İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin məlumatına əsasən, “Bakı Metropoliteni” QSC-nin 01.02.2022-ci il tarixinə qədər vergi borcu 14 098 026 manatdır. 9 noyabr 2021-ci il tarixinə qədər “Bakı Metropoliteni” QSC-nin vergi borcu 12 milyon 974 min 333 manat təşkil edirdi. Xatırladaq ki, “Bakı Metropoliteni” QSC-nin nizamnamə kapitalı 1 770 950 768 AZN-dir. Qeyd edək ötən müddət ərzində dövlət şirkətlərinin borcu ilə bağlı məsələyə bir neçə dəfə toxunulmuşdu.
Ötən il göstərilirdi ki, “Azərsu” ASC-nin kredit və borc öhdəliyi bu il yanvarın 1-nə 264,761 milyon manat təşkil edib. Hesabat dövründə “Azərsu”nun Maliyyə Nazirliyinə borcu 17,55% artaraq 128,433 milyon manat, Almaniyanın dövlət bankı KfW-yə borcu 13,6% artaraq 66,304 milyon manat, Fransanın korporativ və investisiya bankı “Natixis”ə borcu 2% azalaraq 38,785 milyon manat, Dünya Bankına borcu 14,676 milyon manat, Asiya İnkişaf Bankına (ADB) borcu 6,5% artaraq 16,49 milyon manat, “Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” ASC-yə (ABB) borcu isə dəyişməyərək 73 min manat təşkil edirdi.
Ümumilikdə, “Azərsu” ASC-nin 3 milyondan artıq vergi borcu olduğu göstərilirdi. Hesablama Palatasının 2021-ci ilin dövlət büdcəsi sənədinə verdiyi rəydən aydın olurdu ki, 2020-2024-cü illərdə “Azəralüminium” ASC Təminat Fonduna dövlət zəmanəti ilə almış olduğu kreditlərin qaytarılmasına görə 175,5 milyon manat, “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC 281,9 milyon manat, “Azərbaycan Hava Yolları” QSC 1 milyard 383,8 milyon manat, “Azərenerji” ASC 290,5 milyon manat, “Azərişıq” ASC 26,9 milyon manat, “Azəristiliktəchizat” ASC 23,8 milyon manat, “Azərkosmos” ASC 142,8 milyon manat, “Azərsu” ASC 9,9 milyon manat, SOCAR 169,1 milyon manat, “Azİntelekom” MMC 322,6 milyon manat, Gənclər və İdman Nazirliyi 48 milyon manat vəsait ödəməlidir. SOCAR-ın qısamüddətli xarici borclarının 5,91 milyard manat, cəmi borcların isə 11,219 milyard manata çatdığı göstərilirdi.
Bununla yanaşı, SOCAR Azərbaycan Beynəlxalq Bankından 21 iyul 2022-ci ildən başlayaraq 23 avqust 2026-cı ilədək ödəmək şərti ilə illik 4,0-4,8 faizlə 559 milyon manat, Maliyyə Nazirliyindən 12 yanvar 2024-cü ildən başlayaraq 1 aprel 2039-cu ilədək qaytarmaq şərti ilə illik 0,1 -3,8 faizlə 354 milyon manat – cəmi 913 milyon manat borc götürüb. Bundan əlavə, ödənilməmiş istiqrazlar üzrə 175 milyon manat İnvestisiya Şirkətinə, 2 milyard 960 milyon manat isə Dövlət Neft Fonduna borcu yaranmışdı. 2021-ci ilin dövlət büdcəsinin layihəsində qeyd olunur ki, yerli xərclərin 160,1 milyon manatı (18,6%) icra hakimiyyəti orqanlarının saxlanılması xərclərinə yönəldilmişdi.
Bundan başqa, “Azəristiliktəchizat” ASC-nin “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinə olan 20 milyon borcunun dövlət hesabına ödəniləcəyi bildirildi. Beləliklə, bu istiqamətdə mövcud problemlərin aradan qaldırılması məqsədilə ölkə başçısı tərəfindən dövlət şirkətlərinin və müəssisələrinin, habelə dövlət payı olan təsərrüfat cəmiyyətlərinin vahid prinsiplər əsasında idarə olunması, onların fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, o cümlədən həyata keçirdikləri investisiya proqramlarının şəffaflığının və iqtisadi səmərəsinin yüksəldilməsi, rəqabət qabiliyyətinin artırılması, maliyyə sağlamlığının və dayanıqlılığının yaxşılaşdırılması məqsədilə “Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi” publik hüquqi şəxs yaradıldı. Ancaq hələ də dövlət şirkətləri öz borclarını açıqlamaqda davam edirlər.
Əslində Azərbaycanı yaşatmalı olan “əjdaha şirkətlərin” ziyanla işləməsinin səbəbi nə ilə bağlıdır?
İqtisadçı Elçin Qurbanov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bunun bir sıra səbəbləri var: “Məsələnin detallı izahı üçün bir yazının həcmi bəs etməz. Onda gərək biz bütün qurumlarla bağlı rəqəmləri ayrı-ayrılıqda təhlil edək. Ancaq ümumi mənzərə, demək olar ki, eynidir. Yəqin ki, adıçəkilən qurumların Tarif Şirasına qiymət artımı ilə bağlı etdikləri müraciətlərdə irəli sürdükləri əsaslandırıcı dəlillərə diqqət edibsiniz. Əsasən iddia ediblər ki, xidmətin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün buna ehtiyac var. Qiymətlər artsa da, yenə də dotasiya ilə yaşayırlar. Mənfəət yox, zərərlə işləyirlər. Bu qurumlardakı zərərin səbəbi mənimsəmələrdi. Əsasən də həmin qurumların təmir-bərpa işlərinə ayrılan vəsaitlərin talanması həyata keçirilir. Bu səbəbdən də, sonda dotasiyaların ümidinə qalırlar. Bu qurumların xidmət haqqlarını 3 dəfə artırsaq belə, yenə də ziyanla işləyəcəklər. Ya da ki, cuzi mənfəətləri olacaq. Geriləməyə səbəb olan amillərdən biri də satınalmalardakı fırıldaqlardı. Sözügedən qurumlar satınalmaların qiymətini bir neçə dəfə şişirdırək, büdcələrində olan pulu öz xeyirlərinə nağdlaşdırırlar”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
