Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev aprelin 12-də bu ilin birinci rübünün yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə deyib ki, bəzi natəmiz sahibkarlar bundan istifadə etməyə çalışırlar və heç bir əsas olmadan qiymətləri artırırlar.
Prezidentin sözügedən çıxışında “natəmiz sahibkarlar” ifadəsi işlətməsi təsadüfi deyil, bu, gerçəkliyin ifadəsidir.
Gizlin deyil, elə sahibkarlar var, ölkə iqtisadiyyatına heç də məmurlardan az ziyan vurmayıb, dövlət mülküyyətini heç də onlardan az dağıtmayıb. Bu da Azərbaycanda sahibkarların sosial məsuliyyətinin zəif olduğunu göstərən bir faktdır. Sosial sahibkar institutu Azərbaycanda olduqca bərbad vəziyyətdədir. Sosial sahibkarlıq odur ki, sahibkar həm öz biznesini xalqın rifahını düşünərək qurur, həm də ictmai maraqlar çərçivəsində olan qaydalara, dəyərlərə hörmətlə yanaşır. Natəmiz sahibkar olmamaq üçün bu keyfiyyətlərə malik olmaq tələb olunur.
Prezidentin “natəmiz sahibkarlar” ifadəsi gündəmə sosial sahibkarlıq adlı maraqlı bir mövzu çıxarıb. Azərbaycanda sosial sahibkarlıq
təbəqəsi formalaşıbmı? Bizim sahibkarlar sosial sahibkar ola bilirlərmi? Sosial sabibkarlıqdan Azərbaycanda bir təzahür kimi danışmaq mümkündürmü? Azərbaycanda sosial sahibkarlıq varmı, varsa nə qədərdi və nə səviyyədədir?
Ekspertlər qeyd edirlər ki, cəmiyyətin, insanların, dövlətin qarşısında öz məsuliyyətini özünün şəxsi maraqları səviyyəsində dərk edən sahibkarlar təbəqəsi hələ formalaşmayıb. Sosial məsuliyyəti yüksək olan sahibkarlar bəlkə də heç yoxdur. Yəni indi elə sahibkar tapmaq çətindir ki, həm məsuliyyətli olsun, həm öz şəxsi qazancı ilə bağlı dövlətin də, xalqın da mənafeyini, rifahını düşünə bilsin.
Ekspertlər deyir ki, Prezidentin işlətdiyi bu ifadə ölkəmizdə sosial sahibkarlıq problemini bir daha aktuallaşdırır.
“Bizdə sosial sahibkarlıqla ianə etməyi qarışdırırlar”
Sosial sahə üzrə tanınmış ekspert İlqar Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Azərbaycanda hələ sosial sahibkarlıq institutu formalaşmayıb. Ölkə başçısının “natəmiz sahibkarlar” ifadəsini yerində işlətdiyini deyən İ.Hüseynli hesab edir ki, bizim ölkədə sosial məsuliyyətini dərk edib dövlətin, xalqın maraqlarına xidmət edən, biznesini bu yöndə quran sahiblarlar demək olar ki, yoxdur. “Bildiyim qədər, Azərbaycanda “Korporativ Sosial Məsuliyyət Haqqında” qanun da var. Hər bir sahibkar sahibkar olmaqla yanaşı, həm də unutmamalıdır ki, onun sosial, korporativ məsuliyyəti də mövcuddur. Təəssüf ki, bizim ölkəmizdə hələ sosial sahibkarlıq formalaşmayıb. Azərbaycanda gəlirlərin leqallaşdırılmaması, biznesin, gəlir və xərclərin açıq, şəffaf şəkildə cəmiyyətə təqdim olunmaması, nəticə etibarilə qeyri-leqal milyonçuların mövcudluğu ölkə Prezidentinin “natəmiz sahibkarlar” ifadəsi gündəmə gətirməsinə səbəb oldu. Ölkə başçısı məcbur olub belə bir ifadəni səsləndirdi.
Məsələn, tikinti sektoruna baxın. Burada insanları nə qədər aldadıblar. Bir mənzili neçə şəxsə satıblar, vətəndaşlar nə əlləri ilə sahibkarlara ödədikləri pulu geri ala, nə də mənzil sahibi ola bilirlər. O cümlədən də əmlakların zorla ələ keçirilməsi halları olub. Eyni zamanda ölkədə alqı-satqı zamanı sövdələşmədə insanlara çatan pulun az bir hissəsini verməklə məhkəmələrin, polisinin təzyiqi yolu ilə qarşı tərəfi susdurmaqla xeyli vəsaitin və mülküyyətlərin ələ keçirilməsi halları baş verib. Xeyli sayda dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsi zamanı özəlləşmə çekləri üzərindən kifayət qədər maxinasiyalar olub. Eyni zamanda çirkli formada, rüşvət və korrupsiya yolu ilə dövlətin əmlakını dəyərsizləşdirərək dəyərindən qat - qat aşağı qiymətə ələ keçirilməsi faktları baş verib. Bilirsiz ki, kifayət qədər müxtəlif sənaye və ticarət obyektlərində payçıların hüquqları tapdanıb. Yəni bu yolla var - dövlət ələ keçirmiş, varlanmış qeyri - leqal milyonçular var”.
İ.Hüseynlinin fikrincə, bu hallarla bağlı, təbii ki, tədbir görülməlidir, sahibkarların indiyə qədər həyata keçirdiyi özəlləşdirmə proseslərunə yenidən baxılmalıdır. “Azərbaycan cəmiyyətində işlədilən belə bir ifadə də var: “Halallığı alınmayan biznes”. Halallıq almayan çoxlu sayda biznesmen var ki, onlar özlərini biznesmen hesab edirlər, lakin dövlətə vergi ödəməkdən yayınırlar. Onlar büdcəyə dövriyyələrindən qat-qat aşağı vergi ödəyiblər və dövlət büdcənə ziyan vurmaqla, milyonlarla manat vergidən yayınma ilə varlanıblar. Belələri çoxdur. Bunlar hamısı haqda tədbir görülməli, ölçü götürülməlidir. Proseslərə yenidən bir də baxılmalıdır. Baxıb görmək lazımdır ki, Bakının ortasında dəyəri milyardlarla, milyonlarla ölçülən sərvətləri necə ələ keçiriblər? Ölkə prezidenti çox gözəl bilir ki, bunların hamısı natəmiz yollarla əldə edilib. Ona görə də tərəddüd etmədən “natəmiz sahibkarlar” ifadəsini işlədib. Bilirsiz necədir? Bəzi iş adamları deyilən cameə var, 3-4 nəfərə əl tutublar. Tutalım, kimisə Həcc ziyarətinə yola salıblar, yaxud Ramazanda bir inək kəsib ət paylayıblar. Elə bilirlər ki, sosial sahibkarlıq budur. Əslinə baxanda o deyil, o sadəcə olaraq ianələrdir. Bizdə sosial sahibkarlıqla ianə etməyi qarışdırırlar. Bu prosesin üzərində işlənməlidir və normal məcraya salınmalıdır. Sosial sahibkarlıq formalaşdırılmalıdır. Natəmiz sahibkarlar ortadan çıxarılmalıdır”- deyə İ.Hüseynli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
