Rusiya-Ukrayna müharibəsi dünya iqtisadiyyatına getdikcə daha çox dağıdıcı təsir göstərməyə başlayıb. Artıq qlobal miqyasda ərzaq böhranı müşahidə edilir, enerji resurslarının və gündəlik istehlak məhsullarının qiymətlərində yenidən sürətli artım yaşanır. Məsələn, avrozonaya daxil olan 19 ölkədə illik inflyasiya, yekun hesablamaya görə, fevralda 5,9%-ə çatıb. Bu göstərici Avropa üçün tarixi rekorddur. Xatırladaq ki, bir il əvvəl Avrozonada inflyasiya illik cəmi 0,9% idi. ABŞ-da inflyasiya fevralda 6%-i keçib.
MDB ölkələri də ciddi qiymət təzyiqi ilə üz-üzədir. Lakin Azərbaycanda bu xüsusda vəziyyət fərqlidir. Bunu "Moody's Investors Service" ("Moody's") şirkətinin açıqlaması da təsdiq edir. Qurum qeyd edir ki, Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsi MDB ölkələrini kredit risqlərinə gözləniləndən daha çox məruz qoyub. Sözügedən risqlərin əsasən pul köçürmələrinə, ticarətə, investor etimadına, enerji və təhlükəsizliyə, həmçinin maliyyə institutlarına qarşı sanksiyalar kanalları ilə dövlətlərə təsir etməsi müşahidə olunur: "Genişmiqyaslı sanksiyaların gücləndirilməsi nəticəsində Rusiyanın yaxınmüddətli iqtisadi perspektivinin kəskin pisləşməsi regionun iqtisadi artımına, xarici həssaslıq risqinə və fiskal konsolidasiya perspektivlərinə kəskin zərbə vurur". "Moody's"ə görə, MDB məkanında Rusiyadan pul köçürmələrinin, ticarət dövriyyəsinin azalması və artan enerji qiymətləri fonunda bir çox ölkənin cari əməliyyatlar hesabı göstəriciləri pisləşəcək. Cari hesabın defisitinin genişlənməsi birinci növbədə Gürcüstan, Moldova və Qırğızıstanda gözlənilir. Ermənistanda da vəziyyət ağır olacaq. Lakin agentlik onu da vurğulayır ki, Azərbaycan və Qazaxıstan sözügedən təsirlərdən əsasən qorunub: "Neft qiymətlərinin 2022-ci ildə orta hesabla 110 dollardan yuxarı olacağı ilə bağlı yeni baza gözləntimizə əsasən, karbohidrogen ixracından gözlənilməz gəlirlər Azərbaycanı ("Ba2", "müsbət") və Qazaxıstanı ("Baa2" "stabil") bu xarici təzyiqlərdən təcrid edəcək". Bundan əlavə, "Moody's" bildirir ki, MDB üzrə zəif artım proqnozlarının gəlirlərə təzyiq göstərəcəyi gözlənilsə də, neft ixracatçıları olan Azərbaycan və Qazaxıstan, əksinə, daha yüksək xammallar qiymətlərindən faydalanacaq və bu ölkələrin gəlirləri artacaq. Agentliyin ekspertlərinin fikrincə, Azərbaycan və Qazaxıstanın istənilən defisiti bağlamaq imkanları var. Belə ki, artan enerji qiymətləri buna şərait yaradır, həmçinin sözügedən ölkələr fiskal dayanıqlığını və valyuta ehtiyatlarını qoruyub saxlaya biliblər.
Bu arada ona da diqqət çəkilir ki, Azərbaycan neft və qaz satışından bu il daha çox valyuta qazanacaq. Son məlumata əsasən, Azərbaycan neftinin 1 barrelə olan qiyməti 7,53 dollar və ya 7,21% artaraq 112,01 dollar təşkil edib. Azərbaycanın xarici ticarət əlaqələrində ötən il əldə edilmiş müsbət dinamika isə bu ilin ilk iki ayında da davam edib. Belə ki, bu ilin ilk iki ayında xarici ticarət dövriyyəsi 80,4% artaraq 7,94 milyard dollar, ixrac isə 2,1 dəfə artaraq 5,97 milyard dollar təşkil edib. Ölkənin idxalı isə 22,3% artaraq 1,97 milyard dollara bərabər olub və nəticədə xarici ticarət saldosu 3,4 dəfə artaraq 4 milyard dollara çatıb. O da mühüm haldır ki, ixracda qeyri-neft sahəsinin də payı sürətlə artır. Belə ki, 2022-ci ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycandan qeyri-neft məhsullarının ixracı 461,5 milyon dollar təşkil edib. Sözügedən məhsulların ixracı əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 39,3% artıb. Hesab edilir ki, bu, qeyri-neft sektorunda ixrac potensialının və milli iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin artmasının müsbət nəticəsidir. Bütün bunlar, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin Azərbaycana mənfi təsirini neytrallaşdırır. Dünya Bankının “Azerbaijan Monthly Economic Update – March 2022” hesabatında da bildirilir ki, Rusiya bazarı digər ixracatçılara bağlanacağı təqdirdə Azərbaycanın bazar payını genişləndirmək imkanları var. Hesabata görə, müharibə və sanksiyalar, ÜDM-nin əhəmiyyətli hissəsini təşkil etməsə də, Rusiya və Ukraynadakı Azərbaycan investisiyalarının dəyərini böyük ehtimalla azaldacaq. Amma bu, Azərbaycan üçün təhdid yaratmır. Çünki ölkəyə digər istiqamətlərdən sərmayə axını artır: “Bundan başqa, enerji qiymətləri yüksəkdir. Fevral ayında qlobal enerji qiymətləri fiskal və xarici tarazlıqları dəstəkləyərək yüksəlib. “Brent” neftinin fyuçersləri mart ayında enerji bazarları müharibə nəticəsində pozulduğu üçün neftin bir barreli 130 ABŞ dollarına çatıb. Azərbaycan OPEC+ ilə razılaşdırılmış hasilat kvotalarına əməl edir və neft hasilatının potensial artımı OPEC+ qərarlarından və son on ildə azalan mövcud istehsal gücündən asılı olacaq. Bundan başqa, Azərbaycanın dövlət büdcəsində neftin orta giyməti 50 ABŞ dolları səviyyəsində nəzərdə tutulduğu üçün artan enerji qiymətləri ölkənin fiskal və xarici tarazlığına gözlənilməz artım yaşadacaq".
Tahir TAĞIYEV
