Rusiya-Ukrayna savaşı səbəbindən Azərbaycanda bir sıra ərzaq məhsullarının qıtlığı və nəticə etibarilə də bahalaşması gözləniləndir. Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olan Rusiyaya qarşı sərt iqtisadi sanksiyalar tətbiq edilməyə başlayıb. Logistik və maliyyə əməliyyatları ilə bağlı olaraq konvertasiya problemləri yaşanmaqdadır.
Bundan başqa, Azərbaycanın ticarət dövriyyəsinə görə ilk onluqda yer alan ölkələrdən biri də Ukraynadır. Bu ölkədə isə vəziyyət daha kritikdir. Ölkədə faktiki olaraq istehsal, logistik daşınma problemləri var. Bu səbəbdən də istənilən halda Azərbaycanın ərzaq məhsulları idxal etdiyi ölkələrdən Rusiya və Ukrayna ilə bağlı ciddi problemlər var.
Qeyd etdiyimiz kimi, iki ölkə arasında yaşanan gərginlik Azərbaycanın ərzaq bazarına təsir edib. Qiymət artımı müşahidə olunan sahələrdən biri də şəkərlə bağlıdır. Ölkədə şəkər tozunun qiyməti bahalaşıb. Kiloqramı 1 manat 30 qəpiyə satılan bu məhsul hazırda market fərqinə görə 1 manat 40 və 1 manat 50 qəpiyə təklif olunur. Hətta bəzi dükanlarda şəkərin olmaması ilə bağlı məlumatlar yayılır.
Onu da qeyd edək ki, ölkədə şəkər tozu istehsal olunur. Maraqlıdır, daxildə şəkər istehsal olunduğu halda, qeyd olunan məhsulun qiyməti nə səbəbdən artır? Bu günlərdə "Azərsun" Holdinq açıqlama yaydı ki, İmişli Şəkər Zavodunda istehsal edilən şəkər tozu ölkənin daxili təlabatını ödəməyə bəs edir. Hətta yayılan açıqlamada bildirilirdi ki, Azərbaycanda şəkər tozu ilə bağlı heç bir problem olmayacaq.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın illik şəkər və şəkər məhsullarına olan tələbatı təxminən 250 min tondur. İmişli Şəkər Zavodunun gündəlik istehsal gücü 200 ton, aylıq 6 min ton, illik 72 min tondur. Ölkədə ən yaxşı halda 240 min ton şəkər cuğunduru tədarük edilir. Şəkər çuğundurundan 16-20 faiz şəkər tozu alınır. Bu isə 50 min ton şəkər tozu deməkdir.
Lakin araşdırmalar zamanı məlum olub ki, əslində Azərbaycan şəkər tozu və şəkər məmulatlarına olan tələbatı heç də yerli potensial hesabına formalaşdırmır. Məlumdur ki, 2022-ci ilin sonuna qədər Rusiya taxıl və şəkərin ixracına qadağa qoyub. Bu qadağa tətbiq edildiyi gündən etibarən Azərbaycan bazarında şəkərin qiymətində artım müşahidə olunur.
Açıqlanan rəsmi statistikaya əsasən, Azərbaycan 2021-ci ildə xarici ölkələrdən 18 min 036 ton şəkər idxal edib ki, bunun əsas hissəsi Türkiyənin (8 min 059 ton), Rusiyanın (5 min 220 ton) və Ukraynanın (4 min 012 ton) payına düşür.
Deyilənlərə Rusiyanın buğda və şəkər tozunun ixracına qadağa qoyduğunu, eyni zamanda Türkiyədə rəsmi olaraq şəkərin bahalaşması qərarını da əlavə etsək, o zaman Azərbaycanda şəkər tozunun bahalaşmasının davam edəcəyini indidən proqnozlaşdırmaq olar.
Faktiki Azərbaycanın şəkər tozu və şəkər məhsulları idxal etdiyi ölkələrdə problemlər var və qiymətlər yüksəlib. Eyni zamanda, Latın Amerikası ölkələrində də, Avropada da gözlənilən ərzaq qıtlığı səbəbindən ixracatla bağlı qiymətlər yüksəlir və ya satışlar ertələnir.
Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycanda da ərzaq məhsulları, o cümlədən söz etdiyimiz şəkər tozu və şəkər məhsullarının qiymətində artım gözləniləndir.
Maraqlıdır, Azərbaycanda daxili potensialla şəkər tozuna və şəkər məhsullarına olan tələbatı ödəmək olar?
“Azərbaycanda şəkər çuğunduru sahələrini genişləndirmək, istehsalı artırmaq və öz daxili imkanlarımız hesabına şəkər istehsal etmək lazımdır”
Kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə ekspert Qadir Bayramlının sözlərinə görə, şəkərin qiymətinin qalxmasının əsas səbəbi respublikada şəkər istehsalının lazımı səviyyədə olmamasıdır: “Ölkədə istehlak edilən şəkər tozunun müəyyən hissəsi xaricdən idxal edilir. İmişlidə bir şəkər zavodumuz var, o da ölkə tələbatını ödəmir. Ona görə bunun çıxış yolu Azərbaycanda şəkər çuğunduru sahələrini genişləndirmək, istehsalı artırmaq və öz daxili imkanlarımız hesabına şəkər istehsal etməkdir. Bunun üçün həm iqlim, həm də torpaq şəraiti yetərlidir. İkinci bir şəkər zavodunun tikilməsi imkanları araşdırılmalıdır. Biz artıq kənd təsərrüfatında prioritet sahələri müəyyən eləmişik. Düşünürəm ki, bu sahələrin içərisində şəkər çuğunduru plantasiyalarının genişləndilməsi də olmalıdır. Çalışmaq lazımdır ki, ölkəyə idxal edilən məhsulların həcmi azalsın”.
Günel CƏLİLOVA
