Bu günlərdə ABŞ prezidenti Cozef Bayden ABŞ dolları əskinaslarının Rusiyaya ixracını, satışını və çatdırılmasını qadağan edən sərəncam imzalayıb. Qeyd olunub ki, yeni sərəncam Rusiya iqtisadiyyatının istənilən sektoruna investisiya qoyuluşuna məhdudiyyətlər qoymağa imkan verəcək.
Sənədin bəndlərindən birində bildirilib ki, harada olmasında asılı olmayaraq ABŞ-ın fiziki və ya hüquqi şəxsi tərəfindən ABŞ dolları nominalında olan əskinasların Rusiya hökumətinə və ya Rusiyada yerləşən hər hansı fiziki, hüquqi şəxsə birbaşa və ya dolayı yolla ixrac, təkrar ixrac, satış, tədarük etməsi qadağandır. Bundan başqa, Rusiyanın dollar aktivləri Qərb ölkələrində dondurulub. Bayden onu da qeyd edib ki, ABŞ və müttəfiqləri Rusiya iqtisadiyyatına məhdudiyyətlər tətbiq etməyə davam edəcək: “Müttəfiqlərimiz və tərəfdaşlarımızla birlikdə Rusiyanı qlobal səhnədən təcrid edərək çökən iqtisadiyyatına təzyiq göstərəcəyik. Bizim məqsədimiz Putinin mövqeyinə qarşı çıxmaqdır”. Bu xüsusda dollar üzərindən Rusiyaya təqzyiqlər artır. Elə bu səbəbdən Rusiya dollardan imtina istiqamətində fəaliyyətini genişləndirir. Rusiya prezidenti Vladimir Putin regionlara dəstək tədbirləri ilə bağlı keçirilən iclasda bildirib ki, əsas valyuta ehtiyatı kimi ABŞ dollarının etibarına ciddi zərbə dəyib: “Bütün qlobal iqtisadiyyata və ticarətə, əsas valyuta ehtiyatı kimi ABŞ dollarının etibarına ciddi zərbə vurulub”. Rusiya prezidenti həmçinin deyib ki, Qərb özü “qlobal inflyasiya spiralını dağıdıb” və bu, qlobal yoxsulluğun artmasına və qaçqın axınına gətirib çıxarıb. Belə bir vaxtda o da bəlli olub ki, Rusiya xarici ticarətdə dollardan imtina üçün fəaliyyətini genişləndirir. “Business Standard”qəzeti yazır ki, Çin, Hindistan kimi ölkələrlə Rusiya ticarəti artıq dollar üzərindən aparmır: "Bu günlərdə bəlli olub ki, Hindistan Rusiyadan təxminən 15 milyon barrelə qədər xam neft idxal edə bilər". Nəşrin məlumatına görə, sövdələşmənin rubl və ya rupi ilə həyata keçiriləcəyi ehtimal edilir. Bu yaxınlarda Hindistanın neft və qaz naziri Hardeep Singh Puri bildirib ki, ölkəsi Rusiya ilə neftin alışı ilə bağlı müxtəlif məsələlər üzrə danışıqlar aparır. Həmçinin məlum olub ki, Hindistan və Rusiya Federasiyası rupi-rubl sxemi üzrə ticarət hesablaşmalarında baza valyutası kimi Çin yuanına keçə bilər. Halbuki, indiyə qədər baza valyutası dollar idi. Qeyd edək ki, daha əvvəl Rusiya və Hindistan silah müqavilələri bağlayarkən qarşılıqlı ödənişlərdə dollardan imtina edib.
Bundan başqa, Moskva Pekinlə də sövdələşmələrdə Amerika valyutasından uzaqlaşmağa davam edir. Rusiya və Çin arasında ticarət əməliyyatları üzrə hesablaşmalarda dolların payı minimuma enib, milli valyutaların payı isə maksimuma qalxıb. İqtisadçılar əmindir ki, sonda hər şey "maliyyə alyansı" ilə bitəcək. Elə bir alyans ki, orada Amerika valyutası üçün ümumiyyətlə yer olmayacaq. Bu dəyişiklik Rusiya iqtisadiyyatının dedollarizasiyası və onun ABŞ-ın yeni sanksiyaları qarşısında dayanıqlığının artırılması strategiyasının bir hissəsidir. Ukrayna müharibəsinə qədər də Moskva və Pekin dolları ikitərəfli ticarətdən planlı şəkildə çıxarırdı. Rusiyanın neft nəhəngi "Rosneft" isə bütün ixrac müqavilələrini avroya köçürüb. Rusiya Azərbaycanla da hesablaşmalarda milli valyutalardan istifadə etməyi çox arzu edir. Bu, "Rusiya və Azərbaycan arasında müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında Bəyannamə"də öz əksini tapıb. Sənədə əsasən, tərəflər qarşılıqlı hesablaşmalarda milli valyutalardan istifadəyə, bank kartlarına birgə xidmət daxil olmaqla ödəniş sistemlərinin qarşılıqlı uyğunluğuna, eləcə də iki ölkənin bankları arasında birbaşa müxbir münasibətlərin inkişaf etdirilməsinə imkan yaradacaq. Hesab edilir ki, mərhələli şəkildə bəyannaməyə uyğun olaraq gələcəkdə milli valyutalardan, xüsusən də bir sıra məhsulların idxal və ixracı zamanı istifadə imkanları mümkündür. Bütövlükdə sənəd bunun üçün bir baza formalaşdırıb. Bu isə ondan xəbər verir ki, növbəti dövrdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsində həm də milli valyutalardan istifadə edilməsi, o cümlədən ticarət dövriyyəsinin həcminin daha da artırılması imkanları geniş olacaq. Xatırladaq ki, 2021-ci ildə Azərbaycanla Rusiya arasında ticarət dövriyyəsi 3 milyard dollar olub. Bunun 2,1 milyard dolları Rusiyadan idxalın, 0,921 milyard dolları isə bu ölkəyə ixracımızın payına düşür. Ötən il Rusiya ilə ticarət xarici ticarət dövriyyəmizdə 8,83 faiz paya malik olub. Bu il Rusiyaya qarşı sanksiyalara baxmayaraq, ticarət həcminin artması istisna edilmir. Çünki Rusiya Azərbaycandan daha çox məhsul idxal etmək niyyətini bəyan edib. Bu zaman ödəmələrdə milli valyutalardan istifadə daha da aktuallaşır. Belə vəziyyətdə manat-rubl sxemi üzrə ticarət hesablaşmalarında baza valyutası kimi yenə Çin yuanına keçilə bilər.
Bundan başqa, Rusiya hökumətinin sanksiyaların bu ölkənin maliyyə sektoruna yaratdığı təhdidləri sığortalamaq üçün hazırladığı paketdə qızıl ehtiyatlarından istifadənin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi də yer alır. Rusiyada dollara qarşı qızıl siyasəti aparılması istiqamətində ilk addımlar bir neçə il bundan əvvəl atılıb. Bu ölkə hələ 2018-ci ilin mart ayından etibarən beynəlxalq ehtiyatlarında xüsusi çəkisi 45 faiz olan dollar payını azaldaraq qızılın və digər maliyyə vasitələrinin payının artırılmasına üstünlük vermişdi. Sanksiyaların genişləndirilməsi Rusiyanın bu istiqamətdə siyasətinə yeni korrektələr gətirdi. Ölkədə bəhs olunan qanunun işləyəcəyinə və səmərəli olacağına əminlik yüksəkdir. Hökumətin qənaətinə görə, qiymətli metallar, xüsusən də qızıl əhalinin əmanətlərində dollar və avronun həcmini azalda biləcək.
Tahir TAĞIYEV
