Dünya bazarında "Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin 1 barrelinin qiyməti bahalaşaraq 117 dollara çatıb. Halbuki, Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində bir barrel neftin orta qiyməti 50 dollar götürülüb.
İndi beynəlxalq bazarlarda neft və qaz qiymətlərinin artması Azərbaycanın bu enerji daşıyıcılarından əldə etdiyi gəlirlərə ciddi təsir göstərir. Belə ki, 2022-ci ilin dörd ayı ərzində neft-qaz satışından gəlirlər 3,4 milyard dollardan çox olub. Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun məlumatına görə, bu il yanvarın 1-dən mayın 5-dək “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağından gəlir 2 milyard 898 milyon dollar, “Şahdəniz” yatağından gəlir 405,475 milyon dollar, “Şahdəniz” yatağı üzrə kondensatın satışından əldə olunan gəlir 96,995 milyon dollar təşkil edib. Ekspertlərin hesablamalarına əsasən, bu ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təqribən iki dəfə çoxdur. Hesaab edilir ki, cari il ərzində Azərbaycan neft və qaz satışından gəlirləri ümumiyyətlə xeyli artacaq. Çünki bu il ərzində dünya bazarlarında neft və qaz qiymətlərinin xeyli yüksək olacağı gözlənilir. Əsas səbəb isə Rusiya-Ukrayna savaşı, şimal qonşumuza tətbiq edilən sanksiyalardır. Qeyd edək ki, Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı altıncı sanksiya paketini hazırlayır. Bu məhdudlaşdırıcı tədbir çərçivəsində Rusiyadan idxal olunan neft və təbii qaza sanksiyanın qoyulması nəzərdə tutulur. Almaniyanın “Junge Welt” nəşri yazır ki, rus neftinə embarqonun tətbiqi bu enerjidaşıyıcılarının qiymətini sürətlə bahalaşdıracaq: "Bu qərar, mazut və yanacağın qiymətinin artmasına səbəb olacaq. Norveç və ya ABŞ-dan olan neft isə Rusiya neftindən daha bahadır, üstəlik, infrastruktur da kökündən dəyişməli olacaq. Rusiya neftini böyük endirimlə alan ölkələr, Avropadan fərqli olaraq iqtisadiyyatdakı çətinliklərdən yan keçəcəklər. Ukraynadakı münaqişə gec-tez sona çatacaq, Rusiya neftinə qoyulan embarqo isə əbədi qalacaq. Bununla belə Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Layen antirusiya sanksiyalarının altıncı paketini elan edib. Onun sözlərinə görə, tam neft embarqosunun mərhələli şəkildə tətbiq edilməsi təklif olunub. Bununla yanaşı, Avropa Komissiyasının rəsmi nümayəndəsi Erik Mamerin fikrincə, bu addımı atarkən nəzərə almaq lazımdır ki, bəzi Avropa İttifaqı ölkələri bir sıra səbəblər üzündən Rusiyanın enerji resurslarından daha çox asılıdırlar. Eyni zamanda, Rusiyanın baş nazirinin müavini Aleksandr Novak, Avropa Birliyinin yaxın 5-10 ildə Rusiya neft və qazını tamamilə əvəz edə bilməyəcəyini qeyd edib. Onun fikrincə, neft sahəsinin əsas oyunçuları da bu fikirlə razıdırlar”.
Rusiya Dövlət Dumasının "Vahid Rusiya" partiyasından olan deputatı Sergey Burlakov da bildirir ki, Avropa İttifaqının Rusiya neftindən imtina etməsi qiymətləri görünməmiş həddə qaldıracaq: “Avropa bu cür hərəkətlərin qaçılmaz mənfi iqtisadi nəticələri ilə üzləşəcək. Avropa İttifaqının Rusiya neftindən imtina etməsi müvəqqəti tədbirdir. Bu tədbirlər maksimum bir neçə ay davam edəcək. Avropa tezliklə öz qərarına yenidən baxacaq, çünki bunun nəticəsində onlar qaçılmaz mənfi iqtisadi nəticələrlə üzləşəcəklər. Avropa İttifaqı qazdan imtina etməyib, indiki halda bu mümkün deyil. Ancaq nefti əvəz etmək olar, amma hələlik yalnız nəzəri cəhətdən. Görək bu praktikada necə işləyəcək. İstisna etmirəm ki, boz sxemlər peyda olacaq və Avropa icazə verilən neftlə qarışdırılmış sanksiyalaşdırılmış neft almağa başlayacaq. Ancaq bu məhsul indikindən çox baha başa gəlir. Avropa rəhbərliyi öz iqtisadiyyatının məhvi üzə çıxan kimi başını tutacaq”. Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) Baş katibi Məhəmməd Barkindo isə OPEC+ Texniki Komitəsinin iclası zamanı bildirib ki, Rusiya sutkada 7 milyon barrel həcmində neft və neft məhsulları ixrac edir, dünyada bu həcmləri əvəz etmək üçün sərbəst güclər yoxdur: “Aydındır ki, sutkada 7 milyon barreldən çox həcmdə olan Rusiya neftinin və neft məhsullarının ixracı başqa yerdən “götürülə bilməz”, sərbəst güclər sadəcə yoxdur. Sanksiyalara görə onun potensial itkisini və ya könüllü olaraq edilən məhdudiyyətləri enerji bazarı mütləq hiss edəcək”. Barkindo, həmçinin qeyd edib ki, Rusiya və Ukrayna arasındakı münaqişə pandemiya ilə bağlı qlobal bazardakı qeyri-müəyyənlikləri daha da gücləndirib. O əlavə edib ki, bu geosiyasi hadisələr həm də iqtisadi qeyri-tarazlığı və neft, eləcə də digər mühüm əmtəələr üçün risklərin artmasını özündə ehtiva edib. Beləliklə, bütün bunlar dünyaenerji bazarlarında qiymətlərin yüksək həddə olacağını göstərir. Bu da enerji ixracatçısı kimi Azərbaycanın həmin məhsulların ixracından daha çox gəlir əldə etməsi deməkdir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycanın eft hasilat kvotası da artırılıb. Belə ki, OPEC-ə üzv və qeyri-üzv ölkələrin nazirlərinin 28-ci iclasında gündəlik neft hasilatının iyunda 432 min barrel artırılması ilə bağlı qərara Azərbaycan da öz dəstəyini ifadə edib.İyun ayı üzrə müəyyənləşdirilmiş kvotalara uyğun olaraq Azərbaycanda gündəlik xam neft hasilatının 7 min barrel artırılaraq 695 min barrelə çatdırılması, ixtisarla bağlı öhdəliyin isə 23 min barrel həcmində olması nəzərdə tutulur.
Ramil QULİYEV
