Məlum olduğu kimi, Qərb ölkələrinin qərarı əsasında Rusiyanın bəzi aparıcı banklarına SWIFT sistemindən istifadə qadağası qoyulub. Bunun Rusiya, eləcə də bu ölkə ilə ticarət aparan ölkələr, o cümlədən Azərbaycana təsiri xüsusi maraq doğurur.
Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication - Qlobal Banklararası Maliyyə Rabitəsi Assosiasiyası) pulun bir hesabdan digərinə köçürülməsinə imkan verən beynəlxalq maliyyə strukturudur. 1973-cü ildə yaradılmış, baş ofisi Brüsseldə yerləşən sistemin 200 ölkədən toplam 11 min üzvü olan maliyyə institutu və banklar var. Amma SWIFT klassik bank deyil. Bu, istifadəçilərə köçürülən pulun bir hesabdan çıxıb digərinə daxil olduğunu xəbər verən onlayn rejimli mesajlaşma sistemidir. Bu sistem vasitəsilə hər gün 40 milyondan çox mesaj göndərilir və trilyonlarla dollarlıq maliyyə vəsaiti şirkətlər və ya hökumətlər arasında əl dəyişir. SWIFT mesajlarının 1 faizindən çoxunun Rusiyaya aid ödənişlərlə əlaqəli olduğu təxmin edilir. Onu da qeyd edək ki, SWIFT heç bir qurumun beynəlxalq ödəniş sistemi yaratmasını və bu sahədə monopolist olmasını istəməyən Amerika və Avropa banklarının birgə qurduğu sistemdir.
2 mindən çox bank və maliyyə institutu SWIFT şəbəkəsinin ortaq sahibidir. Baş ofisi Belçikada yerləşən şəbəkəni, ABŞ və Böyük Britaniya da daxil olmaqla, dünyanın aparıcı mərkəzi bankları ilə əməkdaşlıq edən Belçika Mərkəzi Bankı idarə edir. SWIFT öz üzvlərinə beynəlxalq ödənişləri təhlükəsiz şəkildə həyata keçirməyə imkan verir. Amma 2012-ci ildə İranın nüvə proqramına görə tətbiq edilən beynəlxalq sanksiyalar çərçivəsində bu ölkə SWIFT-dən çıxarılıb. Nəticədə İran neft ixracından əldə etdiyi gəlirlərin az qala yarısını və xarici ticarət gəlirlərinin 30 faizini itirib. SWIFT təşkilat olaraq sanksiya qərarlarına təsir etmədiyini, belə qərarların hökumətlər tərəfindən qəbul edildiyini bildirilir. İndi hesab edilir ki, bəzi Rusiya banklarının SWİFT sistemindən kənarlaşdırılması iqtisadiyyata ağır zərbə vuracaq və ekspertlərin fikrincə, bu, ölkəni ödənişlər məsələsində ciddi çətinliklərlə üzləşdirəcək. Düzdür, SWİFT-siz keçinmək yolları mövcud olsa da, onların heç biri bu sistem qədər səmərəli deyil. Bu arada bir maraqlı məqamı da qeyd edək ki, SWİFT-dən xaric edilmək üçün Rusiya banklarına yönəlik seçmə yanaşmanın sərgilənməsi sanksiyaların Rusiyaya maksimum, Avropaya isə minimum həddə təsir göstərəcəyini təmin edəcək. Belə ki, Avropa bizneslərinin borcların ödənilməsi və Rusiyadan enerjinin alınmasını təmin etmək imkanları qüvvədə qalacaq.
Rusiyanın sistemdən kənarlaşdırılması bu ölkə ilə ticarət edən ölkələr üçün də ödənişlərdə problem yaradacaq. Rusiyanın Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olması fonunda baş verənlərin ölkələrimiz arasına ödənişlərə təsiri qaçılmaz sayılır. Lakin ekspertlər qeyd edir ki, Avropadan, Qərbdən fərqli olaraq Azərbaycan problem yaşamayacaq. Əvvəla, ödənişlər birbaşa banklar arasında vasitəçi olmadan həyata keçirilə bilər. Məsələn, Rusiyanın ölkəmizdə “VTB Bank” ilə bunun reallaşdırılması mümkündür. Bundan əlavə, Rusiya alternativ olaraq SWIFT formatında məlumat ötürə bilən Maliyyə Mesajlaşma Sistemini (SPFS) inkişaf etdirməyə başlayıb. 2017-ci ildə SPFS tam həcmdə fəaliyyət göstərməyə başladı. İndiyədək bu sistemə 400-dən çox bank qoşulub. SPFS vasitəsilə Azərbaycanla ödənişlərin reallaşdırılması mümkündür. Amma Avropa, Qərb ölkələri ilə ticarətdə Rusiya şirkətləri bu prosesdə əziyyət çəkəcək. Onlar SWIFT-in təqdim etdiyi normal, rahat və sürətli ödəniş üsullarından istifadə edə bilməyəcəklər. Neft və kənd təsərrüfatı məhsulları sektorlarında qiymətli ixrac məhsullarının ödənişlərində də ciddi pozuntular ola bilər. Belə durumlarda banklar ödənişləri həyata keçirmək üçün bir-birilə əlaqə saxlayırlar, amma bu, əlavə vaxt və xərc deməkdir və Rusiya hökumətinin gəlirlərinə təsir edəcək. Rusiya Krımı ilhaq etdiyi 2014-cü ildə də SWIFT-dən kənarlaşdırılmaqla hədələnmiş, Rusiya hökuməti bunun müharibə elanına bərabər olacağını bildirmişdi. Qərbli müttəfiqləri o zaman Rusiyanı sistemdən çıxarmadılar.
Məsələyə nəzər salan ABŞ-ın “Vaşinqton Post” qəzeti yzır ki, Qərb Rusiyaya qarşı sanksiyalarla mübarizə apara bilər. Amma sanksiyalardan hər iki tərəf əziyyət çəkəcək: “Sanksiyalar qurban tələb edir. Bəs Qərb bugünkü böhrana hazırlaşıbmı? Avropalılar Rusiyanın enerji təchizatından asılılığını azaltmaq əvəzinə, ehtiyatsızlıqla onu artırıblar. Rusiya kömürünün Avropaya ixracı kəskin artıb. Avropanın külək və Günəş enerjisinə investisiyalarına baxmayaraq, 2014-cü ilin böhranından sonra Rusiyanın AB enerji bazarındakı payı 16,5%-dən 18,5%-ə yüksəlib. Rusiya Ukraynada xüsusi hərbi əməliyyata başladıqdan sonra Qərb ölkələri rəsmi Moskvaya olduqca ciddi sanksiyalar tətbiq edib. Gəlin, bir anlıq düşünək. Sanksiyalar Putinə və Rusiya elitasına bir az zərər verəcək, lakin onlar artıq buna hazırlaşıblar. Başa düşməliyik ki, Putin diktator olduğu üçün sanksiyaların onu məğlubiyyətə aparacağına inanmır. O, ölkəyə rəhbərlik edir və birbaşa pul haqqında düşünmür. Onun üçün pul güc alətidir, Amerikanın düşmənlərinə rüşvət vermək və onları maliyyələşdirmək üçün vasitədir. Onu bu puldan məhrum etmək vacibdir ki, hakimiyyətini maliyyələşdirə bilməsin. O, SSRİ-ni yenidən yaratmaq və onun özü idarə etmək, həm də Amerikadan, Qərbdən, NATO ölkələrindən qisas almaq istəyir. Təbliğat, eləcə də sağ cinahdan çıxan faydalı axmaqlar onun əsas silahıdır”.
Ramil QULİYEV
