Aparılan təhlillər göstərir ki, cari il ərzində dünya enerji bazarlarında qiymətlər verilən proqnozlardan xeyli yüksək olacaq. Bu, enerji hasilatçıları, o cümlədən Azərbaycan üçün enerji məhsullarının satışından daha çox gəlir əldə edilməsi deməkdir. Elə Dünya Bankının son hesabatında da məsələyə məhz bu prizmadan yanaşılır.
Qurum bildirir ki, 2022-ci ildə Azərbaycan dövlət büdcəsində neftin 1 barrelinin qiyməti 50 ABŞ dolları səviyyəsində götürüldüyündən, artan neft qiymətləri ölkənin fiskal və xarici balanslarını gözlənilməz gəlirlə təmin edəcək: “Ukraynadakı müharibə nəticəsində bazarda yaranan böhran səbəbindən "Brent" markalı neftin fyuçersləri 130 dollara çatıb. Bu fonda yüksəlmiş enerji qiymətləri Azərbaycanın fiskal və xarici balanslarını dəstəkləyir”. Dünya Bankı hesabatında qeyd edib ki, Azərbaycan "OPEC+" ilə razılaşdırılmış hasilat kvotalarına tam əməl edir və neft hasilatının potensial artımı "OPEC+" qərarlarından və son 10 ildə azalan mövcud istehsal gücündən asılı olacaq. Diqqətə çatdırılır ki, "Azeri Light" markalı neftin son bir ayda orta qiyməti 109,97 dollara bərabər olub. Sözügedən dövrdə Azərbaycan neftinin qiyməti martın 9-da maksimuma çataraq 135,99 dollar təşkil edib. Xatırladaq ki, bu ilin fevral ayında Azərbaycan üzrə gündəlik neft hasilatı 741 min barrel olub. Bununla da, Azərbaycan "OPEC+" razılaşması çərçivəsində öhdəliklərini, demək olar, tam yerinə yetirib. İndi proqnozlara əsasən, son günlərdə neftin cüzi ucuzlaşmasına baxmayaraq, bu məhsulun qiyməti yenidən kəskin şəkildə bahalaşacaq. Düzdür, hazırda neft yenə 100 dollardan baha satılır. Amma bu qiymətin yaxın tezlikdə ən azı iki dəfə yüksəlməsi də istisna edilmir. Beynəlxalq Enerji Agentliyi bunu onunla izah edir ki, Ukraynadakı hərbi münaqişə ilə əlaqədar Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyalar fonunda Rusiya neftinin tədarükündə mümkün fasilələr neft bazarında qlobal şoka səbəb ola bilər. Qurumun gözləntilərinə əsasən, sanksiyalar və idxalçıların Rusiya neftini almaqdan imtina etməsi səbəbindən aprel ayından etibarən ölkədə gündəlik neft hasilatı 3 milyon barrel azalacaq. Bununla yanaşı, agentliyin ekspertləri vurğulayır ki, yalnız Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Rusiyada neft hasilatının azalmasını kompensasiya edə biləcək sərbəst istehsal güclərinə malikdir. Lakin indi hər iki ölkə bundan imtina edir. Bu fonda Beynəlxalq Enerji Agentliyi ehtimal edir ki, Rusiya neft və neft məhsullarının gündəlik ixracı 2,5 milyon barrel azala və bu itkilər daha da arta bilər. Beynəlxalq Enerji Agentliyi bu halda onu da diqqətə çatdırır ki, artıq İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı ölkələrində neft və neft məhsullarının kommersiya ehtiyatları azalaraq 2014-cü ilin aprel ayından bəri ən aşağı səviyyədə olub. Bu da qiymət artımını tətikləyir.
Böyük Britaniyanın baş naziri Boris Conson da bu vəziyyətdə Rusiyanın enerji daşıyıcılarından imtina edən Qərbin çətin vəziyyətə düşəcəyini bildirir: "Qarşıda çətin günlər olacaq. Rusiyanın neft və qazından, bütövlükdə karbohidrogenlərindən imtina dünya üçün ağır olacaq". O, Qərbin 2014-cü il hadisələrindən (Krımın Rusiya tərəfindən ilhaqı və Ukraynanın şərqində Luqansk və Donetsk separatçı rejiminin yaradılması) sonra Moskva ilə münasibətlərini normallaşdırmağa və Rusiyadan enerji daşıyıcılarının tədarükünü artırmağa başlamasını səhv adlandırıb. Bununla neft bazarında şokları da qaçılmaz hesab edir. Neftlə yanaşı, qaz qiymətləri ilə bağlı vəziyyət də istehlakçılar üçün ürəkaçan deyil. Qaz qiymətləri yenidən yüksəlməyə doğru gedir. Elə bu vəziyyətdə Azərbaycan gələn il “Cənub Qaz Dəhlizi”vasitəsilə Avropaya qaz nəqlinin artırılacağını bildirib. Energetika naziri Pərviz Şahbazov bu xüsusda bildirib: "Cənub Qaz Dəhlizi” artıq uğurlu layihə olduğunu təsdiqləyib. Bu dəhlizlə artıq qaz Türkiyə və Avropaya nəql olunur. Bu vaxt artıq birlikdə danışmağın zamanıdır. Çünki Azərbaycanın Xəzərdə nəhəng qaz yataqları var və mövcud infrastruktur yaxşı vəziyyətdədir. Energetika sahəsində ən müxtəlif şirkətlər Azərbaycanla əməkdaşlığa çox böyük maraq göstərir". O, enerji resurslarının nəqlində diversifikasiyanın vacibliyini də vurğulayıb: "Biz nələri balans və stabilliklə ağıllı şəkildə edə bilərik deyə düşünürük. Enerji təhlükəsizliyinin Azərbaycan üçün vazkeçilməz amil olduğu da hər kəsə məlumdur. Məhz belə bir dövrdə qeyd edə bilərəm ki, regionda və dünyada baş verən siyasi münaqişələr qaz bazarında qeyri-sabitliyi də özü ilə birgə gətirir". 2022-ci ildə Azərbaycandan Avropaya qaz nəqlinin həcmi 10 milyard kubmetr səviyyəsində proqnozlaşdırılır. Azərbaycan tələb və müqavilələr olduğu halda Avropaya qaz nəqlini artırmağa hazır olduğunu bəyan edib. Avropa da bu istiqamətdə ölkəmizlə danışılqar aparır. Bütün bunlar neft və qaz satışından Azərbaycanın daha çox gəlir əldə edəcəyini nümayiş etdirir.
Ramil QULİYEV
