Rusiya-Ukrayna savaşının dünya iqtisadiyyatına, o cümlədən qlobal ərzaq təminatına mənfi təsirləri davam edir. Böyük Britaniyanın Müdafiə Nazirliyinin Kəşfiyyat İdarəsi belə bir vaxtda məlumat yayıb ki, Rusiyanın Ukraynanı işğal etməsi nəticəsində ölkənin kənd təsərrüfatına ciddi zərbə dəyib.
Qeyd edilir ki, kənd təsərrüfatına yararlı sahələrin azalması səbəbindən taxıl istehsalı ötən ilə nisbətən təxminən 20 faiz aşağı olacaq: “Ukrayna kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və ixracına görə dünyada dördüncü yerdədir. Ukraynadan taxıl tədarükünün azalması inflyasiyaya səbəb olacaq. Beləliklə, taxıl bahalaşacaq. Taxılın yüksək qiymətləri qlobal ərzaq bazarlarına ciddi təsir göstərə bilər. Bu, xüsusilə iqtisadi cəhətdən zəif inkişaf etmiş bəzi ölkələrdə qlobal ərzaq təhlükəsizliyini təhdid edə bilər”. Qeyd edək ki, daha əvvəl BMT-də Ukraynadakı müharibənin dünyada aclığa səbəb ola biləcəyinə dair xəbərdarlıq etmişdi. Təşkilat müharibənin bəşəriyyət üçün dalğavari effektlə bağlı olduğunu proqnozlaşdırır: "Bazarda taxıl və enerji daşıyıcıları qiymətlərinin gözlənilən qlobal bahalaşması müharibəyədək minimal ərzaq tələbatını ödəyə bilməyənləri ağır vəziyyətə salacaq". 81 ölkədə aparılmış araşdırmaların yekunlarına əsaslanan BMT ərzaq təhlükəsizliyinin iki ssenarisini bölüşüb. Birinci ssenaridə Rusiya - Ukrayna müharibəsi ilə əlaqədar dünyanın 33 milyonadək, ikinci ssenaridə isə 47 milyonadək sakininin güclü aclıqla üzləşəcəyi ehtimalı irəli sürülüb. Bildirilir ki, dünyada aclıq problemi ilə ümumilikdə 323 milyonadək insan qarşılaşa bilər. Hazırda bütün bunlar dünya ölkələri, o cümlədən Azərbaycan tərəfindən diqqətlə izlənilir. Lakin hesab edilir ki, Azərbaycanı ciddi təhdid gözləmir. Ölkə taxıl idxalının 90 faizindən çoxunu Rusiyanın hesabına həyata keçirir. Rusiya isə Azərbaycana ixracı sabit saxlamaqda maraqlıdır. Ümumiyyətlə, Azərbaycanla ticarət əlaqələri Moskva üçün böyük önəmə sahibdir. Artıq Azərbaycan Rusiyaya aqrar məhsulların çatdırılması üzrə əsas tədarükçülər arasında ilk onluğa daxil olub. Azərbaycan baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin sözlərinə görə, Azərbaycanla Rusiya arasında iqtisadi münasibətlərdə müsbət dinamika kənd təsərrüfatı sahəsində də qeydə alınıb: "2021-ci ildə Rusiyaya meyvə -tərəvəz ixracı artıb. Xurmanın, kartofun, əriyin Rusiyaya ixrcanının həcmi artıb. Bu tendensiya bu il də müşahidə edilir. Qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan Rusiyaya pomidor ixracında əsas tədarükçülərdən biridir". Ş.Mustafayev bildirib ki, Rusiya həmçinin Azərbaycanda dənli bitkilərin (buğda, arpa) və mineral gübrələrin ixracinda əsas yer tutur: "2021-ci ildə Rusiya Azərbaycana 1 milyon tondan çox buğda ixrac edib. Bizim rusiyalı tərəfdaşlarımızın dəstəyinə ümid edərək gələcəkdə buğda və gübrə idxalının həcminin artırılmasına inanırıq". Beləliklə, Azərbaycan üçün Rusiyadan taxıl idxalında ciddi çətinliklər gözlənilmir. Rusiya özü də bu məsələdə maraqlıdır.
Bundan başqa, daxili taxıl istehsalı da artırılır. Dövriyyəyə azad edilən ərazilər də daxil edilir. Belə ki, Azərbaycanın azad olunan ərazilərində bu il 50 min hektar sahədə aparılmış əkinlərin əsasını taxıl əkinləri təşkil edir və bu sahələrdən yüksək məhsuldarlıq gözlənilir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Torpaqdan İstifadəyə Nəzarət şöbəsinin müdiri Firudin Tağıyev qeyd edir ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərin böyük potensialı var: “Bu gün azad edilmiş ərazilərdə 50 min hektarlıq sahədə aparılan əkinlər əsasən taxıl əkinləridir, buğda və arpa təşkil edir. Əkinlər dəmyə şəraitində aparılır. Növbəti mərhələdə suvarılan sahələrə transfer edilməsi planlaşdırılır. Bu da məhsuldarlığın dəfələrlə artmasına səbəb olacaq”. Nazirlik rəsmisi əlavə edib ki, torpaqlarımız işğaldan azad edildikdən sonra həmin ərazilərdə kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların potensialının öyrənilməsinə başlanılıb: “Potensial öyrənildikdən sonra hər rayondan aslı olaraq əkin sahələrin hansı istiqamət üzrə aparılması müəyyənləşdirilib. Konseptual layihələr hazırlanıb, hökumətə təqdim edilib. Eyni zamanda, praktiki işlərə də başlanılıb. Bu işlərin başlanğıcında minatəmizləmə fəaliyyəti və təhlükəsizliyin təmin edilməsi öndə dururdu. Biz aidiyyəti qurumlarla birgə təhlükəsiz ərazilərin seçilməsinə başladıq. Qələbənin əldə edildiyi il 2020-ci ildə əkin vaxtı keçmişdi, lakin simvolik olaraq biz əkinlərimizi apardıq. Buna praktiki yanaşma baxımdan etdik". F. Tağıyevin sözlərinə görə, həmin torpaqların potensialına uyğun bu il bütün aqrotexniki qaydalara uyğun qulluq edilməklə əkinlər həyata keçirilib: "Əkinlərin monitorinqi göstərir ki, Qarabağın torpaqlarından yüksək məhsuldarlıq gözlənilir. Burda regiondan aslı olaraq fərqli yanaşma var. Düşmənlərimiz tərəfindən torpaqlarımız kortəbii istifadə edilib. Bu isə torpaq resurslarının çirklənməsinə səbəb olub. Qarşımızda duran məsələlər həmin torpaq resurslarının münbitliyinin geri qaytarılması ilə daha məhsuldar əkinlərin aparılmasıdır”. O vurğulayıb ki, Həkəri çayı üzərində su anbarları qurulacaq bunlar da daha yüksək məhsuldarlıq əldə edəcəyimizə təminat verir: “Biz daha yüksək məhsuldarlığı bu layihələrdən sonra əldə edəcəyik”. Qeyd edək ki, Azərbaycan taxıla, o cümlədən ərzaqlıq buğdaya tələbinin ən azı 75 faizini daxili imkanlar hesabına ödəməyə çalışır və bu istiqamətdə müvafiq işlər görür.
Ramil QULİYEV
