80 faiz idxaldan asılı olan ölkəmizdə kərə yağı, bitki yağlarından daha çox, ölkəyə texniki qatqılar gətirilir. Adətən dünyada ərzaq qıtlığı yaranan kimi bazarları qorumaq çətinləşir. Xüsusilə də idxaldan asılı olan ölkələrdə bu hal daha çox baş verir.
Daxili bazarda ekoloji balansı qorumaq çətinləşir. Azərbaycan da əsasən ərzaq məhsullarının böyük bir qismini xaricdən idxal edən ölkədir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda əsasən Azərbaycanın daxili bazarında yağların keyfiyyətinin necə olacağı, bazarda satılan günəbaxan və qarğıdalı yağları ilə bağlı olaraq çox ciddi problemlərin yaşanacağı gözlənilirdi. Müharibə başlayandan qısa müddət sonra bəzi topdansatış yağ məntəqələrində kütləvi satışlarla bağlı məhdudiyyətlər tətbiq edilməyə başlanıldı. Dükan və marketlərdə duru yağların qiyməti, demək olar ki, günü-gündən artır.
Qeyd edək ki, ölkəmizdə də günəbaxan və qarğıdalı əkilir. Buna baxmayaraq, adıçəkilən məhsulla bağlı idxaldan asılıyıq.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, bu ilin ilk iki ayında Azərbaycan xaricdən 11,12 milyon ABŞ dolları dəyərində 8 030 ton günəbaxan yağı alıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 16,4%, kəmiyyət olaraq - 28,6% azdır. Rusiyadan 10,76 milyon ABŞ dolları dəyərində 7 min 812 ton, Türkiyədən 252,31 min ABŞ dolları dəyərində 133,78 ton, Ukraynadan 139,84 min ABŞ dolları dəyərində 77,15 ton, İtaliyadan 14,1 min ABŞ dolları dəyərində 5,86 ton, Belarusdan 2,81 min ABŞ dolları dəyərində 1,3 ton, Almaniyadan 0,09 min ABŞ dolları dəyərində 0,03 ton məhsul gətirilib.
Azərbaycanda duru bitki yağları istehsalında azalma müşahidə olunur. Belə ki, bu ilin yanvar-mart ayları ərzində ölkədə 12 min 979,6 ton duru bitki yağları istehsal edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 14,1% azdır. 2021-ci ildə Azərbaycanda 52,4 min ton duru yağ istehsal olunduğu halda, xaricdən 74 min ton günəbaxan və qarğıdalı yağları idxal olunub.
Qeyd etdiyimiz kimi, ölkədə günəbaxan və qarğıdalı əkilir. Lakin Azərbaycanda günəbaxan sahələrinin həcmi o qədər azdır ki, bu rəqəmlərlə müqayisə edildikdə çox ciddi disbalans ortaya çıxır. Hansı ki, Azərbaycanın ərzaq təhlükəsizliyi baxımından günəbaxan və qarğıdalı əkilən sahələrin həcmini kifayət qədər artırmaq da olardı. Məsələ burasındadır ki, ekoloqlar və kənd təsərrüfatı mütəxəssisləri də bildirir ki, ölkəmizin iqlim və coğrafi imkanları kifayət qədər böyükdür. Bu baxımdan da günəşli Azərbaycanda dənli bitkilərin əkin sahələrini artırmaq kifayət qədər streteji bir məsələdir.
Rəsmi statistikaya əsasən, 2021-ci ildə Azərbaycanda 11 min hektara yaxın sahədə günəbaxan əkilib. Əkin sahələrinin 2525 hektarı Goranboy, 2331 hektarı Tərtər, 1791 hektarı Samux, 979 hektarı Ağstafa, 935 hektarı Şəmkir rayonunun payına düşür. Bu da Respublikada günəbaxan üzrə ümumi əkin sahələrinin 77 faizidir.
Bu il Azərbaycanda 11 min hektara yaxın sahədə günəbaxan əkilib. Əkin sahələrinin 2525 hektarı Goranboy, 2331 hektarı Tərtər, 1791 hektarı Samux, 979 hektarı Ağstafa, 935 hektarı Şəmkir rayonunun payına düşür. Bu da Respublikada günəbaxan üzrə ümumi əkin sahələrinin 77 faizidir.
“Bitki yağları bir çox ölkələrdə, o cümlədən də Azərbaycanda inflyasiyanın təsirinə daha çox məruz qalan ərzaq məhsullarıdır”
Duru yağların daxildə istehsalının az olmasının səbəbi ilə bağlı danışan iqtisadçı-ekspert Eldəniz Əmirov bildirdi ki, bitki yağları bir çox ölkələrdə, o cümlədən də Azərbaycanda inflyasiyanın təsirinə daha çox məruz qalan ərzaq məhsullarıdır: “Biz əvvəlki illərdə də bu məhsulun (istər qarğıdalı yağı olsun, istərsə də digər bitki yağları) qiymətinin daha həssas, daha çevik olduğunu müşahidə etmişik. Məsələn, orta inflyasiyanın 5% olduğu illərdə bitki yağlarının qiymətində 15-20%-ə qədər artım müşahidə etmişik. Bunun da bir sıra özünəməxsus səbəbləri var. Bunlardan birincisi, bu məhsullar üzrə idxaldan asılılığının çox olması, ikincisi isə ölkədə olan istehsal subyektlərinə baxdıqda bu məhsul istehsalçılarının sayının çox olmamasıdır və idxal etdiyimiz ölkələrin özündə belə, qiymət artımları bu vəziyyətə gətirib çıxarır. Hər bir ölkə öz ərzaq təhlükəsizliyini qorumaq üçün müxtəlif ərzaq məhsullarının ixracına qadağalar qoyur. Məsələn, son dövrlərdə Türkiyədə yağla bağlı belə qadağa oldu ki, bu da məhsulun dünya bazarındakı qiymətinə təsir edir. Eyni zamanda, Rusiya və Ukraynanın dünya qarğıdalı istehsalının 20%-dən çoxuna sahiblənməsi qiymət artımına səbəb olur. Bu münaqişə zəminində istehsal zəncirində ciddi fasilələrin yaranması və istehsal həcmlərinin ciddi şəkildə azalması səbəbindən qiymət artımları müşahidə olunur”.
Günel CƏLİLOVA
