Rusiyanın Ukraynaya hücumu ilə Avropa ölkələri Rusiyadan təbii qaz alışını dayandırmağı müzakirə etsə də, çoxları hələlik yekun qərara gələ bilmir. Amma bir sıra ölkələr konkret addımlar atır. Məsələn, Böyük Britaniya ilin sonuna kimi Rusiyadan neft-qaz idxalına qadağa qoyacağını bəyan edib.
Polşa da analoji addımlar atır. Polşa hökumətinin strateji enerji infrastrukturu üzrə komissarı Piotr Naimski bildirib ki, ölkəsi ilə Rusiya arasında qazın alınmasına dair müqavilənin müddəti 2022-ci ilin dekabrında başa çatır və Rusiya Federasiyası ilə yeni sövdələşmələr olmayacaq: "Biz artıq Rusiya tədarükçülərindən qaz almayacağıq. Hazırda 50%-i Rusiyadan gələn qazdır, biz onu əvəz edə bilərik". Onun sözlərinə görə, Rusiya qazı Polşanın idxalının böyük hissəsini təşkil edir, lakin PGNiG dövlət şirkəti onu əvəz edə bilər. Onun sözlərinə görə, şirkətin Rusiya tədarüklərini əvəz edən müqavilələr portfeli var: "Oktyabrda biz Baltik Borusu qaz kəmərini istifadəyə verəcəyik, artıq genişləndirilmiş LNG terminalımız var, digər infrastruktur, məsələn, Litva və Slovakiya ilə qaz əlaqəsi də hazır olacaq". Onu da qeyd edək ki, başqa mənbələrdən qaz almağa çalışan Avropanın üz tutduğu ünvanlardan biri də Azərbaycandır. Xatırladaq ki, 2020-ci ilin dekabrında istifadəyə verilən TAP indiyə kimi Azərbaycan təbii qazının Avropa bazarına artan həcmlərlə fasiləsiz axınını təmin edib. Bir ildən bir qədər artıq müddətdə Avropaya 10 milyard kubmetr təbii qazın çatdırılması göstərir ki, TAP missiyasını uğurla yerinə yetirir. Azərbaycanın mənbə, marşrut və bazarların şaxələndirilməsi ilə bağlı siyasəti öz bəhrəsini verir. Hazırda TAP ilə Avropaya gündəlik olaraq 28 milyon kubmetrdən çox qaz nəql olunur. Beləliklə, TAP avropalı istehlakçıların enerji təchizatına töhfələrini gündən-günə artırmaqla bərabər, Azərbaycanın Avropanın qaz bazarına inteqrasiyasını da möhkəmləndirir. Proseslər göstərir ki, Azərbaycan yaxın tezlikdə TAP-la Avropaya daha çox həcmdə qaz nəqlini həyata keçirəcək. Bunu şərtləndirən səbəblərdən biri də Azərbaycanın daxildə qaz istehlakını azaltmasıdır. Məsələn, alternativ enerji mənbələrinə keçid Azərbaycana daha çox qaz nəqli imkanı verir. Elə bu günlərdə təməli qoyulan Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyası Azərbaycana 110 milyon kubmetr qaza qənaət etməyə imkan verəcək. Energetika naziri Pərviz Şahbazov məsələ ilə bağlı bildirir: "Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyasının tikintisini 2022-ci ilin sonunadək bitirmək planlaşdırılır. Stansiyanın istismara verilməsindən sonra biz 110 milyon kubmetr qaza qənaət edəcəyik və ildə 200 min ton həcmində çirklənmənin qarşısını alacağıq. Yeni stansiya ilə Azərbaycanın bərpa olunan enerji mənbələri hesabına illik elektrik enerjisi istehsalının həcmi 3 milyard kVt/saata çatacaq".
Onu da qeyd edək ki, 2030-cu ilədək Azərbaycanda bərpaolunan enerji mənbələrinin payının 30 %-ə çatdırılması istiqamətində işlər aparılır. Bu da ölkəyə daha çox həcmdə təbii qaza qənaət imkanı yaradır. Xatırladaq ki, Azərbaycan Səudiyyə Ərəbistanın “Acwa Power” şirkəti ilə razılaşma çərçivəsində ölkəmizdə 240 meqavat gücündə külək elektrik stansiyası inşa ediləcək. Həmçinin növbəti mərhələdə imzalanmış icra müqaviləsi çərçivəsində BP şirkətinin Zəngilan-Cəbrayıl zonasında 240 meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyasının tikintisi, eyni zamanda bərpa olunan enerji hərraclarının keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu hal Azərbaycanda təbii qaz yox, digər mənbələr hesabına Azərbaycanın enerji hasilatını artıır. Nəticə etibarı ilə ölkəmiz təkcə neft-qaz istehsalı və ixracı ilə kifayətlənmir, həm də elektrik enerjisinin böyük ixracatçısına çevrilməkdədir. Azərbaycan artıq dörd qonşu ölkəyə elektrik enerjisi ixrac edir. O da xüsusi vurğulanmalıdır ki, bərpaolunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi üçün Azərbaycanın kifayət qədər böyük imkanları var. Təbii ki, ölkəmizin iqlimi, dənizə birbaşa çıxışı və işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpaolunan enerji resursu gücünün 10 min meqavata yaxın olması bu sahədə əməli işlərin həyata keçirilməsinə imkan verir. Eyni zamanda, Azərbaycanın dayanıqlı iqtisadiyyatı, optimal investisiya mühitinin formalaşması, xarici investisiyalara dövlət zəmanəti, ölkənin xarici dövlət borcunun aşağı həddə - cəmi 7,4 milyard dollar olması və valyuta ehtiyatlarının xarici dövlət borcunu 8 dəfədən çox üstələməsi Azərbaycanın bu sahədə əməli addımlar atmasına imkan verir. Bütün bu parametrləri nəzərə alaraq ekspertlər onu da xatırladır ki, bərpaolunan enerji sahəsində işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə 30 su elektrik stansiyası fəaliyyət göstərirdi ki, ermənilər torpaqlarımızı tərk edəndə bu stansiyaları vəhşicəsinə dağıdıblar. Azərbaycan həmin stansiyaları sürətlə bərpa edir. Təkcə 2021-ci ildə işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdə generasiya gücü 20 meqavat olan 4 su elektrik stansiyasının fəaliyyəti bərpa edilib. Bu il isə generasiya gücü 27 meqavat olan 5 su elektrik stansiyasının yenidən qurularaq istismara verilməsi nəzərdə tutulur. Təkcə Kəlbəcər və Laçında belə stansiyaların sayının 30-dan çox olacağı planlaşdırılıb. Həm də bu ərazilərin Günəş və külək potensialından səmərəli istifadə edilməklə bərpaolunan enerji sahələri yaradılacaq. Bu da daha çox həcmdə təbii qaza qənaət edərək onu ixraca yönəltməyə imkan verir ki, bunun da əsas alıcısı Avropa olacaq.
Ramil QULİYEV
