Son dövrlərdə qonşu İranda kommunal xidmətlərlə bağlı narazılıq tez-tez gözə çarpır. Xüsusən də elektrik kəsintisi adi hal alıb. Paytaxt Tehran başda olmaqla, bütün ölkə ərazisində hər gün 5-6 saat elektrik kəsintiləri qeydə alınır. Əsas səbəb ölkədə istehsal edilən elektrik enerjisinin həcmcə tələbdən az olmasıdır. Hazırda İranın günlük elektrik istehsalı 50 min meqavat səviyyəsindədir. Halbuki ölkənin günlük tələbi bundan ən azı, 10-15 min meqavat daha çoxdur.
Elektrik enerjisindəki kəsintilərə görə xalqdan üzr istəyən prezident Həsən Ruhani ölkədə yaşanan problemi yağıntıların azalmasına bağlayıb. O bildirib ki, ölkədə yağıntı miqdarının 50 faizdən çox azalması su bəndlərində elektrik enerjisi istehsalını dayandırıb və hazırda ölkədəki su bəndlərindən yalnız ikisi qismən fəaliyyət göstərir. Prezident ölkədə işıqların tez-tez söndürülməsini elektrik sistemində anidən çökmənin qarşısının alınması ilə əlaqələndirib və əhalini elektrik enerjisindən qənaətlə yararlanmağa çağırıb. O, son illərdə hökumətin ölkədə enerji sistemini inkişaf etdirməklə bağlı uğurlu layihələr gerçəkləşdirdiyini bildirib.
Elektrik sənayesinə məsul qurum bildirib ki, hazırda dövlət İranda elektrik enerjisi ixracını azaltmağa və hətta elektrik enerjisi ixracına dair müqavilələri dayandırmağa çalışır. Elektrik enerjisi idxalının artırılması istiqamətində də işlər görülür. İndi İran Azərbaycandan, Türkmənistandan elektrik enerjisi idxal edir. Bir müddət əvvəl İranın Energetika Nazirliyindən bildirmişdilər ki, Muğan elektrik ötürücü xətlərinin Azərbaycanın elektrik şəbəkəsiylə sinxronlaşdırılması Azərbaycandan elektrik enerjisi idxalına şərait yaradır. Hazırda bu ötürücü xətdən daxili şəbəkəyə 73 meqavat elektrik enerjisi verilir. Bu xətdən idxal olunan elektrik enerjisinin həcmi ən yüksək istehlak saatlarında 130 meqavatadək artırıla bilər.
İranla yanaşı, qonşuluğumuzda yerləşən Şimali Qafqaz da elektrik enerjisi sarıdan ciddi problemlər yaşayır. İran kimi Şimali Qafqaz da bu məsələnin həllində ümidini daha çox Azərbaycana bağlayır. Rus ekspert Boris Martsinkeviç qeyd edir ki, Şimali Qafqazda, Rusiyanın ən çoxmillətli bölgəsində enerji defisiti müşahidə olunur: “Analoji vəziyyət İranda da hökm sürür, buna görə də Azərbaycan hazırda bu regionlar üçün əsas elektrik enerjisi donorudur. Rusiya üçün Azərbaycanın elektrik enerjisi var. Belə alınıb ki, Şimali Qafqazda enerji defisiti yaşanır. Ona görə də saldoya baxsaq, o, Azərbaycan üçün müsbətdir, bu da ölkədə hasil olunan qazın həcmi ilə elektrik stansiyalarının gücünə baxdıqda tamamilə izaholunandır. Bundan başqa, sistemlər sinxronlaşdırılmasa da, Azərbaycanın elektrik enerjisinin İrana ötürüldüyü iki xətt var”. Onun sözlərinə görə, İran üçün bu cür əməkdaşlıq sərfəlidir, çünki hazır məhsul almaq imkanı varsa, ölkənin şimalında özünün elektrik stansiyasını tikməyə gərək qalmır. Məhz bundan çıxış edərək də “Şimal-Cənub” enerji layihəsinin hazırlanması üçün işçi qrupunun yaradılması barədə razılaşma imzalanıb: “Bu xətlər Rusiya, Azərbaycan və İran arasında elektrik enerjisinin hər iki tərəfə ötürülməsi üçün rahatdır. Bu layihəni gücləndirmək olar və lazımdır. Elektrik enerjisi tədarük olunsa, İran buna ancaq şad olacaq”. Ekspertin fikrincə, digər məsələ Azərbaycanın bu layihənin öhdəsindən gələ bilməsidir. Çünki işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası üçün xeyli həcmdə elektrik enerjisi gərəkdir: “Həmin ərazilərdə mühəndis tikintiləri yoxdur, yollar dağılıb, mövcud elektrik stansiyalarının ciddi problemləri var. Azərbaycanın öz problemləri də az deyil. İstərdik ki, Rusiya elektrik enerjisinin tədarük olunması ilə Azərbaycanda yaranan problemlərin həllinə kömək olsun. Bunun üçün Dağıstanda yeni enerji güclərinin inşasına investisiyaların aktiv cəlb olunması gərəkdir. İnanmaq istərdik ki, Rusiya, Azərbaycan və İran energetika nazirliklərinin nümayəndələrindən olan işçi qrup bu istiqamətdə işlər görəcək. İranda hazırda kəskin enerji çatışmazlığı müşahidə olunur. “Buşəhr” AES-in növbəti enerji bloklarının tikintisi elə-belə davam etmir ki. Məhz bu səbəbdən Rusiya dövlətlərarası kredit təqdim edərək nəhəng qaz elektrostansiyasının tikintisinə başlayıb, ancaq bütün bunlar İranın daha çox inkişaf etmiş cənubunda baş verir. İranin şimal əyalətlərində mövcud imkanlardan aktiv yararlanmaq üçün tədarükü artırmaq lazımdır. İndi şərait belədir ki, Rusiyanın özünün Dağıstan ərazisində enerji gücləri yoxdur. Bu məsələdə Azərbaycan yardım edə bilər”. Martsinkeviç hesab edir ki, belə vəziyyətdə ruslar da Qarabağda Azərbaycana kömək göstərməlidirlər. Onun fikrincə, çaylarla bol olan dağlıq ərazi Qarabağda kiçik su elektrik stansiyaları tikməyə imkan verir ki, bu da Azərbaycan üçün çox sərfəlidir: “Kiçik su-elektrik stansiyaları tikmək çox asandır, çünki dağ yerində baha başa gələn elektrik xətləri çəkməyə gərək qalmır. Bu cür stansiyalar elektrik enerjisinə ehtiyacı olan obyektlərin yanında tikmək olar. Üstəlik, onların layihəsi də tez hazırlanır, özləri də tez başa gəlir. Ümid edirəm ki, Rusiya şirkətləri hazırda Azərbaycanın təqdim etməyə hazır olduğu potensialı dəyərləndirə biləcəklər".
Ramil QULİYEV
