Dünya bazarında enerji daşıyıcılarının qiyməti proqnozlara uyğun olaraq sürətlə artır. "Brent" neftinin qiyməti son 8 ildə ilk dəfə 111 dolları ötüb. WTI markalı xam neftin dəyəri də artaraq bir barrel üçün 1108 dollar təşkil edir.
Azərbaycan neftinin qiyməti də sürətlə artır. Belə ki, dünya bazarında “Azeri Light” markalı neftin qiyməti 9,4% və ya 9,6 dollar artaraq 111,9 dollar təşkil edib. Qiymət artımının davam etməsi qaçılmaz sayılır. Bu ilin fevral ayının nəticələrinə əsasən isə, dünya bazarında "Azeri Light" markalı neftin 1 barrelinin orta qiyməti 98,72 dollara bərabər olub. Bu, 2021-ci ilin fevral ayının göstəricisi ilə müqayisədə 35,98 dollar və ya 57,3 çoxdur. Bu ilin yanvar ayı ilə müqayisədə isə fevralda Azərbaycan neftinin 1 barelinin orta qiyməti 9,32 dollar və ya 10,4% artıb. Martda qiymət artımının daha çox olması proqnozlaşdırılır.
“Standard & Poor`s” beynəlxalq reytinq agentliyi 2022-ci il üçün “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti ilə bağlı proqnozunu qaldırıb. Reytinq agentliyi xatırladıb ki, xam neftin qiyməti fevralın 24-də səhər saatlarında Rusiya Ukraynaya daxil olduqdan sonra sıçrayıb, “Brent” və "WTI" artıq 100 dollar həddini keçərək 2014-cü ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. ABŞ prezidenti Co Bayden və digər dünya liderlərinin Rusiyaya qarşı tətbiq edilən yeni sanksiyaların neft və qaz ixracına şamil edilməyəcəyini şərh etməsindən sonra bazar sakitləşsə də qiymətlər yüksəlir. “Standard & Poor`s” Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin burada tətikləyici rol oynadığını bəyan edir: “Bizim fikrimizcə, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi neft və qaz qiymətləri üçün ən böyük risq olaraq qalır. Biz inanırıq ki, fundamental qlobal tələb və təklif göstəriciləri son aylarda güclənib və hər halda, qısa müddətdə daha yüksək qiymətləri dəstəkləyəcək. Münaqişə ilə bağlı Rusiyanın neft və qaz ixracı, istər sanksiyalar, istər infrastruktura kiberhücumlar, istərsə də Rusiya həcmlərinə görə qiymətlərin daha da artmasına səbəb ola bilər və biz münaqişənin inkişafı ilə yaxın müddətli qiymət dəyişkənliyini gözləyirik. İndiyə qədər dünya liderləri Rusiyanın neft və qaz ixracına qarşı sanksiyalardan qaçmaq istədiklərini açıq şəkildə bəyan ediblər. Bunun Rusiyadan kənar iqtisadiyyatlara vuracağı zərəri nəzərə alsaq, xüsusən də həm neft, həm də qaz baxımından Rusiyanın tədarükündən çox asılı olan Avropa İttifaqı ölkələrinə də aid etmək olar. Belə ki, Aİ neftinin təxminən 25 %-ni və qazın 40 %-dən çoxunu Rusiyadan idxal edir. Rusiya neftinin və qazının həcminin bazardan çıxarılması enerji qiymətlərinin artmasına, onsuz da yüksək inflyasiyanın kəskinləşməsinə və bütün dünyada iqtisadi artımın ləngiməsinə səbəb ola bilər ki, bu da Rusiyadan kənarda bir çox ölkələrə ziyan vurur”. Agentlik xatırladır ki, Səudiyyə Ərəbistanı kimi ölkələrin ehtiyat gücü və hasilatı nisbətən tez sürətləndirmək imkanlarını nəzərə alaraq bazara əlavə həcmlər gətirmək üçün təzyiqlər də artır. Bununla belə, Səudiyyə Ərəbistanı OPEC-in digər üzvləri ilə birlikdə bazara həcmlərin ölçülmüş şəkildə qaytarılmasını əlaqələndirmək üçün son illərdə Rusiya ilə sıx əməkdaşlıq edir. Qurum analitiklərinin fikrincə, bu münasibətlər onun Rusiya ilə mövcud kvota razılaşmalarını asanlıqla pozmasını çətinləşdirə bilər. Bu halda neft qiymətlərinin yüksəlməkdə davam etməsi qaçılmaz hesab edilir.
Yaranmış durumda bahalaşmanın qarşısını almaq məqsədilə Beynəlxalq Enerji Agentliyi (BEA) bəyan edib ki, Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi ilə əlaqədar üzv ölkələr bazarın sabitliyini qorumaq üçün özlərinin ehtiyat anbarlarından bazara 60 milyon barrel neft buraxmaq barədə razılığa gəliblər. Ağ Evin sözçüsü Cen Psaki deyib ki, bu həcmin tam yarısını ABŞ təmin edəcək: "Biz prezident Putinin hərəkəti ilə bağlı qlobal enerji təchizatı bazarında fasilələri məhdudlaşdırmaq üçün bütün əldə olan alətlərdən istifadə edəcəyik. Biz, habelə, enerji təchizatının Rusiyadan diversifikasiya olunmasının sürətləndirilməsi istiqamətində səylərimizi davam etdirəcək və dünyanı Moskvanın neft və qazı silaha çevirməsindən qoruyacağıq”. Bu fonda BEA-ya üzv 31 ölkə martın 1-də keçirilən fövqəladə iclasda öz ehtiyatlarından bazara toplam 60 milyon barrel neft buraxmaq barədə razılığa gəlib. BEA-nın icraçı direktoru Fatih Birol bu xüsusda bildirib: “Enerji bazarlarında vəziyyət çox ciddidir və bizdən tam diqqət tələb edir. Pandemiyadan dirçəlişin kövrək zamanında qlobal enerji təhlükəsizliyinə ciddi hədə yaranıb”. BEA bildirir ki, Rusiya enerji bazarlarında böyük rol oynayır və dünyanın üçüncü böyük qaz hasilatçısı və ixracatçısıdır. Onun günə ixrac etdiyi 5 milyon barrel qlobal neft ticarətinin 12 faizinə bərabərdir. Bunun 60 faizi Avropaya, 20 faizi Çinə gedir. Neftlə yanaşı, qaz qiymətlərində də bahalaşmanın qarşısını almaq müşkülə çevrilib və qaz qiymətləri yenidən 2000 dollara yaxınlaşmağa başlayır. Bunlara rəğmən, ABŞ və Avropa İttifaqı dayanmaq niyyətində deyillər və Rusiyaya qarşı əlavə sanksiyalara hazırlaşırlar. Məhz bu fonda dünyada neft və qaz qiymətlərində sürətli artım da davam edəcək.
Ramil QULİYEV
