Bu gün Azərbaycanın xüsusi maraq dairəsində yer alan məsələlərdən biri “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə daxil olan Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin ən qısa zaman ərzində başa çatdırılmasıdır. Çünki bu halda Fars körfəzinə, həmçinin stateji tərəfdaşı olan Pakistana, eləcə də böyük iqtisadiyyata malik Hindistana yeni çıxış imkanları əldə edəcək.
Hazırda Rəşt-Astara dəmir yolunun 70 faizi tamamlanıb. Bu dəmir yolu Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun davamıdır ki, o da “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas seqmentini təşkil edir. İranın Fars körfəzi sahilindəki Bəndər Abbas və Oman dənizi sahilindəki Çabahar limanlarına daxil olan yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan və Rusiya ərazisindən tranzit olaraq Avropaya daşınacaq. Əks istiqamətdə də yüklər həmin yolla daşınacaq. Xatırladaq ki, bu məsələyə prezident İlham Əliyev ADA Universitetində keçirilən “Cənubi Qafqaz: İnkişaf və əməkdaşlıq” mövzusunda beynəlxalq konfransda xüsusi toxunub: “Azərbaycan “Şimal-Cənub” dəhlizi üzərində fəal işləyir. Coğrafi yerləşmə çox əlverişlidir. Həmişə dediyim kimi, infrastruktursuz bu çox şey demək deyil. “Şimal-Cənub” dəhlizi “Şərq-Qərb” qədər mühümdür və hazırda qismən fəaliyyətdədir”. Azərbaycan prezidentinin sözlərinə görə, İranda çatışmayan bir hissə var: “Astara ilə Rəşt arasında altmış, yüz kilometrdən çox olmayan dəmir yolu var, o tikilsə, o zaman şimaldan Azərbaycan, İran və Fars körfəzindən keçən dəmir yolu marşrutu olacaq. Bu, çox mühüm beynəlxalq dəhliz ola bilər. O, artıq işləyir, lakin yükü qatardan yük maşınlarına yükləmək lazımdır, çünki dəmir yolunun bir hissəsi yoxdur. Zaman baxımından bu, çox əhəmiyyətlidir. Bilirəm ki, bu əlaqə vasitəsilə Pakistanın Quadar limanını birləşdirmək planı var. Eyni zamanda, bu marşrut Azərbaycandan Türkiyə üzərindən Gürcüstana Azərbaycan infrastrukturundan istifadə etməklə təkcə Cənubdan Şimala deyil, Cənubdan Qərbə də işləyə bilər. Zəngəzur dəhlizi də başqa bir marşrut ola bilər və xəritəyə baxsaq, məsafə və əlçatanlıq baxımından bu da çox vacibdir. Biz Asiyadan, Pakistandan və Çindən, eyni zamanda Mərkəzi Asiya ölkələrindən çoxlu yeni yüklərin gəlməsini gözləyirik. Bütün dəmir yolu şəbəkələrimiz bir-birinə bağlıdır. Şimal sərhədi, cənub sərhədi, şərq sərhədi ilə əlaqəmiz var və Zəngəzur dəhlizi cənub-şərqə gedəcək. Bütün bunlar bizim nəqliyyat gündəmimizlə bağlıdır. Azərbaycanda çatmayan yeganə şey Ermənistan sərhədində, sonra öz ərazimizdəki qırx kilometrdir – hər şey hazır olacaq. Deməli, qonşularımız da öz üzərinə düşən işi görməlidir. Beləliklə, bu əlaqə tam işləyəcək”.
Sonuncu məqama prezident İlham Əliyev Vahid Hacıyevi prezidentin Zəngilan rayonunda xüsusi nümayəndəsi təyin olunması ilə əlaqədar videoformatda qəbul edərkən xüsusi toxunub: “Zəngilan rayonu həm İranla, həm Ermənistanla həmsərhəddir, Naxçıvana da məsafə çox yaxındır. Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi nəticəsində, eyni zamanda, Zəngilan rayonundan İran İslam Respublikasına keçən yollar nəzərə alınmaqla ixrac bazarlarına Zəngilanda yetişdiriləcək malların çox böyük çıxış imkanı var və biz bundan maksimum faydalanmalıyıq.Zəngilandan Ordubada gedən dəmir yolu, avtomobil yolu, o cümlədən İran ərazisinə keçir, - mart ayında müvafiq Memorandum imzalanmışdır, - eyni zamanda, Ermənistan ərazisindən də mütləq keçməlidir və əminəm ki, keçəcəkdir. Ona görə ixrac bazarlarına yaxınlığı, əlbəttə ki, əlavə imkanlar yaradır, həm ixrac üçün, həm də idxal üçün. Yerli istehsalın genişləndirilməsi üçün, əlbəttə ki, ixrac malları da gətirilməlidir, texnologiyalar gətirilməlidir”. Bunlar fonunda Azərbaycan dövləti “Şimal-Cənub” dəhlizinin formalaşması istiqamətində bir sıra vacib işləri həyata keçirib. Ələt-Astara magistral yolunun çəkilişi, Bakı Beynəlxalq Ticarət Limanının yenidən qurulması ilə yanaşı, İran Astarası və Azərbaycan Astarasını dəmir yolu xətti ilə birləşdirib. Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin Rəşt-Astara hissəsi istismara verildikdən sonra Cənub Şərqi Asiya və Fars körfəzi ölkələrindən Avropaya və əks istiqamətə daşınan yüklər İran və Azərbaycan ərazisindən keçməklə Avropaya çatdırılacaq. Digər beynəlxalq marşrutlarla müqayisədə “Şimal-Cənub” ilə Avropadan Asiyaya və əks istiqamətə daşınan yüklər mənzil başına 20 gün tez çatdırılacaq, nəqliyyat xərclərinə az vəsait tələb olunacaq. Bundan başqa, Çin ilə Avropa arasında yüklərin daşınmasında Azərbaycanın nəqliyyat-logistika imkanlarından istifadə olunması gündən-günə artır. Koronavirus pandemiyasının beynəlxalq iqtisadi-ticari əlaqələrə, istehsal üçün tədarük zəncirinə mənfi təsirləri aradan qalxmamış, Ukraynada yeni müharibənin alovlanması Avrasiya regionunda iqtisadi əlaqələri, xüsusən də beynəlxalq ticarəti bir az da çətinə salıb. Hazırda davam edən müharibənin və onun müxtəlif ölkələr arasında siyasi və iqtisadi münasibətlərə neqativ təsirinin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrə də əhəmiyyətli dərəcədə zərər vurması getdikcə daha qabarıq formada müşahidə olunur. Müxtəlif dövlətlərə, şirkətlərə qarşı tətbiq olunan sanksiyalar pandemiyadan xeyli zərər görmüş beynəlxalq iqtisadi-ticari əlaqələrdə, o cümlədən beynəlxalq yükdaşımalarda bir az da çətin vəziyyət yaradıb. Bu məqam dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatı və ən böyük ixracatçısı olan Çindən Avropaya yüklərin daşınmasında da artıq özünü göstərməyə başlayıb. Belə ki, Çin ilə Avropa arasında ənənəvi dəmir yolu rabitəsi olan şimal xəttində qeyri-müəyyənlik müşahidə olunur. Regionun mürəkkəb geosiyasi vəziyyəti alternativ dəhlizlərdən istifadə və həmin dəhlizlərin inkişafı ilə bağlı mövzunun vacibliyini bir daha ön plana çəkir. Hələ tarixi İpək yolu dövründən müxtəlif ölkələri birləşdirən ticarət yollarının üzərində yerləşən Azərbaycanın özünün iqtisadi, nəqliyyat-logistika potensialı sayəsində 500 milyard dollar həcmində ticarət dövriyyəsi olan Çin ilə Avropa arasında iqtisadi qovşaq rolu getdikcə daha da yüksəlir. Azərbaycan özünün nəqliyyat-logistika potensialını inkişaf etdirərək, Avrasiyada yeni, alternativ dəhlizlərin yaranmasını təmin edib. “Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin fəaliyyəti istiqamətində görülmüş işlər Azərbaycanın tranzit ölkə kimi beynəlxalq yükdaşımalardakı mövqeyini möhkəmləndirir. 44 günlük Vətən müharibəsindəki zəfərdən sonra reallaşan Zəngəzur dəhlizinin isə Azərbaycanın tranzit imkanlarını daha çoxaldacağı şübhəsizdir. Çindən Avropaya göndərilən yüklərin daşınmasında Azərbaycanın təqdim etdiyi tranzit daşımalarla bağlı imkanlar çox səmərəlidir və perspektivlidir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycanın nəqliyyat potensialı, o cümlədən Ələtdəki beynəlxalq ticarət limanı, Avropa ilə Çin arasında ən qısa dəmir yolu əlaqəsini təmin edən Bakı-Tiflis-Qars xətti Çindən Avropaya dəmir yolu ilə yeni yükdaşıma imkanlarını çoxaldıb. Elə bu günlərdə Çindən Xəzər dənizi və Azərbaycan üzərindən keçməklə Avropaya yeni yük qatarı marşrutunun işə salınması da deyilənlərin əyani sübutudur. Ukraynada hazırda davam edən müharibə fonunda Çinin öz yüklərini Avropaya daşımaq üçün yeni alternativ dəhlizlərə daha çox maraq göstərməsi təəccüblü deyil. Çünki dünyanın ən iri idxalçısı olan Çin özünün ən böyük ticarət tərəfdaşlarından olan Avropa ilə iqtisadi əlaqələrə və təbii ki, Avropa ilə etibarlı yük dövriyyəsinə xüsusi həssaslıqla yanaşır. Bu fonda ölkəmizdə nəqliyyat-logistika sahəsində vaxtında görülmüş işlər sayəsində Azərbaycan Avrasiya regionunda əsas tranzit qovşaq statusunu daha da möhkəmləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
