Aparılan hesablamalara əsasən, bu ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycanın xaricə qaz satışı təxminən 9,1 milyard kubmetr təşkil edib. Məlumata görə, bu, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə təqribən 36 % çoxdur.
Bu ilin yanvar-iyun aylarında Türkiyəyə təqribən 4,7 milyard kubmetr, Avropaya 3,2 milyard kubmetr, Gürcüstana isə 1,2 milyard kubmetr qaz ixrac edilib. Bütün bunlar dünya bazarında qazın qiymətinin sürətlə artdığı bir vaxtda baş verir. Belə ki, Avropa bazarında qaz qiymətləri 1000 kubmetr üçün rekord 550 dollarlıq həddi keçib. Qiymətlərdə tarixi maksimumların yenilənməsinə “Qazprom” şirkətinin Novıy Urenqoy yaxınlığında yerləşən zavodunda baş vermiş qəza səbəb olub. “Qazprom”dakı mənbələr RBC agentliyinə deyiblər ki, qəza səbəbindən şirkətin Urenqoydakı və Yamburqdakı əsas qaz yataqlarından qaz və kondensatın eyni vaxtda qəbulu mümkün olmayıb. Nəticədə “Yamal-Avropa” qaz kəməri ilə Avropaya qazın nəqli iki dəfədən çox azalıb. Qəzanın nəticələri aradan qaldırılsa da, bu, qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb olmayıb. Belə ki, “Qazprom”un Avropadakı yeraltı anbarlarında qaz ehtiyatlarının sürətlə tükənməsi qiymətlərin enməsinə imkan vermir. Ekspertlər qeyd edir ki, “Qazprom” Avropada süni qaz qıtlığı yaradır. Şirkət Avropadakı yeraltı qaz anbarlarını qəsdən boşaldır, müqavilə öhdəlikləri üzrə təbii qazı bu anbarlardan təmin edir. Bu səbəbdən Avstriyadakı Baumqarten qaz habında yeraltı anbarların hazırda cəmi üçdə biri doludur. Almaniyanın yeraltı qaz anbarları isə yarıya qədər boşdur. Bundan başqa, iyulun sonlarında “Qazprom” özünün Avropadakı yeraltı qaz anbarlarına qaz vurulmasını qismən azaldıb, hətta bəzi anbarlardan qaz götürməyə başlayıb. Ekspertlər yeraltı anbarların bundan sonra da yarıboş qalacağını istisna etmir. Avropada qaz anbarlarının boş olmasına baxmayaraq, “Qazprom” “Yamal-Avropa” kəməri ilə qaz nəqlini artırmayıb, əksinə, gündə 82 milyon kubmetrdən 35 milyon kubmetrə qədər azaldıb. Bunlar fonunda Avropada bu il qaz qiymətlərinin yüksək olması gözlənilir. Avropada qazın qiymətinin bu cür artması, əlbəttə ki, bura ildə 10 milyard kubmetr qaz nəql edən Azərbaycan üçün də sərfəlidir. Çünki yüksək qiymətlər “Cənub Qaz Dəhlizi”nə yatırılmış on milyardlarla dollar investisiyanın geri qayıtmasını da tezləşdirir, Azərbaycanın gəlirlərini artırır.
Avropada belə hesab olunur ki, indi Xəzər qazı Avropaya “mavi yanacaq” idxalını diversifikasiya etmək və Rusiyanın asılılığından çıxmaq üçün vacibdir. Hazırda Azərbaycan Avropa bazarına alternativ qaz göndərə bilən yeganə Xəzər təchizatçısıdır. Bu, həm də Azərbaycana Avropa bazarına çıxış imkanlarını genişləndirməyə imkan verir. Belə bir vaxtda, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin və ABŞ Enerji İnformasiya İdarəsinin proqnozlarına görə, 2035-ci ilə qədər Avropada təbii qaza yüksək tələbat olacaq. Qərbi Avropa dövlətlərinin iqtisadiyyatları koronavirus pandemiyasından sonra bərpa olunduqca sənaye və xidmət sahələrində tələbatın da artacağı gözlənilir ki, bu da qiymətlərin yüksək olacağını göstərir. Avropanın qaz tələbatına təsir edən başqa amillər də nəzərə alınmalıdır. Avropa iqtisadiyyatının qaz üzərində sənayeləşməsi indiki şəraitdə labüd meyllərdən biridir. Qazın atmosfer tullantısı enerji istehsalında ənənəvi yanacaq sayılan kömürdən daha azdır, buna görə də Avropa enerji istehsalında yanacaq kimi qazı seçməyə daha çox maraq göstərir. Bu halda Avropa bazarlarında gözlənilən tələbat qazın qiymətinin həddən çox yüksələcəyindən xəbər verir. Amerikalı ekspert Brüs Panyer bu fonda qeyd edir ki, Avropa ehtiyacı olan əlavə qazı “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə əldə edəcək və bu, gələcəkdə vacib əhəmiyyət kəsb edəcək. Çünki əhali artdıqca, həm evlərdə, həm də müəssisələrdə istilik və elektrik enerjisinə tələbat artır. Onun sözlərinə görə, “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropa üçün daha bir qaz mənbəyi təqdim edir: “Bu, hər zaman digər tədarükçülərlə qiymət razılaşdırılması zamanı və ya bir tədarükçü ilə münasibətlərin qəlizləşməsi və nəticədə həmin tədarükçü tərəfindən nəqlin azaldılması və ya dayandırılması təqdirində vacibdir. Bu layihə Avropaya fasiləsiz qaz nəqlini təmin edir”. Ekspert bildirib ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” gələcəkdə Avropaya daxil olan qazın həcmini əhəmiyyətli şəkildə artıracaq: “Avropa ölkələri etibarlı qaz tədarükündən qazanclı çıxacaq və qaz tədarükçüləri satışdan böyük gəlirlər qazanacaq. Proqnozlara əsasən, yaxın illərdə Avropaya 200-300 milyard kubmetr idxal qazı lazım olacaq. Qaza tələbat, sabit bazarın mövcudluğu Avropanı qiymətli müştəriyə çevirir. Beləliklə, ideal şərtlərdə Azərbaycan, perspektivdə isə Türkmənistan, İran, İraq, eləcə də Qazaxıstan və Özbəkistan “Cənub Qaz Dəhlizi”ndən səmərə əldə edə biləcək”.
Ramil QULİYEV
