Aparılan araşdırmalar göstərir ki, dünya miqyasında əhalinin əmək qabiliyyətli hissəsinin 99%-i iş yeri yaradıldıqdan sonra işləyə bilər. Amma əhalinin yalnız 1%-i bu iş yerlərini yarada bilir.
Bu 1 faizin əsas hərəkətverici qüvvəsi isə sahibkarlardan ibarətdir. Bu mənada, istənilən cəmiyyət sahibkarların sayının nə qədər artımına nail olsa, bu prosesi stimullaşdırsa, onun həyat səviyyəsi, rifahı bir o qədər yüksək olar.
Regionlar sahibkarların sayəsində daha dinamik inkişaf edir
Sahibkarların sayının daha çox olduğu dövlət dinamik inkişaf edir, iqtisadiyyatı, əhalinin həyat səviyyəsi davamlı yüksəlir. Bu mənada dövlət iqtisadi və qanunvericilik mexanizmləri vasitəsilə sahibkarlıq fəaliyyətini stimullaşdırmalıdır. Azərbaycan da məhz bu istiqamətdə zəruri addımlar atır.
Aparılan hesablamalar göstərir ki, bu il aprelin 1-i vəziyyətinə görə, hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün qeydiyyatdan keçmiş fərdi sahibkarların sayı ölkəmizdə artıq 1 milyon 195 mini ötüb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları göstərir ki, hesabat dövründə hər dörd fərdi sahibkardan üçü “Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq”, “Ticarət; nəqliyyat vasitələrinin təmiri”, “Nəqliyyat və anbar təsərrüfatı” və “Digər sahələrdə xidmətlərin göstərilməsi” sahələri üzrə qeydiyyatdan keçib. Sahibkarlıqla məşğul olmaq niyyətində olan fərdi sahibkarların əsas hissəsi Bakıda (27,9 faiz), Lənkəran-Astara (10 faiz), Qazax-Tovuz (7,6 faiz) və Mərkəzi Aran (6,9 faiz) iqtisadi rayonlarında qeydiyyata alınıb. Fərdi sahibkarların 78,5 faizini kişilər, 21,5 faizini isə qadınlar təşkil edib. Sahibkar qadınların 30,3 faizi Bakıda, 10,2 faizi Lənkəran-Astara, 8,9 faizi Qazax-Tovuz, qalanları isə digər iqtisadi rayonlarda qeydiyyatdan keçib. Fərdi sahibkarların cins tərkibinin regionlar üzrə say bölgüsündən aydın olur ki, Qazax-Tovuz (25,2 faiz), Gəncə-Daşkəsən (25 faiz), Bakı və Naxçıvan Muxtar Respublikası (hər birində 23,4 faiz), Lənkəran-Astara (21,8 faiz) iqtisadi rayonlarında qadın sahibkarların payı ölkə üzrə orta göstəricidən yuxarıdır. Ekspertlər hesab edir ki, qadın sahibkarların say artımı müsbət haldır. Çünki bu, ölkədə daha çox sayda insanın sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olması anlamına gəlir. Özü də bu sahibkarların bir çoxunun fəaliyyəti Azərbaycan regionlarını əhatə edir və bunun da bir sıra mühüm üstünlükləri var. Məsələ burasındadır ki, istənilən ölkədə regionların iqtisadiyyatının inkişafında biznes sektoru xüsusi rol oynayır. Birincisi, bunun səbəbi regionlarda yeniliklərə sahibkarların daha tez uyğunlaşmaq qabiliyyətidir. Eləcə də regionlarda sabit rəqabət qabiliyyəti mövcud olur, bazar tələblərini qarşılamaq daha asan başa gəlir. İkincisi, iri müəssisə və korporasiyalarla bərabər səviyyədə həm orta, həm də kiçik biznes regionlarda asanlıqla çoxsaylı iş yerləri yarada bilir. Üçüncüsü, hərəkətliliyinə görə təsərrüfat subyektləri regionlarda böyük biznes nümayəndələrindən müsbət mənada fərqlənə bilir, qabaqcıl texnologiya və innovasiyalardan daha çevik yararlana bilirlər. Daha bir mühüm məqam odur ki, regionlarda sahibkarlar sayəsində sosial problemlər həllini tapır, xeyli sayda insanın aktiv iqtisadi fəaliyyətə cəlbi reallaşır, nəticədə işsizlik səviyyəsi azalmağa doğru gedir. Çoxsaylı sahibkarların fəaliyyəti ilə rəqabət qabiliyyətinin genişləndirilməsi, inhisarlaşmanın zəifləməsi qeydə alınır, cəmiyyətdə sabitlik səviyyəsi yüksəlir.
Dövlət sahibkarların yanındadır
Dövlət tərəfindən həyata keçirilən məqsədyönlü siyasətlə ölkəmizdə biznes və investisiya mühiti davamlı olaraq yaxşılaşdırılır, qanunvericilik bazası təkmilləşdirilir, sahibkar-dövlət, hökumət-biznes münasibətləri daha sürətlə inkişaf etdirilir. Nəticədə ölkə iqtisadiyyatında sahibkarlar artıq mərkəzi yer tuturlar.
Ölkəmizdə nəzərə alınır ki, sahibkar təsərrüfat fəaliyyəti zamanı müəssisənin bütün risklərinə cavabdeh olduğu üçün o, müştərilərin tələbatlarını ödəməklə mənfəət əldə etmək üçün daim yeni imkanlar axtarır. Uğurlu sahibkarın düşüncə tərzinin əsas xüsusiyyəti, bazara çıxarmaq üzrə olduğu yeni məhsulun mənfəət gətirəcəyini əvvəldən müəyyən etmək bacarığıdır. Bu sahədə Azərbaycanın əsas üstünlüyü həm də odur ki, dövlət tərəfindən iş adamlarına hərətərəfli dəstək verilir. Məsələn, koronavirus pandemiyasının, bunun ardınca baş verən Rusiya-Ukrayna müharibəsinin milli iqtisadiyyata, makroiqtisadi sabitliyə, məşğulluğa və özəl sektora mənfi təsirlərinin azaldılması ilə bağlı ilk günlərdən dövlət orqanları tərəfindən sahibkarlara genişmiqyaslı dəstək verilib. Biznesin dəstəklənməsini əhatə edən çoxşaxəli tədbirlər görülüb, maliyyə-iqtisadi dəstək proqramları tətbiq olunub. Bütün bunlar isə ölkədə iqtisadiyyatın, o cümlədən biznesin fəallığının qorunub saxlanılmasını təmin edib. Həyata keçirilən tədbirlər, dövlət-özəl sektor tərəfdaşlığı iqtisadiyyatda artım tempinin sürətlənməsinə imkan verib. Qarşıdakı dövrdə sahibkarlığın inkişafı, biznesin stimullaşdırılması məqsədilə bir sıra yeni addımların atılması nəzərdə tutulur. Xüsusən də ölkəmizin biznes cəlbediciliyinin yüksəldilməsi, sahibkarların maliyyə bazarlarına daha rahat və sistemli çıxışının təmin edilməsi, ənənəvi bazarlarda payının artırılması, yeni bazarlara çıxışının asanlaşdırılması, vergi və gömrük inzibatçılığının, əmək münasibətlərinin təkmilləşdirilməsi və digər sahələrdə reallaşdırılacaq tədbirlər özəl sektorun inkişafı, güclənməsinə yeni imkanlar yaradacaq. Bunlar sayəsində ölkəmizdə sahibkarlar ən optimal və gəlirli strategiyanı axtarmaq üçün çoxlu müxtəlif strategiyaları həyata keçirməyə hazırdır. Azərbaycan sahibkarı bazardakı dəyişikliklərə tez reaksiya verə və yeni texnologiyalar tətbiq etməyə də hazır olduğunu praktiki nümayiş etdirir. Dövlətin iqtisadi uğurları ölkəmizdə bu gün həm də sahibkarların fəaliyyətinin nəticəsidir. İş yerləri yaradan, dövlətə firavanlıq və gəlir gətirən sahibkarlardır, ona görə də onlara işləmək üçün optimal şərait yaradılması xüsusi diqqət mərkəzindədir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
