Regionda baş verən son hadisələr Azərbaycanın logistik mərkəzə çevrilməsinin vacibliyini bir daha göstərir. Belə bir açıqlama ilə “Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı” QSC-nin baş direktoru Taleh Ziyadov çıxış edib: “Bütün bu hadisələr onu göstərir ki, Azərbaycanın logistik mərkəzə çevrilməsi zamanın tələbidir. Bu o deməkdir ki, ənənəvi olaraq Qara dənizdə toplanan konteynerlərin ünvana çatdırılması üçün Bakı Limanının paylayıcı mərkəz funksiyasını yerinə yetirməsi mərhələsi gəlib çatıb. Ona görə də müvəqqəti saxlanc yerlərinin vacibliyi bir daha önə çıxır”.
O qeyd edib ki, növbəti illərdə regionun bütün paylayıcı mərkəz funksiyalarının Bakı Limanında həyata keçirilməsi üçün şərait yaranıb. Taleh Ziyadov bildirir ki, Rusiya-Ukrayna savaşı fonunda geosiyasi vəziyyətin dəyişməsi Azərbaycan üzərindən keçən Orta Dəhlizin əhəmiyyətini artırır: “Burada 3 əsas amilə fikir vermək lazımdır. Birincisi, Orta Dəhlizin qısa və orta müddətdə əhəmiyyəti artacaq. Dəhliz Çinin Qara dəniz, Türkiyə, Aralıq dənizi və Avropa ilə birləşməsi üçün vacib rol oynayır. İkincisi, bu hadisələr Azərbaycanın logistik mərkəzə çevrilməsi üçün növbəti mərhələdir. Daha öncə Qara dənizdə işini yekunlaşdıran konteynerlərin bir addım da irəli gələrək Ələtə çatdırılması və Ələtin paylayıcı mərkəz funksiyasını yerinə yetirməsinin zamanı çatıb. Yəni 130 milyon insanın yaşadığı bu regionun paylayıcı mərkəz funksiyalarının Ələtdən həyata keçirilməsi fürsəti yaranıb. Üçüncüsü, son hadisələr Zəngəzur dəhlizinin də əhəmiyyətini üzə çıxarır. Bu dəhliz, nəinki Şimal-Cənub istiqamətində olan yükdaşımaları həyata keçirəcək, eyni zamanda Mərkəzi Asiyaya, Çindən Aralıq dənizə çıxışı təmin edəcək. Bu üç amil Azərbaycanı Avropa ilə Asiya arasında təminat zəncirində əhəmiyyətli oyunçulardan biri edəcək". Xatırladaq ki, Orta Dəhliz və yaxud Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu Cənubi Asiya və Çindən başlayır, Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyədən keçməklə Avropaya doğru uzanır. Rusiya-Ukrayna savaşı bu dəhlizin əhəmiyyətini daha da artırırb. İndi Azərbaycan logistik üstünlüyündən istifadə edərək Rusiya ərazisindən keçməsi qadağan olunan yüklərin ölkə üzərindən daşınmasını təmin edə bilər. Bu da əlavə tranzit gəlirlər deməkdir. Bu yollarla Azərbaycan həm üstünlük, həm də vəsait qazana bilər. Artıq Qazaxısatn Orta Dəhlizə xüsusi maraq göstərir. Bu məsələ rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat naziri Rəşad Nəbiyevin ölkəmizdə səfərdə olan Qazaxıstanın “Samruk-Kazyna” SC-nin İdarə Heyətinin sədri Almasadam Satkaliyevin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşündə xüsusi diqqət mərkəzində olub. Görüşdə ölkələrimiz üzərindən keçən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri üzrə yükdaşımaların həcminin artırılması üçün dəhliz üzərindəki daşıma tariflərinin optimallaşdırılması, gömrük prosedurlarının sinxronlaşdırılması barədə müzakirələr aparılıb.
R.Nəbiyev bildirib ki, Azərbaycan və Qazaxıstan arasında nəqliyyat əlaqələri müsbət tendensiyalar əsasında inkişaf edir. O, əlaqələrin daha da genişləndirilməsi üçün bu görüşdə aparılan müzakirələrin faydalı olacağına əminlik ifadə edib: “Qonşu tranzit dəhlizlərin yaratdığı rəqabət şəraitində Orta Dəhlizə tranzit yüklərinin cəlb edilməsi üçün dəhlizin səmərəliliyi, daşımaların müntəzəmliyi, tariflərin optimallaşdırılması və ən əsası dəhliz boyu yerləşən ölkələrin tranzit yüklərinə münasibətdə tənzimləmə və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və uzlaşdırılması vacibdir. Regiondakı hadisələr, geosiyasi vəziyyət yeni reallıq yaradıb. Bu reallıq əməkdaşlığın yeni çərçivəsinin nəzərdən keçirilməsini və tranzit-nəqliyyat əlaqələrinin qurulmasını diktə edir”. Görüşdə vurğulanıb ki, Azərbaycanın və Qazaxıstanın coğrafi xüsusiyyətləri – Avropa və Asiyanın ən böyük iqtisadi mərkəzləri arasında yerləşməsi ölkələrimiz arasında mövcud nəqliyyat şəbəkəsinin tam gücü ilə istifadə edilməsini təmin etmək üçün real şərtlər yaradır. Marşrutun inkişafına əlavə təkan Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin tikintisinin başa çatdırılması olub. Bu, Çindən Qazaxıstan vasitəsilə Türkiyəyə yüklərin çatdırılma müddətini 12 günə qədər azaldıb.
Hazırda o da nəzərə alınır ki, Azərbaycan Avropa qitəsinin düz ürəyində, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərinin kəsişməsində əsas nəqliyyat xətti kimi mövqeyini möhkəmləndirməkdədir. Cənubi Qafqazda Orta Dəhlizin bölgü nöqtəsi kimi Azərbaycan iki istiqamətdə şaxələnmiş olur. Orta Dəhliz üzrə digər tərəfdaşlarla birlikdə Azərbaycan Şərq və Qərb istiqamətləri üzrə dəmir yollarının qurulmasında ən yaxşı balans yaradılmasına kömək edir. Məhz bu da yeni "İpək yolu” layihəsini hazırlayanların əsas hədəfi idi. Beynəlxalq nəqliyyat assosiasiyası - FERRMED-in məsləhət şurasının üzvü Pyer Borqolçun sözlərinə görə, dəmir yolu ilə yük daşımaların qiyməti şərqə doğru daşımalar artdıqca azalır. Bu da transkontinental dəmiryolu marşrutlarının davamlılığına, inkişafına səbəb olur. Rəsmi Bakı artıq Naxçıvana qədər uzanacaq dəmir yolunun inşasına başlayıb. Bu xətt də işğaldan azad edilən ərazilərdən keçib gedir. Beləliklə, Zəngilan rayonu İran, Ermənistan və Azərbaycan sərhədlərin kəsişməsində nəqliyyat xətti rolunu oynamış olacaq. Bu səbəbdən də Zəngilanda beynəlxalq aeroport və avtomobil yollarının inşası aparılır. Eləcə də Zəngəzur dəhlizinin inşası ilə bağlı işlər görülür. Bütün bunlar Azərbaycana Asiya və Avropa arasında əlaqələrin qurulmasında öz rolunu tam oynamağa imkan verir.
Ramil QULİYEV
