Azərbaycanda uzun illərdir qəbulu sözün əsl mənasında düyünə düşən Rəqabət Məcəlləsinin cari il ərzində də qəbulu gözlənilmir. Bunu təsdiqləyən daha bir məqam odur ki, Rəqabət Məcəlləsi layihəsinin hazırlanması Milli Məclisin 2022-ci ilin yaz sessiyası üçün iş planına daxil edilməyib. Qurumun payız sessiyasında da məcəllənin hazırlanması ehtimalı yüksək sayılmır.
Bir müddət əvvəl parlamentin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Tahir Mirkişili media nümayəndələrinə açıqlamasında bildirib ki, Milli Məclisin Rəqabət Məcəlləsini qəbul etməsi üçün zəruri şərait tam formalaşdırılmalıdır. O qeyd edib ki, Azərbaycanda rəqabətin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı dövlət ardıcıl addımlar atır: "Belə bir yanlış təsəvvür var ki, Rəqabət Məcəlləsini qəbul edən kimi ədalətli rəqabət ölkədə tam təmin olunacaq. Bu cür yanaşma düzgün deyil. Məcəllənin qəbuluna qədər bir sıra atılacaq addımlar var. Onlarsız məcəllənin qəbulu effekt verməyəcək. Bu səbəbdən ilk növbədə zəruri şərait tam formalaşdırılmalı, alt qanunlar qəbul olunmalı və yaxud da təkmilləşdirilməlidir. Məsələn, satınalma ilə bağlı yeni qanun hazırlanacaq və yaxud da ədalətli rəqabətlə, "kölgə iqtisadiyyatı"nın aradan qaldırılması ilə bağlı qanunlar olacaq. Ölkədə tam ədalətli rəqabətin təmin olunması dövlət siyasətidir. Amma bu iş addım-addım və tədricən olmalıdır. Əslində, bu istiqamətdə də gedirik". Elə bu açıqlamadan da görünür ki, Rəqabət Məcəlləsinin qəbulunu yaxın tezlikdə gözləməyə dəyməz. Halbuki, müvafiq qanun layihəsi 16 il əvvəl qanunverici orqana təqdim edilib. Amma indiyə kimi onun qəbulu müşkül məsələ olub. Maraqlıdır ki, Rəqabət Məcəlləsi ilə bağlı hər hansı dövlət qurumundan göndərilmiş sənəd də Maliyyə Nazirliyində icraatda deyil. Bunu Maliyyə Nazirliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr və vətəndaş müraciətləri ilə iş şöbəsinin müdiri Mayis Piriyev də “report”a açıqlamasında təsdiq edib: “İnhisarçılığın, rəqabətə zidd davranışların, haqsız rəqabətin qarşısının alınması, tənzimləmə prosesinin bazar iqtisadiyyatına uyğun qurulması mexanizmlərini özündə ehtiva edən Rəqabət Məcəlləsinin qəbul olunmasını Maliyyə Nazirliyi də digər dövlət orqanları kimi olduqca vacib hesab edir. Ötən ilin avqust ayında razılaşdırılmaq üçün nazirliyə daxil olan Rəqabət Məcəlləsinin layihəsinə Maliyyə Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış rəy və təklif elə həmin ay müvafiq dövlət orqanına təqdim olunub. Hazırda isə sözügedən sənədlə bağlı hər hansı dövlət qurumundan göndərilmiş sənəd Maliyyə Nazirliyində icraatda mövcud deyil”.
Burada bir daha xatırladaq ki, Azərbaycan parlamenti 14 dekabr 2017-ci il tarixində keçirilən iclasda həmin dövrdə İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin hazırladığı Rəqabət Məcəlləsi layihəsini ikinci oxunuşda qəbul edib. Lakin daha sonra nazirlik Məcəllənin layihəsini mühüm dərəcədə işləyib başa çatdırmağa dair qərar qəbul edib. Həmin dövrdən sənəd parlamentdə müzakirə olunmayıb. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, sənədin bu il də parlamentdə müzakirəsi gözlənilmir. Ekspertlər hesab edir ki, ölkədə bazar iqtisadiyyatının tam oturuşması, azad rəqabət mühitinin yaradılması və formalaşdırılması, sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi, monopoliyanın aradan qaldırılması üçün Rəqabət Məcəlləsinin qəbulu vacibdir. Bu məcəllənin üstünlüyü odur ki, bazarda azad rəqabətin yaranması üçün müəyyən qədər şərait yaradılacaq. Bu da sahibkarlığın inkişafı üçün çox vacibdir. Diqqət həm də ona yönəldilir ki, dövlətin iqtisadi funksiyalarından biri bazar iqtisadi şəraitində rəqabətin təminidir. Rəqabəti bazar öz-özünə təmin edə bilmir və rəqabət olmayanda da bazar iqtisadiyyatının səmərəli fəaliyyət göstərməsi mümkünsüzləşir. Bu halda süni qiymət artımını tətbiq edən inhisarçılar öz mövqeyindən istifadə edərək qiyməti artırıb-azaltmaqla və yaxud istehsalı məhdudlaşdıraraq bazarda özləri üçün uyğun şərait və şərtlər yaradırlar. Məsələ ilə bağlı iqtisadçı Natiq Cəfərli “sputnik” portalına bildirib ki, ən böyük problem maraq toqquşmalarıdır: “ Çünki məcəllənin qəbulu iri şirkətlərin marağında deyil, onlar üçün əlavə vaxt itkisidir. Rəqabət Məcəlləsi, əsasən də kiçik və orta sahibkarların biznes maraqlarına birbaşa toxunan məsələləri hüquqi yolla həll etməyi təklif edir. O qeyd edib ki, Azərbaycanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzvlük danışıqlarında ölkədə Rəqabət Məcəlləsinin qəbulu razılaşdırılmış şərtlərdən biri idi: "Bu o demək deyil ki, Rəqabət Məcəlləsi bu gün qəbul edilsə, sabahdan hər şey yoluna düşəcək. Sənəd hüquqi zəmin yaradır ki, rəqabətli mühitə keçid üçün addımların alqoritmi yaransın. Başqa sözlə, bu, rəqabətli mühitin ən azından hüquqi təməlini yaradır. İkincisi, şirkətlər rəqabətli mühitin pozulması ilə bağlı məsələlər qaldıra bilərlər. Bu da müsbət presedentlər yarada bilər". İndilikdə isə real vəziyyət göstərir ki, bazar inhisarlaşanda bundan ilk növbədə istehlakçılar əziyyət çəkir. Çünki inhisarçı işinin və malının keyfiyyətinə baxmadan qiyməti qaldırır. Onu da bildirək ki, Rəqabət Məcəlləsinin qəbulu yalnız iqtisadiyyatın özündə yaranmış çağırışlardan irəli gələn məsələ deyil. Bu, eyni zamanda, Azərbaycanın əksər beynəlxalq iqtisadi birliklərlə apardığı müzakirələrin mövzusudur.
Ramil QULİYEV
