Qərbin anti-Rusiya sanksiyaları və şimal qonşumuzun Avropa ölkələri ilə yükdaşıma əlaqəsini əngəlləmək üçün birbaşa cəhdlər kontekstində “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyəti və tələbatı sürətlə artır.
Bütün bunlar fonunda Azərbaycan üzərindən yükdaşımalarda da son həftələr ərzində ciddi artım müşahidə edilir. Ekspertlər bildirir ki, bu proses cari il ərzində daha dinamik xarakter alacaq. Xüsusən də İran və Rusiya, Rusiya və Hindistan arasında ticarət əlaqələrinin yüksəlməsi fonunda.
Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, bu günlərdə Moskvada “İran və Rusiya: ticarət əlaqələrinin inkişafı” mövzusunda konfrans keçirilib. Konfransda 350-dən çox İran və Rusiya şirkətlərinin nümayəndələri iştirak edib. İranın Rusiyadakı səfiri Kazım Cəlali və Rusiyanın Ticarət və Sənaye Palatasının sədri Sergey Ketrin də qatıldığı Konfransda nəqliyyat, sənaye, texnologiya, neft-kimya, tibb sahələrində əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub. Tehran Rusiya ilə milli valyuta əsasında ticarət əlaqələrini davam etdirmək niyyətində olduğunu açıqlayıb. Bildirilib ki, iki ölkənin beynəlxalq iqtisadi sanksiyalara məruz qalması onların əməkdaşlıq əlaqələrinin daha da yaxınlaşmasını zəruri edir. Konfransda İran və Rusiya arasındakı nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq məsələlərinə də baxılıb. Bu fonda xatırladaq ki, İran, Rusiya və Azərbaycan “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizində yerləşir və onun formalaşmasında aparıcı rola malikdirlər. İranla Rusiya arasındakı dəmir yolu əlaqəsi Azərbaycan üzərindən qurulub. İranda Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) –Astara (Azərbaycan) dəmir yolunun tikintisi davam edir. Bu dəmir yolu xəttinin Qəzvin-Rəşt-hissəsi artıq istismara verilib. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Sanksiyalara baxmayaraq, İran bu yolu inşa edib başa çatdırmaqda israrlıdır. Azərbaycan Astarası ilə İran Astarası arasında dəmir yollu xətti isə çəkilib və Astaraçay üzərindən dəmir yolu körpüsü də salınıb. Bu fonda bəllidir ki, İranla Rusiya arasında ticarət dövriyyəsinin artması yükdaşımaların da artmasına səbəb olacaq. İrandan Rusiyaya və əks istiqamətə yüklər tranzit olaraq Azərbaycan üzərindən daşınacaq ki, bu da rəsmi Bakı üçün büdcə gəlirlərinin artması deməkdir. Bununla yanaşı, Rusiyanın Yaxın Şərq və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə də ticarət əlaqələri mövcuddur. Hindistan Rusiyanın ən yaxın ticarət tərəfdaşıdır. Bu ölkələrlə də həyata keçiriləcək idxal-ixrac əməliyyatları zamanı yükdaşımalar Azərbaycan üzərindən reallaşacaq.
Hazırda Rusiya yeni logistika sxemləri və məhsulların çatdırılmasının yeni üsullarını inkişaf etdirmək niyyətindədir. “STS Logistics" şirkətinin inkişaf üzrə direktoru Vladimir Doroxov bu xüsusda bildirib: “Bəli, indi biz fəal şəkildə yeni çatdırılma marşrutlarını inkişaf etdiririk və marşrutlar üzərində işləyirik – Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan, Azərbaycan logistika sxemləri üçün öz variantlarını təklif edir”. Onun sözlərinə görə, indi malların göndərilməsində çətinliklər var ki, bunları dörd əsas komponentlə xarakterizə etmək olar: “Birincisi, yük sahibləri və istehsalçılar müxtəlif səbəblərdən hətta əvvəlcədən haqqı ödənilmiş yükləri də çatdırmaqdan imtina edir. İkincisi, Avropa tədarükçüsü yükü çatdırmağa hazır olsa belə, Avropa gömrüyü onu məhdudlaşdırır, ixrac bəyannaməsini vermir, başqa sözlə, malın birbaşa Rusiyaya ixracına imkan yaratmır. Üçüncüsü, sığorta şirkətləri tərəfindən təkrar sığorta hazırda mürəkkəbləşib. Rusiya şirkətlərini sığortalamaq olar, amma sual tariflərdən gedir – bu neçəyə başa gələcək? Dördüncüsü, daşıyıcının birbaşa imtinasının səbəbi çatdırılmanın mümkünsüzlüyüdür”. Alternativ daşıma marşrutlarına gəlincə, ekspert bildirib ki, Çindən keçən quru marşrutlar çox populyarlaşır: “Cənuba gedən marşrutları nəzərə alsaq, bu gün Hindistandan praktiki olaraq bir alternativ çatdırılma marşrutu var – “Şimal-Cənub” dəhlizimiz, İrandan tranzit. Əgər hər hansı bir şəkildə məhsulları cənubdakı Bəndər-Abbas limanına çatdırmaq mümkün olarsa, sonradan konteynerləri avtomobillə ya Astaraya (Azərbaycan), ya da İranın server limanlarına, məsələn, Ənzəliyə daşımaq və konteynerlərdən ya tent, ya da gəmilərə yükləmək olar”. Bundan başqa, Finlandiya ilə yükdaşımaların bağlanması fonunda Rusiya logistikanı yenidən qurur və alternativ istiqamətlərdə ixrac daşımalarını artırır. Finlandiyaya malların daşınması martın 26-dan dayandırılıb, çünki sanksiyalara görə bu ölkənin "VR Group" dəmiryol şirkəti yük qatarlarının qəbulunun mümkünsüzlüyü barədə RDY-ni xəbərdar edib. Vaqonların Finlandiyadan Rusiyaya qaytarılması hələ də davam edir. Rusiya Dəmir Yolları" alternativ istiqamətlərdə ixracatda artım olduğunu da qeyd edib. Belə ki, martın 16-dan etibarən Azərbaycana orta gündəlik yüklənmə və Azərbaycandan tranzit 20,9 artıb. Digət tərəfdən xatırladaq ki, Azərbaycanla İran arasında “İran İslam Respublikasının ərazisindən keçməklə Azərbaycan Respublikasının Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında yeni kommunikasiya bağlantılarının yaradılması haqqında anlaşma memorandumu” razılaşdırılıb. Yeni kommunikasiya bağlantıları Azərbaycanın tranzit ölkə kimi imkanlarını daha da yüksəldir. Bu arada o da bəlli olub ki, Qazaxıstan da Azərbaycanın tranzit imkanlarından istifadə də əsas maraqlı tərəflərdən biidir. Belə ki, qeyri-sabit geosiyasi və iqtisadi vəziyyət fonunda Qazaxıstan ərazisindən tranzit daxil olmaqla, yükdaşımaların həcmi artır. Qazaxıstan mətbuatı yazır ki, hazırda Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu və Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçən TRACECA vasitəsilə yükdaşımalarının istiqamətləndirilməsi üzrə işlər aparılır: “Qazaxıstanın infrastrukturu bəzi həll olunmamış problemlərlə üzləşib ki, onları modernləşdirmə və tikinti yolu ilə həll etmək olar”.
Nahid SALAYEV
