Rusiya-Ukrayna savaşı hələ də dünya miqyasında ərzaqla təminat məsələsində ciddi problem mənbəyi olaraq qalır. Bu fonda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) bildirir ki, dünya ərzaq qiymətləri mart ayında 12,6% artaraq ən azı 1990-cı ildən bəri rekorda imza atıb.
Buna bitki yağlarının, dənli bitkilərin və ətin rekord qiymət artımı, şəkər və süd məhsullarının qiymətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə artması səbəb olub. Belə ki, fevral ayı ilə müqayisədə bitki yağının (günəbaxan, xurma, soya və kolza) qiymət indeksi 23,2 faiz, dənli bitkilərin qiymət indeksi 17,1 faiz, o cümlədən buğdanın 19,7 faiz, şəkərin qiymət indeksi 6,7 faiz artıb.
BMT, Avropa İttifaqı, ərzaq böhranlarının aradan qaldırılmasında iştirak edən hökumət və qeyri-hökumət təşkilatlarının beynəlxalq alyansı olan Qlobal Qida Böhranı Şəbəkəsinin (GNAFC) son birgə hesabatında isə deyilir ki, şiddətli qida çatışmazlığı ilə üzləşən insanların sayı bir il ərzində təxminən 40 milyon artıb. Sənədə əsasən, 2021-ci ildə münaqişə, iqtisadi şoklar və ekstremal hava hadisələrinin “üçlü zəhərli kombinasiyası” 53 ölkədə ən azı 193 milyon insanı aclıq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. FAO isə bu fonda qeyd edir ki, bu rəqəmlər həm də narahatedici tendensiyanın kəskin xəbərdarlığıdır: ciddi ərzaq təhlükəsizliyi son bir neçə ildə durmadan artır. Hesabatda ərzaq böhranından ən çox təsirlənən ölkələrin Əfqanıstan, Efiopiya və Yəmən olduğu göstərilir: “Kəskin qida çatışmazlığı insanın kifayət qədər qida qəbul edə bilməməsi səbəbindən həyatı və ya dolanışığı təhlükə altında olduqda baş verir. İnteqrasiya edilmiş Qida Təhlükəsizliyi Faza Təsnifatı çərçivəsində bu vəziyyət qida təhlükəsizliyinin 3-5-ci mərhələlərinə uyğundur”. Son beşinci mərhələ “aclıq və ya humanitar fəlakət” deməkdir: Efiopiya, Cənubi Sudan, Yəmən və Madaqaskarın cənub bölgələrinin təxminən 570 min sakini var. FAO-ya görə, onlar üçün dolanış vasitələrinin geniş şəkildə dağılmasının, aclığın və ölümün qarşısını almaq üçün təcili tədbirlər görmək zərurəti yaranıb. Qida böhranları sahəsində ən pis vəziyyət Konqo Demokratik Respublikasında yaranıb. Daha sonra Əfqanıstan, Efiopiya, Yəmən və Nigeriyanın şimal-qərbi dayanır. 5-10-cu yerləri Suriya, Sudan, Cənubi Sudan və Haiti tutur: “Bu 10 ölkə və ərazidə 2021-ci ildə 193 milyon kəskin aclıqdan əziyyət çəkən insanlardan təqribən 134 milyonu yaşayıb”. Almaniya kansleri Olaf Şolts bununla bağlı bildirir: “İndi biz aclıqdan əziyyət çəkəcək, öz əhalisi üçün taxıl almağa gücü çatmayan dövlətlərin olmasından narahat olmalıyıq. Biz bu kasıb ölkələri tərk etməyəcəyik, onlara dəstək olacağıq”. Kanslerin sözlərinə görə, hazırda əsas taxıl tədarükçülərindən biri olan Ukrayna ixrac imkanları məhduddur.
BMT-nin Ümumdünya Ərzaq Proqramının Almaniya bölməsinin direktoru Martin Frik qeyd edir ki, hazırda Ukrayna limanlarında olan təxminən 4,5 milyon ton taxılı ölkədən ixrac edilə bilmir.Onun sözlərinə görə, problem liman çıxışlarının və dəniz zolaqlarının bağlanmasıdır: “Dünyada Ukraynadan gətirilən ərzaqlara təcili ehtiyac var. Aclıq nə hərbi, nə də iqtisadi cəhətdən silah ola bilməz”. O, həm Ukrayna sakinlərini ərzaqla təmin etməyə, həm də qlobal ərzaq böhranını yumşaltmaq üçün bu ölkədən digər dövlətlərə ərzaq tədarükünü bərpa etməyə çağırıb. Xatırladaq ki, Azərbaycan da Ukraynadan taxıl idxal edib. Lakin indi bu, müharibə üzündən mümkün deyil. Ölkə dünyada gedən son prosesləri nəzərə alaraq daxili imknar hesabına ərzaq, O cümlədən taxıl istehsalıni artırmağa çaılışır. Elə prezident İlham Əliyev Vahid Hacıyevi prezidentin Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonuna daxil olan Zəngilan rayonunda xüsusi nümayəndəsi təyin olunması ilə əlaqədar videoformatda qəbul edərkən bu xüsusda mühüm məqamlara toxunub. Öncə azad edilmiş ərazilərdə məşğulluqla duruma toxunan dövlət başçısı qeyd edib: “Ağalı kəndində bu məsələ nəzərdə tutulub. Bu il orada yeni müəssisələrin yaradılması nəzərdə tutulur. Mən göstəriş vermişdim ki, keçmiş məcburi köçkünlər Ağalı kəndinə qayıdan zaman artıq orada işlə məşğul olmaq üçün imkan olsun – həm kənd təsərrüfatında, həm də dövlət və özəl şirkətlər tərəfindən yaradılmış müəssisələrdə insanlar çalışacaqlar. Azad edilmiş torpaqlarda bizim kənd təsərrüfatı ilə bağlı çox böyük planlarımız var. İndi hər kəs yaxşı görür və bilir ki, ərzaq təhlükəsizliyi ön plana çıxır. Son illərdə bu istiqamətdə bir çox işlər görülüb. Ancaq hələ ki, biz özümüzü tam şəkildə, yəni, 100 faiz ərzaqlıq buğda ilə və bütövlükdə taxılla təmin edə bilmirik. Əminəm ki, görüləcək əlavə tədbirlər nəticəsində idxaldan asılılıq böyük dərəcədə azalacaq. Burada əsas məsələ həm məhsuldarlıq, sudan düzgün istifadə edilməsi, eyni zamanda, azad olunmuş torpaqlarda əkin yerlərinin düzgün seçilməsi və orada aqrotexniki xidmətin göstərilməsidir”. Bu arada onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda ərzaqlıq buğda istehsalının həcminin artırılması ilə bağlı aidiyyəti dövlət qurumları tərəfindən iş aparılır. Elə bu günlərdə kənd təsərrüfatı nazirinin müavini İlhamə Qədimova qeyd edilən xüsusda bildib ki, əlavə istehsal imkanları nəzərdən keçirilir. Nazir müavini Rusiyanın bu ilin iyul ayına qədər buğda ixracına qadağa qoymasına, Qazaxıstanın isə məhdudiyyət tətbiq etməsinə və bütün bunların Azərbaycana mümkün təsirinə də münasibət bildirib: “Buğda ixracına qadağa və məhdudiyyətlər bundan əvvəl də olub. Ölkədə ehtiyatlar mövcuddur. Yəni, hər hansı bir qadağa və yaxud məhdudiyyətin birbaşa təsiri və yaxud nəticəsi barədə danışmaq düzgün deyil. Ölkənin ehtiyatları təlabatı qarşılayacaq səviyyədədir. Növbəti mərhələdə isə dünyada gedən proseslərə baxılacaq, ona uyğun qərarlar qəbul ediləcək. Əlavə imkanlar həmişə nəzərdən keçirilir”.
Ramil QULİYEV
