Dünyada məşhur olan “Deloitte” audit şirkətinin AZAL-da apardığı yoxlamaların nəticələrinə görə, şirkətin məcmu zərəri 2018-ci ildə 151 mln 320 min manat, 2019-cu il üzrə 78 mln. 770 min, 2020-ci ildə 76 mln. 415 min manat olub. 2021-ci il üçün məlumatlar hələ ki, yoxdur. Üstəlik, AZAL həm də büdcədən ən çox dotasiya alan şirkətlərdən biridir – 2019-2021-ci illər ərzində şirkət büdcədən ümumilikdə 215 mln. manat dotasiya alıb.
O da məlumdur ki, AZAL ölkədə inhisarçı mövqedən çıxış edən qurumdur. Çünki həm uçuşlara, həm də yerüstü xidmətlərə nəzarət edir. Ölkəyə xarici şirkətlərin birbaşa daxil olmasına mane olur. Ən başlıcası, regionda ən baha qiymətə bilet satır, yerüstü xidmətləri bahadır, büdcədən dotasiya, təyyarələri də büdcə hesabına alır, amma yenə də zərərlə işləyir. Bütün bunlar, təbii ki, təəccüb doğurur. Üstəlik, ölkə ictimayətində AZAL-ın fəaliyyətindən, sərnişinlərə göstərilən xidmət səviyyəsindən böyük narazılıq var. Nəzərə alsaq ki, pandemiya ilə əlaqədar quru yollar bağlıdır və xaricə gediş-gəliş yalnız hava nəqliyyatı ilə həyata keçirilir, o zaman AZAL-ın zərərlə işləməsi nə deməkdir?
“Bəzi dövlət müəssisələri, o cümlədən AZAL dövlətin pulunu silməklə məşğuldur”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı alim, professor Əli Əlirzayev hesab edir ki, belə biabırçı vəziyyətin yaranmasının kökündə neqativ idarəçilik dayanır: “Bunu yalnız səmərəsiz idarəçiliklə əlaqələndirmək olar. AZAL həm dövlətin ayırdığı dotasiyalardan səmərəli istifadə etmir, həm də pandemiyanın yaratdığı imkanlardan düzgün istifadə etmir. Halbuki, ötən iki il ərzində hava nəqliyyatına tələbat xeyli artıb. AZAL nəinki sərnişindaşımada, o cümlədən yükdaşımada da fəal rol oynayır. Belə olan halda yenə də zərərlə işləmələri onu göstərir ki, ortada çox ciddi nöqsanlar mövcuddur. Bizdə təyyarə biletlərinin qiyməti digər region ölkələri ilə müqayisəolunmaz dərəcədə bahadır. Gürcüstanda, Türkiyədə, Ermənistanda qiymətlər çox aşağıdır. Bəzi dövlət müəssisələri, o cümlədən AZAL dövlətin pulunu silməklə məşğuldur. Ona görə də rentabelli işləmir. Naxçıvana gediş-gəliş əsasən təyyarə ilədir. Ancaq təəssüflər olsun ki, tələbat böyük olsa da bunun üçün təyyarə sayı artırılmır. Üstəlik, AZAL başqa aviaşirkətlərin də bazara daxil olmasına imkan vermir. Halbuki, digər şirkətlər də bu işlə məşğul olsa, o zaman rəqabət olacaq və bu da daşıma qiymətlərinin aşağı düşməsinə müsbət təsir göstərəcək. Bu baxımdan hesab edirəm ki, sözügedən sahədə ciddi islahatlar aparılmalı və AZAL-ın inhisarçılığına son qoyulmalıdır. Yoxsa belə müəssisələr dövlət büdcəsinə yük olacaq”.
Bir sözlə, professor hesab edir ki, AZAL-ın fəaliyyətinə yenidən baxmaq lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
