Dünya miqyasında ərzaq məhsullarının bahalaşmaqda davam etməsi artıq bir çox ölkələr üçün ciddi narahatlıq predmetinə, əsas sosial problemlərdən birinə çevrilib. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) da vəziyyətin ciddi şəkildə narahatlıq yaratdığını bəyan edir. Qurum qeyd edir ki, bu ilin mart ayında dünyanın ərzaq bazarındakı qiymətlər ən azı 1990-cı ildən bu yana rekord həddə çatıb. Bu, Ukraynadakı müharibənin fəsadlarıdır.
Azərbaycanda da ərzaq məhsullarına çəkilən xərclər artır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları göstərir ki, bu ilin mart ayında Azərbaycanın pərakəndə ticarət şəbəkəsində istehlakçılar tərəfindən təkcə ərzaq məhsullarına 2,175 milyard manat xərclənib. Bu göstərici 2021-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 20,5%, fevral ayı ilə müqayisədə isə 31,6% artıb. Qeyd edək ki, 2022-ci ilin ilk rübündə ərzaq məhsullarına 5,609 milyard manat xərclənib ki, bu da illik müqayisədə 2,9% çoxdur. Sözügedən məhsullar pərakəndə ticarət şəbəkəsi dövriyyəsinin 51%-ini təşkil edib. ərzaq xərclərinin əsasə etibarı ilə inflyasiya nəticəsində artımı dövləti də ciddi narahat edir. İlin birinci rübünün yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev bu xüsusda bildirib: “Mənə verilən məlumata görə, son üç ayda inflyasiya 18 faizə qalxıb. Bu, əlbəttə ki, yüksək rəqəmdir. Amma onu da bilməliyik ki, bunun bir hissəsi idxal edilmiş inflyasiyadır. Çünki dünyada ərzaq məhsullarının və digər məhsulların qiymətinin artması, təbii ki, daxili qiymətlərə də təsir edir. Ancaq eyni zamanda onu da bildirməliyəm ki, üç ayda əhalinin gəlirləri təxminən 20 faiz artıb və əgər biz inflyasiyanı əhalinin gəlirləri ilə müqayisə etsək, burada yenə də real gəlirlər artmış olur. Ancaq o demək deyil ki, biz buna laqeyd yanaşmalıyıq. Ona görə antiinflyasiya tədbirlərinin görülməsi, gücləndirilməsi zəruridir. Əlbəttə ki, burada əsas məsələ süni qiymət artımının qarşısının alınmasıdır. Çünki belə hadisələrdə, belə geosiyasi vəziyyətdə bəzi natəmiz sahibkarlar bundan istifadə etməyə çalışırlar və heç bir əsas olmadan qiymətləri artırırlar. Buna xüsusi diqqət göstərilməlidir”. Belə görünür ki, hökumət ərzaq qiymətləri ilə bağlı zəruri addımlar atmağa hazırlaşır. Elə iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov da qeyd edir ki, ərzaq qiymətlərinin qalxması və süni qiymət artımının qarşısının alınması istiqamətində konkret addımlar atılır.
Nazir bildirib ki, bu fəaliyyət üç istiqamətdən ibarətdir: “Birincisi, daimi monitorinq mexanizmləri mövcuddur və biz gündəlik əsasda ərzaq, un, şəkər tozu və bir sıra digər məhsullar üzrə gündəlik anbar qalıqlarını sahibkarlıq subyektləri və dövlət agentləri ilə birlikdə monitorinq edirik. İkinci istiqamət qanunvericilik tənzimlənməsidir. Bununla bağlı bir sıra qərarlar, son olaraq Nazirlər Kabinetinin qərarı qəbul edilibdir. Biz hazırda belə bir rejim tətbiq edirik ki, o balans təmin etsin. Başqa sözlə, Azərbaycanda istehsal olunmayan və bizim idxaldan asılılığımız yüksək olan məhsulların ölkədən ixracı xüsusi nəzarət rejimi ilə həyata keçirilir. Eyni zamanda, sahibkarlıq subyektlərinin ixrac potensialının azalmaması və ixrac bazarlarının itirilməməsi üçün biz ölkədə istehsal olunan və yaxud istehsal potensialı olan məhsullara dair analoji şəkildə həmin çərçivədə fəaliyyəti tənzimləyirik ki, bu fəaliyyət də uyğun olaraq həyata keçirilə bilsin. Nəhayət, üçüncü istiqamət sahibkarlıq subyektləri ilə fəaliyyətimizdir. Burada da dövlət tərəfindən aidiyyəti təşviq mexanizmləri tətbiq edilir”. Mikayıl Cabbarov diqqətə çatdırıb ki, mövcud vəziyyətə uyğun olaraq, ərzaq qiymətləri başqa bir prioritetimizdir: “Bununla bağlı antiinflyasiya tədbirləri haqqında imzalanmış müvafiq qərara əsasən fəaliyyət həyata keçirilir. Bu gün münaqişədə, müharibədə olan hər iki dövlət Azərbaycan üçün ərzağın həm ixracı, həm də idxalı nöqteyi-nəzərindən vacib tərəfdaş olduğuna görə, biz çalışırıq ki, bu prosesləri də əlaqələndirilmiş şəkildə quraq… İnflyasiyanın təbii olaraq Mərkəzi Bankla və digər aidiyyəti strukturlarla birlikdə aradan qaldırılması üçün qısamüddətli tədbirlərlə yanaşı, hesab edirik ki, orta və uzunmüddətli tədbirlərə də dair addımlar atıla bilər”. Beləliklə, dünyadakı qiymət artımlarının ölkə iqtisadiyaytına mənfi təsirlərinin neytrallaşdırılması üçün adekvat tədbirlər görülür. İnflyasiyanın iqtisadi fəallıq üçün məqbul səviyyədə saxlanılması, makroiqtisadi və maliyyə sabitliyi üçün xələl gətirməyən həddə qorunması hökumətin xüsusi diqqət mərkəzindədir. Ölkədə qiymətlərin bazar prinsipləri əsasında formalaşmasını qorumaqla işgüzar fəallığa və əhalinin sosial rifahına inflyasiyanın təsirlərinin minimallaşdırılması üçün də çevik addımlar atılır. Xüsusən də idxal inflyasiyasının məhdudlaşdırılması əsas prioritetlər sırasında yer alır. Bu fonda minimum istehlak səbətinə daxil olan ərzaq məhsullarının və bir sıra digər məmulatların yerli istehsal hesabına təmini üçün zəruri tədbirlər görülür. Bu gün ölkəmizdə həyata keçirilən monetar və fiskal siyasət də inflyasiya təzyiqlərinin azaldılmasına xidmət edir. Görülən digər tədbirlər də qiymət artımının yol verilən həddə qalmasına hesablanıb.
Ramil QULİYEV
