Buğdaya tələbatın ödənilməsi məsələsi son zamanlar Azərbaycanda ən çox müzakirəyə çıxarılan mövzulardan biridir. Yerli istehsal səviyyəsinin yetərsizliyi, qlobal bazarlarda baş verən dalğalanmalar ölkəyə ciddi risqlər yaradır. Bu arada Qazaxıstan aprelin 15-dən buğda ixracını dayandırdı. Belə ki, Qazaxıstan buğda və un ixracını üç ay müddətinə uyğun olaraq 1 milyon və 300 min tona salacağını bildirib. Qadağanın sonra uzadılıb-uzadılmayacağı bəlli deyil.
Rusiyadan sonra Qazaxıstanın da buğda ixracını dayandırması Azərbaycan üçün yaxşı hal deyil. Ona görə ki, Rusiyadan sonra Azərbaycan buğdanı əsasən Qazaxıstandan idxal edirdi. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, Azərbaycan ötən il Rusiyadan 1 milyon tona yaxın buğda gətirib. Bu idxalın dəyəri 315 milyon dollardır. Rusiyanın 2021-ci ildə ən çox buğda satdığı ölkələr arasında Azərbaycan üçüncü yerdə olub. Ancaq 2022-ci il başlayandan bəri Azərbaycanın Qazaxıstandan buğda idxalında rekord artım qeydə alınıb. Bu ilin ilk iki ayının nəticələrinə görə, Qazaxıstandan Azərbaycana 81 min 723 ton buğda gətirilib. Bu o deməkdir ki, ötən ilin eyni dövrüylə müqayisədə Qazaxıstandan buğda idxalı düz 27 dəfə artıb. Dəyər ifadəsində idxalın həcmi 34 dəfə artıb. Ötən il Azərbaycana buğda idxalında Rusiyanın payı 86 faiz idisə, bu il 46 faizə enib. Əvəzində Qazaxıstanın payı 14 faizdən 54 faizə yüksəlib.
Ukraynada müharibə getdiyi üçün bu ölkənin buğda ixrac etməsi mümkünsüzdür. Belə olan halda Rusiyadan sonra Qazaxıstanın da buğda ixracını dayandırması Azərbaycana nə vəd edir?
“Bu isə daşıma xərclərini artıracaq və məhsulun maya dəyərini yüksəldəcək”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun fikrincə, Qazaxıstanın da buğda ixracını dayandırması Azərbaycan üçün yaxşı olmadı: “Çünki həm Rusiya, həm də Ukrayna və Qazaxıstan coğrafi baxımdan Azərbaycana yaxın ölkələrdir. Sözügedən ölkələrdən buğda idxalı qiymət baxımından daha sərfəlidir, nəinki digər ölkələrdən. Ümumən, buğda ixracının məhdudlaşdırılması təhlükəsi gözlənilirdi. Ona görə ki, buğda ixracatında beşlikdə yer alan Rusiya və Ukraynanın arasında olan münaqişə hər ikisini oyundan kənarda qoydu. Bu, təbii ki, birmənalı şəkildə dünya bazarında qiymətlərin artmasına səbəb olacaqdı. Çünki defisit yarandıqca, qiymətlər yüksəlir. Qazaxıstanın belə bir addım atması mövcud vəziyyətlə bağlıdır. Qazaxıstanın belə bir addım atması, əlbəttə, bazarda qıtlıq yaradacaq. Azərbaycan buğdaya olan tələbatının bir hissəsini idxal hesabına təmin edir. Yaxın illərdə Azərbaycanın daxili istehsal hesabına özünü buğda ilə təmin etməsi mümkün deyil. Bu baxımdan, Azərbaycan buğdaya olan tələbatını ödəmək üçün daha uzaq regionlara üz tutmalı olacaq. Bu isə daşıma xərclərini artıracaq və məhsulun maya dəyərini yüksəldəcək. Üstəlik, pandemiya ilə əlaqədar daşıma xərcləri də artıb. Ancaq hələlik başqa çarə yoxdur. Biz digər buğda ixracatçıları ilə danışıqlara başlamalıyıq. Avropa İttifaqı ölkələri, Kanada və Avstraliya buğda ixracatçısıdır. Bunları dəyərləndirmək lazımdır. Hansı qiymət baxımından nisbətən əlverişlidirsə, oradan idxal etmək lazımdır. Təbii ki, Rusiya, Qazaxıstan və Ukrayna ilə müqayisədə bu, baha başa gələcək”.
Bir sözlə, iqtisadçı-ekspert hesab edir ki, qiymət baha da olsa buna getməliyik.
Vidadi ORDAHALLI
