Rusiya Avropa İqtisadi İttifaqı (Aİİ) ölkələrinə taxıl məhsullarının, digər ölkələrə isə ağ şəkər və xam şəkərin ixracını bu il martın 31-nə kimi qadağan edib. Bu barədə Rusiya İqtisadiyyat Nazirliyi məlumat yayıb. Rusiya hökumətinin açıqlamasına görə, bu qərarlar ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yönəlib və mövcud şəraitdə daxili bazarın qorunmasına kömək edəcək.
Qeyd edək ki, taxılla bağlı məhdudiyyətlər buğda və meslin, çovdar, arpa və qarğıdalıya aiddir.
Ekspertlər hesab edir ki, Rusiyanın taxılla bağlı qərarı təəccüb doğurur. Çünki Aİİ ölkələri Rusiyanın müttəfiqidir. Digər tərəfdən, Rusiyada taxıl istehsalı daxili tələbatın 150 faizinə bərabərdir. Bu ölkə 2021-ci ildə dünyada ən çox taxıl ixrac edən ölkələrdən biri olub. Buğda ixracında isə lider mövqeyə malikdir.
Rusiya hökuməti bildirir ki, Aİİ ölkələri rüsumsuz rejimdə lazımi həcmdə taxıl alıblar, buna görə də həmin ölkələrdə çətinlik yaranmayacaq.
Qeyd edək ki, Azərbaycan da Rusiyadan taxıl idxalçılarından biridir. 2021-ci ildə Azərbaycana idxal olunan taxılın 98 faizi Rusiyadan gətirilib. Ümumiyyətlə, Rusiyadan ildə 700 min tona yaxın taxıl alırıq. Hazırda Azərbaycanın 280 günlük taxıl ehtiyatıının olduğu deyilir.
Ərzaq balansı məlumatlarına əsasən, Azərbaycanın buğda tələbatı təxminən 3,1 milyon tondur. Ölkəmizdə istehsal olunan buğdanın illik həcmi təxminən 1,9 milyon ton, idxal isə 1,3 milyon tona yaxındır. Mütəxəssislər mövcud problemin həlli kimi alternativlərin tapılması, xüsusilə də Qazaxıstanla yeni müqavilələrin bağlanmasına ehtiyac olduğunu bildirir.
Rusiyanın taxıl ixracı ilə bağlı tətbiq etdiyi qadağanın təsir dairəsi genişlənərsə, Azərbaycan bunun öhdəsindən necə gələcək və bu istiqamətdə problem un və un məhsullarının bahalaşması ilə nəticələ bilərmi?
“Azərbaycanda qiymət artımı istiqamətində təzyiq formalaşıb, istehsalçı məcburiyyət qarşısında qiyməti artırmalıdır”
Iqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov bildirdi ki, 2021-ci ildə Azərbaycana idxal olunan taxılın 98 faiz Rusiyadan gətirilib: “Hər 100 kiloqram buğdanın 98 kq-nı Rusiyadan almışıq. Bu o deməkdir ki, Rusiya böhran fonunda taxılın ixracına kvota tətbiq edə bilər. Bununla yanaşı, digər sahələrdə olan itkilərinin bir qismini kompensasiya etməklə, ixrac rüsumlarını kəskin şəkildə artıracaq.
Bu iki istiqamətdə təzyiqlər gözləniləndir. Ukrayna və Rusiya birlikdə dünyada hər 100 kq buğdadan 25 kq-nı istehsal edən və dünya bazarına çıxaran ölkələrdir. Ayrılıqda Ukrayna 7 faiz paya malikdir”.
Ekspertin sözlərinə görə, proses bir ay davam etsə, çox ciddi problemlərə yol açacaq: “Ukraynada artıq iqtisadi mühit pozulub, fəaliyyət imkanları məhdudlaşıb. Rusiyanın özünün isə planlaşdırma aparması çox çətindir. İqtisadiyyat və təsərrüfatçılıq davamlı olaraq investisiya tələb edir. Texniki təminat da yoxdur, sanksiyalar təsirini göstərir. Rusiya qapanmaya, Şimali Koreyaya bənzər bir modelə keçsə, o zaman ehtiyatlarını artırmaq istəyəcək. İxrac kəskin şəkildə məhdudlaşdırıla bilər. İndiki halda dövlətlər "dost" və "qeyri-dost"a bölünüb, onlara əlavə rüsum, kvota məhdudiyyətləri tətbiq edilə bilər. Son 16 gündə taxılın qiyməti 45 faiz artıb. Azərbaycanda qiymət artımı istiqamətində təzyiq formalaşıb. İstehsalçı məcburiyyət qarşısında qiyməti artırmalıdır. Ölkədə əhalinin vəziyyəti yaxşı deyil. Sürətli bahalaşma gedir. Yoxsullaşma təzyiqi artıb. Bu fonda hökumət çalışmalıdır ki, 2022-ci ildə qiymət artımlarından yaranmış vəziyyəti kompensasiya etsin, bahalaşmanı qismən neytralaşdırsın”.
Günel CƏLİLOVA
