Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalar Qazaxıstan üçün də getdikcə ciddi problemlər yaradır. Məsələ burasındadır ki, Qazaxıstan neftinin əsas hissəsi Rusiya vasitəsilə dünya bazarlarına çatdırılır. Amma son günlərdə bu müstəvidə ciddi problemlər yaranıb. Xəzər dənizində qazax neftinin tankerlərə yüklənməsini həyata keçirən borularda zədələnmə probıemi daha da dərinləşdirib.
Amma ən əsası, Rusiyadan və onun üzərindən neft idxalı ilə bağlı məhdudiyyətlər Qazaxıstan üçün böyük problemə çevrilməyə başlayıb. Elə bu səbəbdən Qazaxıstan alternativ marşrutlar axtarır və indi ölkənin bütün diqqəti Azərbaycan üzrində cəmlənir.
Baş verənlərlə bağlı Qazaxıstanın sənaye və infrastrukturun inkişafı naziri Kairbek Uskenbayev qeyd edir: “Rusiyaya qarşı sanksiyalar fonunda Qazaxıstan hakimiyyəti ixrac və tranzit yüklərin daşınması üçün alternativ marşrutlar hazırlayıb. Biz ixrac və tranzit yüklərin daşınması üçün alternativ marşrutlar və dəhlizlər işləyib hazırlamışıq. Nazirlik malların logistik tədarük zəncirlərində qırılmaların qarşısını almaq üçün operativ tədbirlər görüb”. Onun sözlərinə görə, ixrac yükləri Latviya limanlarına və Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna (TBNM) yönləndiriləcək: “TBNM çərçivəsində Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ilə müştərək nəqliyyat və logistika şirkəti ilə analoji olaraq marşrut üzrə birgə müəssisənin yaradılması barədə razılıq əldə olunub. TBNM vasitəsilə yük daşımalarını inkişaf etdirmək üçün Aktau Dəniz Limanı azad iqtisadi zonasının bazasında konteyner qovşağının yaradılması da nəzərdə tutulub”. Bu arada xatırladaq ki, bu il martın 9-da Bakıda “Samruk-Kazına” SC İdarə Heyətinin sədri Almasadam Satkaliyevin başçılıq etdiyi Qazaxıstan nümayəndə heyəti Azərbaycan hökumətinin bir sıra yüksək vəzifəli şəxslərilə görüş keçirib. Əsas müzakirə mövzusu Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun inkişafı üzrə birgə müəssisənin yaradılması layihəsi olub. Bu marşrutun aktivləşdirilməsi ölkələrimizə yeni imkanlar vəd edir. Qazaxıstandan olan siyasi analitik Aydar Amrabayevin sözlərinə görə, nəqliyyat dəhlizlərinin şaxələndirilməsi Qazaxıstan və Azərbaycan üçün xarici maraqlar balansının qorunması və ticarətin optimallaşdırılması baxımından xüsusi strateji əhəmiyyət kəsb edir: “Bu baxımdan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu kontinental Avrasiyada beynəlxalq turbulentlik şəraitində xarici ticarətin sabitliyini və balansını qorumağa imkan verir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Qərblə geniş tərəfdaşlığa malik olan və ölkədə Qərb kapitalı və şirkətləri üçün geniş şərait yaradan Qazaxıstan üçün bu nəqliyyat marşrutu son dərəcə əhəmiyyətlidir. Üstəlik, yaxın tərəfdaşlarımız olan Cənubi Qafqaz ölkələri də buna bağlıdır. Türk Dövlətləri Birliyi çərçivəsində Azərbaycan və Türkiyə ilə müttəfiqliyin də mühüm bir tərəfi var. Bu layihə əslində bizim birgə iqtisadi potensialımızı artırmağa, bu vektoru Avrasiyada çox zəngin və davamlı hala gətirməyə qadirdir”. Qazax ekspertə görə, Rusiyaya qarşı sanksiya rejiminin indiyədək presendenti olmayıb, eynilə Rusiya rəhbərliyinin Ukraynadakı maraqlarını güc yolu ilə həll etmək qərarı kimi: “Bu bütövlükdə Avrasiyadakı sabitliyə və Xəzər regionunda iqtisadi əməkdaşlıq perspektivlərinə çox mənfi təsir göstərir. Ancaq çinlilərin dediyi kimi, böhran təkcə problem deyil, həm də inkişaf üçün fürsətdir. Ona görə də hesab edirəm ki, ölkələrimiz bu böhrandan, nə qədər ədəbsiz səslənsə də, öz xeyrinə istifadə etməlidir. Xüsusilə iqtisadi aktivliyi və regionun beynəlxalq biznes və investisiyalar üçün cəlbedici imicini qoruyub saxlamaq üçün səylər göstərilməlidir. Bu təkcə ölkələrimizin deyil, bütövlükdə regionumuzun maraqlarına xidmət edir. Biz beynəlxalq əmək bölgüsündən məhrum ola və üstəlik hansısa bəhanələrlə sanksiyalara məruz qala bilmərik. Bu, ölkələrimizdə iqtisadiyyatın deqradasiyasına, sosial həyatın durğunluğuna gətirib çıxaracaq. Bizə balanslaşdırılmış və praqmatik siyasət lazımdır. İmkanlar kifayət qədər genişdir. Biz neft və qaz ehtiyatlarının böyük istehlakçıları üçün, xüsusən də, Rusiya neftinin və qazının Avropaya çatdırılmasının blokadası şəraitində alternativ mərkəzə və resurs bazasına çevrilə bilərik. Hərçənd, müxtəlif xarici qüvvələrin ciddi geosiyasi təzyiqi ilə üzləşəcəyik”.
Onu da deyək ki, Azərbaycan Xəzərdə ən böyük neftdaşıma tankerlərinə malik olan ölkə hesab edilir. Bu tankerlərin hər birinin 100 min barrel neft daşımağa qadir olmasını nəzərə alanda, faktiki olaraq, Azərbaycanın neftdaşıma tankerləri istənilən həcmdə Qazaxıstan neftini daşımağa qadirdir. Digər tərəfdən qazax neftinin istənilən həcmdə Bakı-Tiflis-Ceyhanla daşınması üçün də bütün imkanlar mövcuddur. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, "Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin (ADY) törəmə müəssisəsi - “ADY Express” MMC Qazaxıstandan Qərb istiqamətdə mazut daşımalarına başlayıb. Quruma daxil olan sorğuya əsasən, Gürcüstanın Batumi limanına qədər Qazaxıstandan mazut nəql edilməsi həyata keçirilir. Bununla bağlı yayılan məlumatda deyilir: "Qərb ölkələrinin Rusiyaya tətbiq etdiyi sanksiyalar, nəqliyyat və logistika sisteminə təsirsiz ötüşmür. Yük sahibləri Rusiya ərazisindən tranzit yükdaşımalarından imtina edərək, yük axınlarının istiqamətini dəyişdirməyə çalışırlar. Bu, ilk növbədə, Rusiyanın Avropa ilə sərhədlərinin qapalı olması və dəniz limanlarının fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması ilə bağlıdır. Alternativ marşrutlardan biri kimi, Azərbaycandan keçən “Şərq-Qərb” nəqliyyat dəhlizi seçılır. Artıq Qazaxıstanlı yük sahibləri Qərb istiqamətində daşımalarda, qeyd edilən koridordan yararlanmağa başlayıblar”. Mazut Qazaxıstanın Tekesu stansiyasında çən vaqonları yüklənərək Ələt limanına çatdırılır, buradan isə dəmir yolu ilə Batumi limanına nəql edilir. Yüklərin bir qismi Qazaxıstan-Rusiya-Azərbaycan-Gürcüstan marşrutundan istifadə edilərək nəql olunur.
Nahid SALAYEV
