Dünyada qida sahəsində yaranmış problemlər getdikcə dərinləşir. Elə bundan irəli gəlir ki, məsələnin bu həftə BMT Təhlükəsizlik Şurasında müzakirə olunması qərara alınıb.
ABŞ-ın dövlət katibi Entoni Blinken bununla bağlı bildirib: “Həftə ərzində BMT Təhlükəsizlik Şurası ərzaq probleminin həlli üçün hansı tədbirləri görə biləcəyimizə dair iclaslar keçirəcək”. ABŞ rəsmisi əlavə edib ki, bu mövzuya xarici işlər nazirləri də cəlb olunacaq. Blinkenin sözlərinə görə, dünyada ərzaq qıtlığı risqi Ukraynadakı hadisələrlə əlaqədar yaranıb və Rusiya buna görə məsuliyyət daşıyır.
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə hesab edir ki, ölkəsinin hərəkətləri dünyada ərzaq problemlərinə təsir göstərmir: “Bu problemlər istisnasız olaraq Qərbin qanunsuz sanksiyaları ilə bağlıdır. Bizim hərəkətlərimiz qeyd olunan problemlərə heç bir şəkildə təsir etməyib, edə də bilməz. Bu problemlər istisnasız olaraq Qərb ölkələrinin tətbiq etdiyi qadağalar, qeyri-qanuni sanksiyalar nəticəsində yaranıb”. Hazırda qlobal miqyasda ərzaq çatışmazlığı, eyni zamanda qiymətlərin kəskin artması müşahidə edilir. Bu hal bəzi ölkələrdə, hətta ciddi etiraz aksiyaları ilə müşayiət edilir. Məsələn, son günlərdə İranı qiymət etirazları bürüyüb. Qeyd edək ki, İranda un, makaron, çay, bitki yağı kimi bir sıra əsas ərzaq məhsullarının qiymətinin bir neçə gün içində dəfələrlə bahalaşmasından sonra ölkənin onlarla şəhərində etiraz aksiyaları baş qaldırıb və əhali rejimin səriştəsizliyinə öz etirazını bildirib. Elə bu günlərdə İranın Dezful şəhərinin sakinləri hakimiyyətə və ölkəni məngənəsinə alan kəskin bahalaşmaya etiraz üçün küçələrə axışıb. Etirazlar və Bazarın Tənzimlənməsi Qərargahının yağ, süd məhsulları, toyuq və yumurtanın qiymətinin bahalaşması ilə bağlı xəbərdarlığı ilə eyni vaxtda bəzi mobil operatorlarının internet şəbəkəsi dayandırılıb və stasionar internet şəbəkəsinin sürəti azaldılıb. Şəhər mərkəzində başlayan etiraz aksiyası daha sonra müxtəlif küçələrə yayılıb və sakinlər hakimiyyət rəsmilərinə və bahalığa qarşı “Rəisiyə ölüm”, “Bahalaşmaya ölüm” kimi müxtəlif şüarlar səsləndiriblər. İranın qərbində də etirazlar sürətlə genişlənir. Lorestan əyalətinin Borucerd, Doroud, Çaharmahal Bəxtiyari əyalətinin Cunqan və Farsan, Kohquluye və Boyer-Əhməd əyalətlərinin Dehdəşt şəhərində vətəndaşlar etiraz aksiyaları keçirib. Sosial şəbəkələrdə yayımlanan videolarda təhlükəsizlik qüvvələrinin bəzi şəhərlərdə atəş açdığı və gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyi göstərilir. Aksiyaların mərkəzi Xuzistan əyalətinin İzə, Dezful və Əndimeşk şəhərləri sayılır.
Bir məqamı da qeyd edək ki, İranda bəzi idxal ərzaq məhsulları üçün müəyyənləşdirilmiş dolların 4200 tümənlik dövlət məzənnəsi və un subsidiyasının ləğv edilməsinin ardınca əsas qida məhsulları dramatik şəkildə bahalaşıb. Müxtəlif vilayətlərdə bahalığa qarşı küçə etirazları təşkil olunur. Cənubi Azərbaycandan olan iqtisadçı Mehdi Nəimi hökümətin dövlət məzənnəsi və subsidiyalarının ləğv edilməsi qərarlarının vaxtsız olduğunu qeyd edir. İbrahim Rəisi hökümətinin iqtisadi siyasətlərini tənqid edən Mehdi Nəimi bildirir ki, hökümətin tərkibində bacarıqlı iqtisadçılar var, ancaq onların iqtisadi qərarlara o qədər də təsiri yoxdur: “Rəisinin iqtisadi komandasında əsas ixtisası iqtisadiyyat olan insanlar, həm də dərslərini yaxşı oxumuş və iqtisadiyyatı nisbətən yaxşı anlayan insanlar var. Lakin iqtisadiyyatdan heç baş açmayan adamlar da var. Məsələn, SEPAH-ın sabiq komandirlərindən olan cənab Möhsin Rzayi”. Nəimi 4200 tümənlik dövlət məzənnəsi və subsidiyaların ləğvini vaxtsız hesab edir: “Bu qərarları tənqid edən iqtisadçılar da deyir ki, indi zamanı deyildi. Çünki əhali onsuz da ağır bir yük və ağır bir basqı altındadır. Belə bir basqı bir dəfədə onlara yükləndiyində bu, ayaqlanmağa yol açar. Necə ki, fərqli yerlərdə ayaqlanmalar baş tutub və getdikcə də çoxalacağı görünür”. Onun sözlərinə görə, İbrahim Rəisinin iqtisadi komandasında olan bacarıqlı iqtisadçılar hökümətin səhv siyasətlərini müdafiə etmək məcburiyyətində qalaraq özlərini gülünc vəziyyətə salırlar: “Mən bilirəm ki, hökümət kabinetində olan o iqtisadçıların İranın həssas siyasi məsələlərindən çox xəbərləri yoxdur. Yəni danışanda hakimiyyətin siyasətini müdafiə edirlər, ancaq onları xüsusi olaraq dindirsən, deyəcəklər ki, bizim baş verənlərdən heç xəbərimiz yoxdur. Məncə, bu siyasətləri müdafiə etməyə məcbur qalırlar. Onlar universitet dönəmində və gənc yaşlarında belə pis səviyyədə deyildilər. Ancaq sistemə girdikdən sonra çox gülünc ifadələr dilə gətirirlər. Mən onları tanıdığıma görə təəccüblənirəm. Tanımayanlar deyir ki, bunlar nə qədər geri qalmış adamlardır. Ancaq elə deyil, onlar akademik olaraq iqtisadiyyatdan anlayırlar, fəqət məcburiyyətdən belə danışırlar”. Ərzaqla bağlı aksiyalar digər ölkələrdə də qeydə alınır. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, dünyanın ərzaq təhlükəsizliyi sistemi ciddi risqlərlə üzləşib. Koronavirus pandemiyası, regional proseslər, iqlim dəyişikliyi, torpaq və su resurslarının daha da məhdudlaşması qlobal ərzaq təhlükəsizliyinin təmini üçün təhdidlər yaradır. Bu halda ərzaq təhlükəsizliyinin davamlı olaraq möhkəmləndirilməsi Azərbaycanda həyata keçirilən sosial-iqtisadi siyasətin əsas prioritetlərindəndir. Bu strateji məsələ daim diqqətdə saxlanılır və ərzaq ehtiyatlarına xüsusi önəm verilir. Dünyada neqativ meyllərin baş verdiyi, koronavirus infeksiyasının geniş yayıldığı dövrlərdə də qabaqlayıcı və sistemli tədbirlər nəticəsində ölkədə istehsal-tədarük-istehlak zəncirində heç bir fasilə müşahidə edilməyib, ərzaq məhsullarının çeşidində və istehlakçıların təminatında hər hansı qırılmalar olmayıb. Bütün bunlar isə ərzaq təhlükəsizliyinin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində aparılan düzgün və məqsədyönlü siyasi kursun məntiqi nəticəsidir.
Tahir TAĞIYEV
