Avropa İttifaqı ölkələri Rusiya neftinin üçdə ikisinin idxalına embarqo qoyulması barədə razılığa gəliblər. Məsələ ilə bağlı Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel qeyd edib: “Rusiya neftinin Avropa İttifaqına ixracını qadağan edən razılaşma əldə edilib. Bu, Rusiyanın neft idxalının üçdə ikisindən çoxunu əhatə edir və onun döyüş maşını üçün böyük maliyyə mənbəyini kəsir. Müharibəni bitirmək üçün bu, Rusiyaya maksimum təzyiqdir”.
Şarl Mişel əlavə edib ki, Avropa İttifaqı liderləri həmçinin “Sberbank”ın SWIFT-dən ayrılmasını da təsdiqləyiblər: “Bu sanksiyalar paketinə digər sərt tədbirlər də daxildir: Rusiyanın ən böyük bankı “Sberbank”ın SWIFT-dən ayrılması, Rusiyanın daha üç dövlət yayımçısına qadağa qoyulması və Ukraynada hərbi cinayətlərə görə məsuliyyət daşıyanlara qarşı sanksiyaların tətbiqi”. Bütün bunlar fonunda dünya neft bazarlarında kəskin artımlar qeydə alınır. Dünya bazarlarında “Brent” markalı neftin iyul sövdələşmələrinin qiyməti 1%-dən çox artaraq 1 barrel üçün 123 dolları ötüb. Qiymət artımına məhz Avropa İttifaqının Rusiyadan neft idxalını azaltmaq haqqında qərarı səbəb olub. Qeyd edək ki, qəbul edilmiş qərar Rusiyadan tankerlə neft daşınmasına şamil edilir. Kəmərlərlə neft daşınması altıncı sanksiyalar paketinə daxil edilməsə də, ilin sonunadək Rusiyadan neft idxalının 90%-dək azaldılması nəzərdə tutulub. Çində insanların hərəkəti ilə bağlı məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması səbəbindən tələbin artması gözləntiləri də “qara qızıl”ın qiymətinə təsirsiz ötüşməyib. Neftin bu şəkildə kəskin bahalaşması Azərbaycana da təsirsiz ötüşmür. Qeyd edək ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, Azərbaycan 2021-ci ildə 27 milyon 116 min ton xam neft və xam neft məhsulları ixrac edib. Bu, o deməkdir ki, il ərzində xaricə 173 milyon 271 min barrel neft göndərilib və gündəlik ixracat orta hesabla 427 min 715 barrel olub.
Məsələ ilə bağlı millət vəkili Vüqar Bayramov bildirib ki, “qara qızılın” qiymətindəki artımlar Çində karantin qaydalarının yumşalması və Brüsseldə Avropa İttifaqının Rusiya neftindən imtina müzakirələri ilə əlaqədardır. Eyni zamanda, neftə qlobal tələbin artması kontekstində dünya bazarında təklifin azalacağı tərəddüdləri də birjalara təsirsiz ötüşmür. Millət vəkili əlavə edib ki, 2022-ci ilin dövlət büdcəsində 1 barrel neftin qiymətinin 50 dollar müəyyənləşdirildiyini nəzərə alsaq, neftin illik orta qiyməti yüksək olarsa Dövlət Neft Fonduna daxilolmaları artıracaq və valyuta ehtiyatlarımız çoxalacaq. Bu baxımdan, neft bazarındakı son tendensiya bütövlükdə neft ölkələri üçün arzuolunan dəyişiklikdir. Millət vəkili vurğulayıb ki, enerji məhsulları ixrac edən əksər ölkələr və eləcə də Azərbaycan üçün neft bazarındakı stabillik valyuta daxilolmalarının optimallığı baxımından vacibdir. Əksər neft ölkələri üçün 1 barrel neftin qiymətinin 80 dollar intervalında stabilləşməsi iqtisadi baxımdan məqbul hesab olunur: “Amma neftin qiyməti yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda siyasi faktorlardan asılı olduğundan istənilən zaman bazarda sıçrayışlar istisna edilmir. Neft bazarındakı proqnozlaşdırılmayan volatillik bir daha təsdiq edir ki, enerji resursları ilə zəngin ölkələr üçün güclü qeyri-neft sektoru formalaşdırmaq alternativsizdir. Prioritet də neft gəlirlərindən asıllığı minimumlaşdırmaqdır”. İndilikdə isə hesablamalar göstərir ki, neft gəlirlərinin artmasından büdcə gəlirləri çoxalır. Belə ki, neftin qiymətinin 5 dollar artması icmal büdcə gəlirlərini proqnozla müqayisədə illik təqribən 1,4 milyard manat yüksəldir. Bu il makro proqnozlarda neftin qiymətini hər barrel üçün 50 dollar götürdüyümüz halda, hazırda qiymətlər 120 dolları keçir. Spot müqavilələri əsasında satdığımız təbii qazın qiyməti də proqnozları dəfələrlə üstələyir. Təsadüfi deyil ki, bu ilin ilk rübündə mənfəət neftinin və qazın satışından əldə olunan gəlirlər ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2,3 dəfə artıb. İlin sonuna kimi gəlirlər pronozları xeyli üstələyəcək. Bu da Azərbaycanın maliyyə manevr imkanlarını yüksəldəcək. Hələlik neft və qazın qiymətinin rekord həddə çatması ölkəyə gələn valyuta axınına ciddi təsir edir. Lakin dünyada mal və xidmətlərin qiyməti sürətlə bahalaşır. Bu isə inflyasiyanı sürətləndirir. Neftin qiymətinin 130 dollara qalxması Azərbaycanda da inflyasiyanın həcmini artıra bilər. Bu mənada hökumət diqqəti həm də qiymət artımına yönəldir. Eyni zamanda neftin kəskin qiymət artımından sonra kəskin enmə ehtimalını da hökumət nəzərə alır. Bunu maliyyə naziri Samir Şərifov da təsdiq edir. Elə bu günlərdə Milli Məclisdə çıxışında o qeyd edib: “Dünya bazarında neftin qiymətini heç kim dəqiq proqnozlaşdıra bilmir. Ötən il qiymət bizim nəzərdə tutduğumuzdan yüksək olub. Biz isə büdcədə aşağı qiymət götürməklə özümüzü sığortalaya bilmişik. Bundan sonra da bu siyasət davam etdiriləcək”. Bundan başqa, onun sözlərinə görə, dünya bazarında neftin bahalaşması digər məhsulların da qiymətinin artmasına gətirib çıxarır: “Xaricdən gələn infilyasiya ilə mübarizə aparmaq olduqca çətindir. Burada söhbət məhsulun çatışmazlığından gedir”.
Ramil QULİYEV
