Rusiya-Ukrayna savaşı fonunda enerji resursları ilə təminat sarıdan ciddi çətinliklər yaşayan Qərb ölkələri bu problemin həllində Azərbaycana böyük ümidlər bəsləyir. Amma Azərbaycan Qərb üçün təkcə enerji resursları baxımından cəlbedici deyil. Ölkənin tranzit-logistika imkanları da indi Qərbin diqqətini daha çox özünə cəlb edir.
Qeyd edilən xüsusda Avropanın dəmiryolu ilə yükdaşımalar üzrə nüfuzlu media portalı “Railfreight” saytı yazır ki, Avrasiyada yaranan geosiyasi vəziyyət Çin-Avropa istiqamətində yükdaşımalarda Azərbaycanın da daxil olduğu Orta Dəhlizin (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) rolunu artırır. Məqalədə vurğulanır ki, Hollandiyanın “Nunner” logistika şirkəti çinli həmkarı “Tieda” ilə əməkdaşlığı çərçivəsində Çindən Avropaya yüklərin tədarükünü həyata keçirir. Lakin hazırda Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin beynəlxalq yükdaşımalara əsaslı təsir edəcəyi gözlənilir. “Nunner” şirkəti bildirir ki, hazırda Ukraynada baş verən sarsıdıcı hadisələr və insan faciəsi fonunda şirkət Asiya və Avropa arasında tədarük zəncirini toxunulmaz saxlamağa çalışır ki, Avropa və dünyanın qalan hissəsindəki müştərilər lazımi təchizatlarını çatdırsınlar. Qeyd edilir ki, Rusiya-Ukrayna münaqişəsindən sonra Orta Dəhliz marşrutu böyük diqqət çəkib: "Getdikcə daha çox şirkət Rusiya ərazisindən tranzitdən yayınmağa üstünlük verir, çünki ya marşrutu təhlükəli hesab edirlər, ya da Rusiya hökumətinin qəbul etdiyi qərarları bəyənmirlər. Bununla belə, Çin və Avropa arasındakı dəmir yolu dəhlizi ilə yükdaşımalara daha çox Rusiya ərazisindən tranzit daxildir. Hazırda Rusiya dəmir yolları ilə əlaqələrin olmamasını istəyənlər üçün ən yaxşı variant olaraq Orta Dəhliz təklif edilir. Orta Dəhliz uzun illərdir ki, mövcud idi və bu marşrutla daşınan yüklərin həcmində artım olub. Lakin əsas marşrutla (Belarus – Rusiya – Qazaxıstan) müqayisədə daha az rəqabətlidir. Çünki Orta Dəhliz Xəzər dənizi və Qara dənizdən keçir, dəniz daşımalarında isə qiymətlər hələ də nisbətən yüksəkdir. Türkiyədən qatarla ən asan əldə edilən Avropa bazarları, Cənubi Avropa ölkələridir. Bu ölkələr üçün Orta Dəhlizə üstünlük vermək daha məqsədəuyğun olub. İndi əsas marşrut (Belarus – Rusiya – Qazaxıstan) çoxları üçün ilk seçim olmadığına görə, Orta Dəhliz də Türkiyədən keçərək müxtəlif nəqliyyat həlləri ilə Qərb bazarlarına müraciət etməyə başlayacaq".
Beləliklə, səslənən fikirlər bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycan üzərindən yükdaşımalar Avropa üçün xüsusi maraq doğurmağa başlayıb. Bu fonda Çindən gələn yüklərin daha çox Azərbaycan üzərindən Avropaya nəqli gözlənilir. Əks istiqamətdə də yükdaşımalarda yenə Azərbaycan əsas tranzit məkan olacaq. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu bu fonda daha işlək hala gələcək. Onu da qeyd edək ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ölkəmizin ərazisindən keçən beynəlxalq nəqliyyat marşrutları arasında ən mühümüdür. Belə ki, ölkəmizin ərazisindən keçən digər nəqliyyat marşrutları ilə müqayisədə dəmir yolu ilə konteyner yükdaşımaları ən çox bu marşrut vasitəsilə həyata keçirir. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə Azərbaycan ərazisindən keçməklə 2021-ci ildə əsasən 12 istiqamətdə həyata keçirilmiş yükdaşımaların strukturunda 1-ci yerdə Çin-Türkiyə, 2-ci yerdə Qazaxıstan-Türkiyə, 3-cü yerdə isə Gürcüstan-Qazaxıstan istiqamətidir. Xatırladaq ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu 2014-cü ilin fevral ayında Azərbaycan, Qazaxıstan və Gürcüstanın müvafiq strukturlarının iştirakı ilə yaradılıb. Sonradan layihəyə Ukrayna, Rumıniya və Polşa qoşulub. Hazırda marşrut Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayır və Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçərək Avropaya qədər uzanır. Bütün marşrut boyunca vahid tarif yaradılıb, “vahid pəncərə” prinsipi tətbiq olunur. Bu günlərdə isə Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunu (TBNM) inkişaf etdirmək məqsədilə Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstan tariflərin müəyyən edilməsi, yük bəyannaməsi və tranzit yüklərin konsolidasiyası ilə bağlı məsələləri həll edəcək birgə müəssisənin yaradılması barədə razılığa gəlib. Bütün bunlar fonunda ekspertlər hesab edir ki, “Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası, İranla reallaşdırılan Cənubi Zəngəzur dəhlizi, perspektivdə Ermənistan ərazisindən keçəcək Qərbi Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanı tranzit mərkəzinə çevirməklə yanaşı, yük daşımaları sahəsində potensialı olan ölkələrə ucuz və qısa zamanda daşıma imkanları təqdim edir. Bu amillərin nəticəsidir ki, indi dünyada Azərbaycan əlverişli biznes məkanı kimi qəbul olunur. Beynəlxalq nəqliyyat və kommunikasiya layihələrinin həyata keçirilməsi isə Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə töhfə verməklə yanaşı, dünyada ölkəmizin cəlbediciliyini və rəqabət qabiliyyətini daha da artırır. Artıq Azərbaycan Asiya ilə Avropa arasında yerləşən ölkə kimi Avrasiya məkanında nəqliyyat-logistika sahəsinin inkişafına böyük töhfələr verir. Azərbaycan nəinki öz xalqı, həm də qonşu ölkələr, bütövlükdə isə dünya üçün önəmli layihələr icra edir.
Ramil QULİYEV
