Azərbaycanda son günlərin ən çox diqqət çəkən kadr yenilənmələrindən biri də Mərkəzi Bankın sədrinin dəyişməsidir. Xatırladaq ki, prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla Azərbaycan Mərkəzi Bankının yeni sədri təyin edilmiş Taleh Kazımov artıq kollektivə təqdim olunub. Onu kollektivə dövlət başçısının köməkçisi, Prezident Administrasiyasının İqtisadi siyasət və sənaye məsələləri şöbəsinin müdiri Natiq Əmirov təqdim edib.
T.Kazımov ona göstərilən yüksək etimada görə təşəkkür edib, ölkədə makroiqtisadi və maliyyə sabitliyinin qorunması, dayanıqlı iqtisadi inkişafı dəstəkləyən pul siyasətinin həyata keçirilməsi, maliyyə-bank sisteminin inkişafı, elektron ödəniş ekosisteminin daha da gücləndirilməsi, nağd pul tədavülünün keyfiyyətinin davamlı yüksəldilməsi və digər istiqamətlərdə qarşıya qoyulan hədəflərin layiqincə yerinə yetirilməsi vəzifələrinin layiqli şəkildə icrasının təmin ediləcəyini diqqətə çatdırıb. İndi bunlar fonunda maraq doğuran Mərkəzi Banka 25 ildən çox rəhbərlik edən Elman Rüstəmovun bu qurumu tərk etməsindən sonra manatın taleyi, bank kreditlərində yüksək faizlərin aşağı salınıb-salınmayacağı kimi məqamlardır. Qeyd edək ki, hələ parlamentin müvafiq komitəsində Taleh Kazımovun üzvlüyünü müzakirə edərkən yüksək kredit faizləri, o cümlədən bank sektorunda müşahidə edilən digər problemlər qabardılıb. Sahibkarların, xüsusilə kiçik və orta sahibkarların kreditə əlçatanlığının təmin olması kimi məsələlər gündəmə gətirilib. Bank məsələləri üzrə eskpert Əkrəm Həsənov hesab edir ki, maliyyə bazarlarına nəzarət sahəsində ciddi islahat aparılmalı, bank sektoruna nəzarət gücləndirilməlidir. Amma o əlavə edir ki, təkcə bununla Mərkəzi Bankın fəaliyyəti azdır, həm də qanunvericilik bazası möhkəmləndirilməli, Bank Məcəlləsi qəbul edilməlidir. Ekspertlər xatırladır ki, Elman Rüstəmovun rəhbərliyinin son illərində manat iki dəfə dollara qarşı ucuzlaşıb, amma son illər, xüsusilə pandemiya dövründə belə manat sabitliyini qoruya bilib. Bəzi təhlilçilər manatın inzibati resurslarla sabit saxlandığını deyirlər və burda Elman Rüstəmovun rolunu qabardırlar. Düzdür, təhlilçilər hazırda manatın devalvasiyası üçün hər hansı təzyiq müşahidə etmədiklərini deyirlər. Amma bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov manatın "üzən məzənnə"yə keçəcəyinə ümid edir. Onun fikrincə, manatın inzibati resurslarla saxlanması ölkədə valyuta böhranı yaradır. Amma onu da əlavə edir ki, bu, indi və dərhal yox, tədricən baş verə bilər. Lakin o da qeyd olunmalıdır ki, dünya bazarında neftin qiymətinin yüksək, o cümlədən Azərbaycanın kifayət qədər valyuta ehtiyatının olmasını əsas gətirərək manatın hələ də öz sabitliyini qoruyacağını demək olar. Düzdür, bu gün dünya valyuta bazarında qeyri-sabit vəziyyət müşahidə edilir. Bunu şərtləndirən səbəblər dünya iqtisadiyyatında koronavirus pandemiyası ilə bağlı davam edən problemlər, geosiyasi qeyri-müəyyənlik, bir sıra ölkələrin valyuta bazarlarına spekulyativ xarakterli müdaxilələrdir. Valyuta alətlərindən siyasi, geosiyasi məqsədlə istifadə hallarının çoxalması da prosesə neqativ təsir göstərən amillər sırasında yer alır. Yaranmış vəziyyətdə bir çox ölkələrin milli valyutalarının dəyər itirməsi prosesinin yenidən sürətlənməsi müşahidə edilir. Bu hal dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanın qonşuları olan qardaş Türkiyədə, həmçinin Rusiyada və İranda da özünü qabarıq büruzə verir. Həmin ölkələr Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşları sırasında yer alırlar və onların valyutaları ilə bağlı baş verən proseslərin ölkəmizə, xüsusən də manatın məzənnəsinə hansı formada təsir göstərəcəyi diqqət mərkəzində yer alan əsas məsələlərdən biridir. Real vəziyyətin təhlili, aparılan analizlər göstərir ki, manatın məzənnəsi üçün heç bir təhdid yoxdur, qonşu ölkələrin valyutalarının ucuzlaşması Azərbaycanın maliyyə sektoruna təsir etmir. Azərbaycan iqtisadiyyatında real durum, xarici valyutalara tələb səviyyəsi, eləcə də xarici ticarətlə bağlı vəziyyət və digər amillər manatın məzənnəsinin sabit və dayanıqlı olmasını şərtləndirir. Xarici ticarətdə müsbət saldo, dünya enerji bazarında mövcud qiymətlər, ölkəmizin malik olduğu valyuta ehtiyatları manatın bundan sonra da uzun müddət sabitliyini təmin edəcək. Bunlar fonunda ekspert Əkrəm Həsənovun diqqətə çatdırdığı Elman Rüstəmovun yürütdüyü maliyyə siyasəti nəticəsində bank sektorunda Mərkəzi Bank tərəfindən kreditləşmə "inhisarlaşma meyarı" ilə baş verib və bu da banklar arasında rəqabətliliyi pozub: "Bank olmayan kredit təşkilatlarına isə ümumiyyətlə kredit vermirdi. Müvafiq qanunvericiliyə görə isə, Mərkəzi Bank banklara və bank olmayan kredit təşkilatlarına öz uçot dərəcəsi ilə kredit verməlidir. Bunu etmədiyi üçün, Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsi ilə kredit ala bilən banklar belə kredit faizlərini aşağı verməkdə maraqlı olmurlar, çünki sağlam rəqabət yoxdur". İqtisadçı Toğrul Vəliyev məsələ ilə bağlı BBC-yə bildirib ki, valyuta siyasəti tənzimlənməli və valyuta alqı-satqısına qoyulan məhdudiyyətlər aradan qaldırılmalıdır: "Mərkəzi Bank məhdudiyyətləri sevir. Xaricdən və xaricə ödənişlərlə bağlı, valyuta alışı... bunları gündəlik həyatımızda hiss edirik. Bu, mühafizəkar yanaşmadır, sanki Mərkəzi Bank hər şeyi məhdudlaşdırır ki, risklə üzləşməsin. Bu məhdudlaşdırmalar yumşaldılmalıdır".
Ramil QULİYEV
