Azərbaycanda fermerlər çox zaman problemlərlə üzləşdiklərini, məhsullarına yerli bazarda çox az tələbat olduğunu deyirlər. Mətbuatda gedən araşdırmalar zamanı fermerlərin həqiqəti dedikləri üzə çıxıb.
Mətbuatda əks olunan məlumatlara görə, Azərbaycan şirkətləri yerli fermerlərdən süd almır, onlar əsasən Rusiyadan, Ukraynadan, Belarusdan süd və süd məhsulları alırlar. Statistikaya görə, ötən il Azərbaycan xaricdən 17 min 649 ton süd və qaymaq (o cümlədən çürümüş, qıcqırdılmış, toz halında, yoqurtdan başqa) tədarük edib. Bunun 5 min 792 tonu Rusiyadan, 3 min 862 tonu Belarusdan, 722 tonu Ukraynadan gətirilib. Beləliklə, bu üç ölkənin payına ümumi süd və qaymaq idxalının 60 faizə yaxını düşüb. Hesabat dövründə xaricdən alınan toz halında süd və qaymağın 46 faizi Ukraynanın, 25 faizi isə Belarusun payına düşüb. Ölkəyə idxal edilən yoqurtun 70 faizi Rusiyadan, 20 faizi isə Belarusdan alınıb.
Bilindiyi kimi, hazırda yerli fermerlərin istehsal etdiyi südə tələbatın yüksək olacağı düşünülsə də, fermerlər əksini iddia edir, onlar məhsullarının alınmamasından narazılıq edirlər.
Yeri gəlmişkən, “Südçülər Assosiasiyası” İctimai Birliyinin sədri Samir Eyyubov “Report”a bildirib ki, böyük süd emalçılarının yerli fermerlərə müraciət etməməsi daha çox İrandan gətirilən yarımfabrikatlarla bağlıdır: “Belə ki, yarımfabrikat halında gələn südü emal etmək təbii südü almaqdan daha sərfəli olur. Həmin yarımfabrikatlar daxili bazarı demək olar ki, məhv edir. Doğrudur, əvvəl də bu cür istehsal var idi. Amma o zaman artıq qalan malların ixracı baş verirdi deyə, hazırkı vəziyyət yaşanmırdı. İndi isə ixrac dayandığından bütün istehsal olunan südlər daxili bazara yönəlir. Buna görə də yerli fermerlərin südünə tələbat formalaşmır. Hazırda biz ixracın səviyyəsini artırmaqla məşğuluq”.
Azərbaycan şirkətləri niyə yerli fermerlərdən süd almırlar və xarici bazarlara üz tuturlar? Emal şirkətlərimizin öz fermerlərimizin südünü boykot etməsinin arxasında hansı ciddi mətləblər var?
İqtisadçılar bildirir ki, bizim yerli şirkətlərin əksəriyyəti yerli fermerlərlə işləmək, onlardan məhsul almaq istəmir. Bunun səbəbinə gəlincə, ekspertlər qeyd edir ki, yerli fermerlər şirkətlərə qatqısı olmayan təmiz süd verir və bu, şirkətlərə sərf etmir, çünki təmiz südün başına oyun aça bilmir. Bu sahənin işbazların əlində olduğunu deyən ekspertlərin sözlərinə görə, şirkətlər xaricdən əsasən süd tozu və digər süd və süd məhsulları istehsalında istifadə olunan maddələr gətirir.
“Onların müəyyən qisminin şirkətlərə çıxışı yetərincə deyil”
İqtisadçı ekspert Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ümumiyyətlə, Azərbaycanın südə olan tələbatının yarısını yerli istehsal təşkil edir, digər yarısı isə kənardan idxal edilir. O vurğuladı ki, il ərzində adambaşına 405 litr südə tələbat var və bura da həm süd, həm də digər ağartı məhsulları, pendir, yağ daxildir. “Bu da təxminən 2,8, 3 milyon ton süd deməkdir. 3 milyon ton südün tən yarısı, yəni 1, 5 milyon tonu xaricdən idxal edilir, qalan hissə isə yerli istehsal hesabına ödənilir. Yerli istehsalın əksəriyyəti fərdi şəkildə heyvandarlıqla məşğul olan fermerlər tərəfindən təmin edilir. Onların bir hissəsi var ki, öz tələbatlarını özləri ödəyir. Bir hissə də var ki, öz tələbatından artıq hissəni satır, bir də var ferma şəraitində süd istehsalı ilə məşğul olan fermerlər var. Ölkədə sırf süd istehsalı ilə məşğul olan fermerlərin sayı çox azdır. Süd istehsalı ilə məşğul olan fermaların sayı az oldu üçün onların şirkətlərlə əlaqələri də zəifdir. Bizə elə gəlir ki, yerli süddən sahibkarlar istifadə etmir. Amma əslində onların müəyyən qisminin şirkətlərə çıxışları yetərincə deyil. Yerli süddən istifadənin faizinin aşağı olmsının səbəblərindən birinin fermerlərlə şirkətlər arasında əlaqələrin aşağı səviyyədə olmasıdır. Digər səbəb isə fərdi şəkildə fermalarda süd istehsalında keyfiyyət göstəricilərinin aşağı olmasıdır. Aşağı olduğuna görə də o südü alan sahibkarlar əksər hallarda ziyana düşürlər. Çünki südün saxlanma texnologiyasına riayət edilmir. Ona görə də süddən istifadə zamanı xarab edir, süd çürüyür. Sonradan çürümüş südün istifadəyə yararlı olması üçün ona əlavə kompanentlər əlavə edilir, bu da böyük xərc deməkdir. O süd başqa istiqamətdə istifadə edilir, amma sahibkarın planlaşdırdığı istiqamətdə o süddən istifadə oluna bilmir. Bu süddən səmərəli istifadə edə bilmirlər. Ona görə də, bir çox xarici şirkətlər xaricdən idxal olunmuş süddən istifadə etsin. Çünki xaricdən idxal edilən süd müvafiq texnoloji qaydalarla uyğun saxlanılır və xarab olmaması üçün daxilinə müəyyən komponentlər vurulur, bu da ondan daha səmərəli istifadəyə imkan verir”.
A.Nəsirli hesab edir ki, bu istiqamətdə idxalı azaltmaq və yerli firmaların istehsal etdiyi südə üsünlük vermək lazımdır. Bunun üçün isə fermerlər arasında maarifləndirmə prosesi getməlidir. Ekspert hesab edir ki, yerli şirkətlərin yerli fermerlərlə əməkdaşlığı gücləndirilməlidir: “Yerli südçülük təsərrüfatlarında ciddi maarifləndirmə işləri aparılmalıdır. Onların istehsalının genişləndirilməsi üçün şərait yaradılmalıdır, onlara yardımlar göstərilməlidir ki, onlar da xarici ölkələrin fermerləri kimi südü texnoloji proseslərə uyğun şəkildə yarımfabrikata çevirməyi bacarsınlar. Yerli fermerlərin yerli şirkətlərlə əməkdaşlığının qurulmsı üçün dövlət fermerlərə həm maarifçilik, həm də maddi baxımdan dəstək olmalıdır. Heç şühbəsiz, yerli fermerlərlə şirkətlər arasında əlaqələrin qurulmasına əngəl yaradan bütün amillər aradan qaldırılmalıdır. Bizim üçün yerli məhsulun istehsal edilməsi daha əhəmiyyətlidir”.
İradə SARIYEVA
