Aparılan araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycanda gündəlik istehlak edilən məhsullar sırasında süd və süd məmulatları xüsusi yer tutur. Təsadüfi deyil ki, bu gün marketlərdə satılan müxtəlif şirkətlərin qablaşdırılmış və pasterizə edilmiş süd məhsullarına rast gəlmək mümkündür. Amma bütün bunlara baxmayaraq, heyvandarlıqla məşğul olan fermerlər istehsal etdikləri südü satmaqda hələ də böyük çətinliklə üzləşirlər.
Halbuki, yerli istehsal həcmi daxili tələbi tam ödəməyə imkan vermir. İdxalda isə son dövrlərdə müəyyən çətinlik yaranıb. Elə bu səbəbdən fermerlərin istehsal etdikləri südü sata bilməməsi paradoksal bir vəziyyətin yaranması ilə müşayiət edilir.
Qeyd edək ki, məsələ ilə bağlı "Azərbaycan Südçülər Assosiasiyası" İctimai Birliyinin sədri Samir Eyyubov "report" portalına açıqlamasında olduqca maraqlı məqamlara toxunub. Qeyd edib ki, Azərbaycanda süd istehsalı ilə məşğul olan fermerlər məhsullarını sata bilmirlər. Onun sözlərinə görə, satış problemi həll olunmasa, süd istehsalçıları müflis ola bilərlər: "Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda Azərbaycana bu ölkələrdən, eləcə də Belarusdan süd məhsularının gətirilməsində ciddi problemlər var. Bu isə yerli südə və süd məhsullarına tələbatı artırmalı idi. Amma bazarda elə bir dəyişiklik yoxdur və fermerlərin məhsulları əllərində qalıb. Deməli, hardansa bazara ucuz məhsullar daxil olur. Şübhəsiz ki, həmin məhsulların keyfiyyəti aşağıdır, bununla belə, yerli istehsalçıların məhsullarını sıxışdırırlar". S.Eyyubovun sözlərinə görə, hazırda azərbaycanlı fermerlər məhsullarını maya dəyərindən də aşağı qiymətə təklif edir, amma müəssisələr yenə də onları almır. Baxmayaraq ki, son vaxtlar südün maya dəyəri də yerində saymayıb: "Azərbaycan heyvan yemini əsasən idxal edir. Son vaxtlar xaricdə yem bahalaşıb və son nəticədə məhsulların maya dəyəri 40% artıb. Amma fermerlər satış qiymətini artırmayıb və əvvəlki qiymətlə zavodlara təklif edirlər. Bununla belə, alış yenə də yoxdur. Halbuki, məhsullar əvvəlki vaxtla müqayisədə heç olmasa 25-30% baha satılmalıdır ki, fermerlər müflis olmasınlar". Portal məsələ ilə bağlı fermerlərin də fikirlərini öyrənib. Bərdə rayonunda olan istehsalçı İbrahim Səfərov deyir ki, məhsul satmaq üçün faktiki olaraq seçim imkanları yoxdur: "Əvvəl məhsulumuzu bir neçə şirkətə satırdıq. İndi cəmi bir şirkət bizdən süd alır. Onlar da qiyməti maya dayərindən aşağı qoyublar, 3,5% yağlılığı olan südün 1 litrini 61 qəpikdən alırlar. Halbuki, əvvəllər 80-85 qəpiyə satırdıq. Seçim olmadığı üçün məcbur olub dedikləri qiymətlə razılaşırıq. Onlar isə bizdən aldıqları qiymətdən təxminən 60% baha olmaqla bazarda məhsul satırlar". Samux rayonunda süd ferması olan Qiyas Həsənov da təxminən eyni sözləri deyir: "Çox çətinliklə süd satırıq. Əvvəl 5 şirkətlə əməkdaşlıq edirdik. İndi 1 şirkətlə zülmlə işləyirik. Həmin şirkət də ürəyi istədiyi qiyməti qoyur. Məcbur olub məhsulumuzu həmin şirkətə satırıq. Bizdə təmiz sağılan çiy süd olur. Quru süd deyil. Heç quru südün mənşəyi də məlum deyil. Şirkətlər quru süd alır. İstehsala da onu qatır. Amma təmiz süd əlimizdə qalır, alan olmur. Əvvəl 70-90 qəpiyə südü satırdıq. İndi 61 qəpiyə südü satırıq. Halbuki, 1 kiloqram yemin qiyməti 35 qəpikdən 65 qəpiyə qalxıb”.
Bütün bunlar südlə bağlı həqiqətən də maraqlı bir durumun yarandığını göstərir. İndi əksər rayonlarda heyvandarlıqla məşğul olan fermerlər istehsal etdikləri məhsulu sata bilmədiklərindən şikayətlənirlər. Maraqlıdır ki, Azərbaycanda süd məhsulları istehsal edən xeyli şirkət fəaliyyət göstərir. Elə isə sual yaranır: fermerlər südü sata bilmirlərsə, bu şirkətlər xammalı hardan əldə edirlər? Hesab edilir ki, bu məsələyə müvafiq dövlət qurumları mütləq aydınlıq gətirməlidir. Hələlik isə əsas fikirlər bundan ibarətdir ki, əhalinin təminatı üçün təbii süd çatışmadığı hallarda, toz halında olan südlərdən istifadə olunur. Aydındır ki, bu süd məhsullarının tərkibində müxtəlif konservantlardan istifadə edilib. Texnoloji yeniliklər vasitəsilə südün tərkibinə xarab olmanın qarşısını alan müxtəlif maddələr qatmaq mümkündür. Həmçinin, yerli istehsalçıların bəziləri öz fəaliyyətlərini standartlara uyğunlaşdıraraq, daha keyfiyyətli məhsul istehsal etmək kimi strategiyalar üzərində qurmurlar. Bu səbəbdən də təbii süd almağa xüsusi maraq göstərmirlər. Hesab olunur ki, emal sənayesinə nəzarət edən qurumların da öhdəliklərini daha diqqətlə yerinə yetirməsi son nəticədə xammal olaraq təbii süddən istifadə həcmini artıra bilər. Onu da bildirək ki, süd məhsulları dünyanın əsas ərzaq bazarından biridir. BMT-nin məlumatına görə, dünya kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə ticarətin 14 faizi süd məhsullarının payına düşür. Dünya süd məhsulları sənayesinin həcmi 700 milyard dollara yaxın qiymətləndirilir. Azərbaycana xaricdən süd və süd məhsulları idxalı həmişə yüksək olub. Amma indi bu idxalı əsas etibarı ilə yerli istehsalla əvəzləmək zəruri şərt kimi çıxış edir.
Tahir TAĞIYEV
