunlara reaksiya verir. Rusiya isə bəyan edir ki, onun neftinin idxalının azalması dünyada neft qiymətlərini ilk mərhələdə 200 dollara kimi bahalaşdıracaq. Bunun qarşısını almaq üçün Qərb ölkələri, xüsusən də ABŞ ərəb ölkələri ilə razılığa gəlməyə çalışır. Artıq bəlli olub ki, bu fonda ABŞ prezidenti Cozef Bayden Fars körfəzi ölkələrinin Əməkdaşlıq Şurasının zirvə görüşündə iştirak etmək üçün iyun ayının sonlarında Yaxın Şərqə səfər etməyi planlaşdırır. Səfər çərçivəsində Bayden Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salmanla görüşəcək və neft hasilatının artırılması məsələsini müzakirə edəcək. Yaxın Şərqə səfər ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında münasibətlərin möhkəmlənməsinə yönəlib. Rəsmi Vaşinqton neftin yüksək qiymətlərinə qarşı mübarizə yolları axtarışındadır. Xatırladaq ki, qapalı regional beynəlxalq təşkilat olan Fars körfəzi ölkələrinin Əməkdaşlıq Şurasına Küveyt, Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Oman daxildir. Amma o da bəllidir ki, ərəb ölkələri, xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanı daha əvvəl ABŞ-ın, Avropanın analoji istəklərinə rədd cavabı veriblər. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ABŞ-a qiymətlərin artmasının qarşısını almaq üçün neft hasilatını artırmayacaqlarını açıq şəkildə bildiriblər. Ağ Evlə iki Yaxın Şərq monarxiyasının liderləri arasında danışıqlar indiyə kimi nəticə verməyib.
Məsələ ilə bağlı “The Wall Street Journal” yazır ki, son bir neçə həftə ərzində Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ rəsmiləri Amerikanın Fars körfəzindəki siyasətini tənqid etməkdə daha fəal olublar: “ABŞ rəsmilərindən biri təəssüflə Baydenin Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi ilə danışmaq niyyəti haqqında “Telefon zəngi üçün müəyyən gözlənti var idi. Lakin bu baş vermədi. Biz hasilatı artırmaq barədə danışmaq istəyirdik”- deyib. Sonuncu dəfə Bayden şahzadə Məhəmmədin 86 yaşlı atası Kral Salmanla danışıqlar aparmağı bacarıb. Söhbət bu il fevralın 9-da baş tutub və bu söhbət zamanı hər iki lider ölkələri arasında yaxşı qurulmuş tərəfdaşlığın davam etdiyini təsdiqləyiblər. Səudiyyə rəsmiləri Vaşinqtonla münasibətlərinin Bayden administrasiyası dövründə pisləşdiyinə işarə ediblər. Onlar ABŞ-dan Yəməndəki vətəndaş müharibəsinə müdaxilələri üçün daha çox dəstək, İranın da bu məsələdə irəlilədiyi bir vaxtda mülki nüvə proqramı ilə bağlı yardım və Birləşmiş Ştatlarda Şahzadə Məhəmməd üçün hüquqi toxunulmazlıq istəyiblər. Bu barədə Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri məlumat yayıb. Vəliəhd şahzadə 2018-ci ildə jurnalist Camal Qaşıqçının qətlində günahkar bilinərək ABŞ-da mühakimə olunur. Lakin son 2 ildə Bayden höküməti Səudiyyə Ərəbistanının yuxarıda sadalanan heç bir xahişinə əməl etməyib. Ona görə də Səudiyyə Ərəbistanı, eləcə də BƏƏ indiki məqamda Vaşinqtonu eşitmək fikrindən çox uzaqdır”. Elə bu fonda gözlənilir ki, Baydenin Yaxın Şərqə səfəri nəticə verməyəcək. Bu halda neft qiymətlərində artım davam edəcək. Rusiya faktoru burada əsas rol oynayacaq. Bu arada isə Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak qeyd edib ki, 2022-ci ildə Rusiyada neft hasilatı 480-500 milyon tona qədər azala bilər: “Neft hasilatında cəmi bir ay müddətində gündəlik bir milyon barrel azalma baş verib. Bunun tədricən bərpa olunacağını düşünürəm. Ötən il 524 milyon ton neft hasil etdik və 2022-ci ildə bu göstərici 480-500 milyon tona enəcək. Lakin nəticə vəziyyətdən asılı olaraq dəyişə bilər”.Rusiya 2021-ci ilin yazından etibarən neft hasilatını tədricən artırmağa başlamışdı. Lakin Ukrayna ətrafında yaranmış vəziyyətlə bağlı Moskvaya qarşı tətbiq olunan beynəlxalq sanksiyalar Rusiyada xam neftin kəşfiyyatına, hasilatına və emalına investisiya yatırımlarını qadağan edib. Rusiyanın maliyyə naziri Anton Siluanovun sözlərinə görə, ölkə 2022-ci ildə sanksiyalar səbəbindən neft hasilatının 17 faizini itirə bilər. bu da dünyada neft qiymətlərinə təsir edir və enerji bazarında olduqca mürəkkəb vəziyyət yaradır.
Ramil QULİYEV
