Aparılan hesablamalar göstərir ki, bu ilin yanvar-aprel ayları ərzində Azərbaycana 105 milyon 270,19 dollar dəyərində 308 042,72 ton buğda idxal edilib. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə ölkəyə idxal edilən buğdanın dəyəri 13,2% artıb, həcmi isə 15,7% azalıb. Nəticədə idxal edilən buğdanın hər tonunun qiyməti 341,7 dollar olub. Ötən il yanvar-aprel aylarının nəticələrinə görə isə ölkəyə buğdanın 1 tonu orta hesabla 254,5 dollardan idxal edilib. Başqa sözlə, son bir ildə buğdanın 1 ton 87 dollar (150 manat) və ya 34% bahalaşıb.
Qeyd edək ki, bu ilin ilk dörd ayı ərzində buğda idxalı Azərbaycanın ümumi idxalının 2,61%-nə bərabər olub. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda isə buğda idxalı təkcə Azərbaycan yox bütün dünya ölkələri üçün bahalaşıb. Elə bu fonda da dünya bazarında ərzaq məhsullarının, o cümlədən taxılın bahalaşması Azərbaycanın xaricdən aldığı buğdanın qiymətinə də təsirini göstərir. Qeyd edək ki, Azərbaycanın idxal etdiyi buğdanın qiymətində bahalaşma 2021-ci ilin sonundan başlayıb. Artıq 2021-ci ilin dekabrında buğdanan 1 tonu ölkəyə 289 dollara idxal edilib. Bu ilin əvvəlində isə qiymətlər daha da yüksəlib – yanvarda buğdanın 1 tonunun qiyməti 346,6 dollara qalxıb. Fevralın yekunlarına görə buğdanın qiyməti 345 dollar, mart və aprel aylarında isə 341 dollara enib. Amma indi qiymətlər yenidən artır. Bunu Rusiya-Ukrayna savaşı tətikləyir. Amma savaşa qədər də də qiymətlər artırdı. Fevralın sonunda Ukraynada baş verən silahlı münaqişədən əvvəl buğda üzrə əsas istehsalçı ölkələrdə az yağıntı və ya quraqlıq artıq narahatlıq doğururdu. Bunun ardınca dünyanın ən böyük buğda ixracatçılarından biri olan Ukrayna bu məhsulun əkinin aparmaq və satmaqda çətinlik çəkir. Parisdəki “Demeter” kənd təsərrüfatı analitik mərkəzinin rəhbəri Sebastyan Abis məsələ ilə bağlı bildirir: “Buğdanı əvəz etmək çox çətindir. O, qlobal ərzaq təhlükəsizliyi üçün ən vacib məhsuldur və milyardlarla insan tərəfindən çörək, un şəklində yeyilir. Qarğıdalı böyük miqdarda yetişdirilir, lakin əsasən heyvan yemi və ya sənaye məqsədləri üçün istifadə olunur. Qidalılıq keyfiyyətlərindən əlavə, buğda insanlara ucuz ərzaq istehsal etməyə imkan verən məhsuldur. Buğda mülayim iqlimdə yetişdirilir, xüsusən də Rusiya, Ukrayna, ABŞ, Avstraliya kimi ölkələr istehsal üçün əlverişlidir. Son illərdə ABŞ daha az məhsul istehsal edir, çünki onlar qarğıdalı və soyaya keçirlər. Sovet dövründən sonra önə çıxan iki ölkə Ukrayna və Rusiya oldu. Son illərdə dünya ixracının 12-13 faizi Ukraynanın payına düşür”.
Sebastyan Abis indi dünya taxıl bazarında görünməmiş gərginliyə səbəb olan dəhşətli geosiyasi vəziyyət yarandığını bəyan edir: “Bunlara Cənubi Aralıq dənizi hövzəsində quraqlıq, ABŞ və Avropada iğtişaşlar kimi həyəcanverici iqlim hadisələri də əlavə olunur. Keçən il çox məhsul əldə edən və xarici bazarlara daha çox buğda satan Hindistan indi dəhşətli quraqlıqdan əziyyət çəkir və bu məhsulu ixrac edə bilməyəcək. Bu səbəbdən “Euronext” bazarında buğdanın tonu 440 avroya və ya 463 ABŞ dollarına çatıb”. Onun sözlərinə görə, vəziyyət son dərəcə gərgindir, çünki nəzərdə tutualndab artıq buğda ixrac edə biləcək ölkə yoxdur: “Bəlkə də Rusiya yaxşı məhsul götürsə, bunu edəcək. Amma müharibə dayansa belə, Ukraynanın istehsalı və ixracı dərhal bərpa olunmayacaq. Bizim real uzunmüddətli risklərimiz var. Biz hələ bütün sarsıntıları görməmişik, çünki son iki ayda dünya bazarlarında biz Ukraynada münaqişə başlamazdan əvvəl imzalanmış müqavilələrin yerinə yetirilməsini müşahidə edirik. Hazırda bütün planet üçün təxminən 270 milyon ton ehtiyatımız var. Onun da yarısı Çindədir. Çin istisna olmaqla, taxıl ehtiyatları son 25 ildə dünya ölkələrində ən aşağı səviyyədədir. Bu səbəbdən bizim beynəlxalq həmrəyliyə və əməkdaşlığa ehtiyacımız var. Ərzaq təhlükəsizliyi uğrunda mübarizə aparmaq üçün ölkələri tək qoya bilmərik, lakin eyni zamanda bəzi ölkələrin ilk növbədə özlərinin qayğısına qalması sizi təəccübləndirməməlidir. Biz buğdanı istehsal edə bildiyimiz yerdə, xüsusən də Afrikada istehsal etməliyik. Lakin bunun üçün bizə sülh və təhlükəsizlik mühiti lazımdır”. Bütün bunlar Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir, ölkə daxili istehsalı artırmağa çalışır. Bu fonda Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyində olan elmi tədqiqat institutlarının apardığı araşdırmalar yeni və daha məhsuldar buğda növlərinin hazırlanmasına yönəlib. Kənd təsərrüfatı nazirliyinin protokol rəhbəri Toğrul Qafarbəylinin sözlərinə görə, ölkənin buğda ilə birbaşa təminatının yerli toxumlar üzərində aparılması, qida təhlükəsizliyi baxımından çox önəmli rol oynayır: “Burada elmi tərəflə yanaşı suvarma və su təsərrüfatının formalaşdırılması çox böyük faktorlardan biri hesab olunur. Hesab edirik ki, bu vəhdətin formalaşdığı yerdə yüksək göstəricilər əldə oluna bilər”.
Ramil QULİYEV
