Sirr deyil ki, Azərbaycan böyük neft-qaz resurslarına malik və onları ixrac edən ölkə olsa da, əsas məqsədlərdən biri bərpa olunan enerji sahəsinin inkişafı və “yaşıl enerji”dən istifadə imkanlarının artırılmasıdır. Elə bu səbəbdəndir ki, ölkəmizdə küləkdən, Günəşdən enerji alınması istiqamətində irimiqyaslı layihələr icra edilir.
Hesablamalar göstırir ki, ölkəmizdə bərpa olunan enerji hesabına quruda 27 min meqavata yaxın, dənizdə isə 157 min meqavatlıq elektrik enerjisi hasil etmək mümkündür. Ümumiyyətlə isə, 2030-cu ilədək Azərbaycanın elektrik enerjisi qoyuluş gücündə bərpaolunan enerji mənbələrinin payının 30%-ə çatdırılması nəzərdə tutulur. Yeni Günəş və külək elektrik stansiyaları vasitəsilə 1500 meqavat gücün yaradılması mümkündür. Artıq görülən işlər sayəsində yaxın tezlikdə “Acwa Power” şirkəti ilə inşa ediləcək 240 meqavat gücündə külək elektrik parkı, “Masdar” şirkəti ilə 230 meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyası işə düşəcək. Həmçinin növbəti mərhələdə imzalanmış icra müqaviləsi çərçivəsində BP şirkətinin Zəngilan-Cəbrayıl zonasında 240 meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyasının tikintisi nəzərdə tutulur. Bundan sonra Azərbaycanın əsas diqqətini Xəzərə yönəltməsi gözlənilir. Məsələ burasındadır ki, Xəzər dənizinin şimal hissəsində böyük külək enerjisi potensialı mövcuddur. Beynəlxalq qurumlar bunun təxminən 157 min meqavat həcmində olduğunu qiymətləndirir. Energetika nazirinin müavini Elnur Soltanov qeyd edir ki, bu, Azərbaycanda mövcud olan bütün elektrik enerjisi potensialından 20 dəfə çoxdur və Xəzər dənizi dünyada bu keyfiyyətinə görə yalnız Şimal dənizindən geri qalaraq ikinci pillədə qərarlaşır: "Lakin Azərbaycanın okeana çıxışı mövcud deyil və külək turbinlərinin 90 metrlik nəhəng pərlərinin daşınması üçün dəniz yoluna ehtiyac var. Hazırda bu infrastrukturun qurulması avadanlığın Volqa-Don vasitəsilə gətirilməsi və ya yerli istehsal ilə mümkündür. Azərbaycanda indidən pilot layihələr həyata keçirməlidir ki, gələcəkdə vaxtı çatanda ölkə texniki tərəfdən buna hazır olsun". Nazir müavininin fikrincə, Azərbaycanda, xüsusilə Xəzər dənizində küləkli havaların üstünlük təşkil etməsi sayəsində külək enerjisi vasitəsilə "yaşıl hidrogen" istehsalı üçün imkan mövcuddur. Onun sözlərinə görə, hidrogen istehsalının bir neçə üsulu arasında ölkəmiz üçün ən əlverişli olanı suyun pirolizi, yəni yüksək hərarətlə keçirilən kimyəvi reaksiya vasitəsilə, yel qurğularından əldə edilən enerjinin toplandığı batareyalardan da istifadə etməklə "yaşıl hidrogen" hasilatıdır. Dənizdə külək enerji potensialından səmərəli istifadə ilə yanaşı, eyni zamanda göllərdə və digər su hövzələrində üzən Günəş sistemlərinin quraşdırılması istiqamətində müvafiq təhlillər aparılır. Ekspertlərə görə, bərpaolunan enerjidən istifadə artıq bir qlobal trenddir. İstər ekoloji töhfələr baxımından, istərsə də tükənən resurslardan istifadənin daha qənaətli bir rejimdə istifadəsi baxımından bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə çox zəruridir. Bu, həm də Azərbaycana dünya bazarlarına daha çox karbohidrogen məhsulları çıxarmağa imkan verir.
Ümumiyyətlə, hazırda enerji resursları ilə zəngin ölkələr də bərpaolunan enerji mənbələrinə xüsusi diqqət yetirməyə başlayıb. Məsələn, dünyanın ən böyük xam neft istehsalçısı olan Səudiyyə Ərəbistanı (gündəlik 10,2 milyon barrel) 2030-cu ilədək ölkədə istehlak olunan elektrik enerjisinin 50 faizini bərpaolunan enerji mənbələri hesabına təmin edəcək. Səudiyyə Ərəbistanında bərpaolunan enerji layihələri üç istiqamətdə həyata keçirilir. Bunlar, su və enerji layihələri, həmçinin “yaşıl hidrogen” istehsalıdır. Bu sahələrdə krallığın əsas şirkəti Azərbaycan Energetika Nazirliyi ilə də əməkdaşlıq edən “Acwa Power”dir. Ər-Riyadda fəaliyyət göstərən bərpaolunan enerji mənbələri üzrə ekspert Rudolfo Estimonun sözlərinə görə, Səudiyyə Ərəbistanı BMT İqlim Sammitinin 2060-cı ilədək sıfır karbon qazı emissiyası proqramına liderlik etmək iddiasındadır və krallığın bu məqsədə çatmaq üçün böyük imkanları var. Onun sözlərinə görə, bu hədəfə çatmaq üçün daha bir iddialı ölkə - Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) ilə tandem dünyanın müxtəlif ölkələrində də bu sahəyə investisiyalar qoymağa şərait yaradacaq. Daha bir ekspert Məhəmməd Əl Çələbi iki böyük neft istehsalçısı olan Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-nin neft gəlirlərini bərpaolunan enerji istehsalına yönəltmək siyasətini qlobal enerji təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətli addım adlandırıb: “Son illərdə qlobal neft bazarında baş verən təlatümlər göstərdi ki, alternativ enerji mənbələrindən istifadə etmək labüd olacaq və artıq bu sahəyə qoyulan investisiyalar özünü doğruldur”. Sözügedən sahədə Səudiyyə Ərəbistanı ilə rəqabət aparan BƏƏ 2030-cu ilədək enerjinin 30 faizini bərpaolunan mənbələr hesabına istehsal etməyi planlaşdırır. Bu ölkədə alternativ enerji mənbələrindən, xüsusən günəş enerjisindən istifadə edilməsi üzrə layihələrin həyata keçirilməsinə 2016-cı ildə başlanılıb. Bərpaolunan enerji istehsalı üzrə BƏƏ-nin aparıcı “Masdar” şirkəti indiyədək müvafiq enerji istehsalına 20 milyard dollardan artıq sərmayə qoyub. Günəş və külək elektrik stansiyalarının inşası üzrə Yaxın Şərqin ən böyük şirkəti dünyanın 40 ölkəsində fəaliyyət göstərir. Bundan başqa, ölkənin daha bir böyük şirkəti olan “Barakah” bərpaolunan enerji istehsalı üzrə yeni layihələr həyata keçirir. BƏƏ-nin energetika və infrastruktur naziri Suhail Al Mazrouei bildirib ki, son illər bərpaolunan enerji istehsalının iqtisadiyyatda payı artır. Onun sözlərinə görə, Əbu-Dabi və Dubayda fəaliyyət göstərən enerji şirkətləri bu sahədə dünya lideri olmaq niyyətindədir. Ekspertlər hesab edirlər ki, karbohidrogen ehtiyatları ilə zəngin olan ərəb ölkələrinin hökumətləri neft-qaz ixracından əldə olunan böyük vəsaitlər hesabına bərpaolunan enerji istehsalını artırmaqla, eyni zamanda, dünyanın müxtəlif ölkələrində bu sahəyə böyük investisiyalar qoymaqla enerji sektorunda mövqelərini daha güclü hala gətirir.
Ramil QULİYEV
