Azərbaycanda neft və qaz yataqlarının axtarışı, kəşfiyyatı və işlənməsi, neft və qaz hasilatı, emalı və nəqli, neft və neft-kimya məhsullarının, qazın daxili və xarici bazarlarda satışı, sənayenin və əhalinin təbii qazla təchizatı ilə məşğul olan SOCAR 2020-ci ili zərərlə baş vurub.
Məlumata görə, SOCAR-ın zərəri əsasən Türkiyədəki fəaliyyətindən yaranıb. Ancaq SOCAR mənfəət və ya zərərin ölkələr üzrə həcmini açıqlamır. Problem ondadır ki, 2020-ci ildə şirkət daxilində qarşılıqlı əməliyyatlar nəzərə alınmadan SOCAR-ın ümumi dövriyyəsinin 7,2 milyard manatı (14,5 faizi) emal seqmentinin payına düşüb. Türkiyə üzrə dövriyyənin həcmi 7,6 milyard manat olub. Məlumdur ki, SOCAR-ın Türkiyədəki fəaliyyəti əsasən emal seqmentindədir. 2020-ci ildə SOCAR-ın ən böyük zərəri məhz emal seqmentində olub – 2,1 milyard manat. Şirkətin zərərlə fəaliyyət göstərən başqa seqmenti tikinti sektoru olub: 120 milyon manat. Türkiyədəki zərərə lirənin 2020-ci ildə 25 faiz ətrafında dəyər itirməsi ciddi təsir göstərib. Lirənin dəyər itirməsi bu il də davam edir. Məlumatlara görə, bir sıra səbəblərdən qoyulan investisiyalar dəyərsizləşir. Belə olan halda SOCAR-ın Türkiyəyə yatırdığı sərmayələri hansı aqibət gözləyir?
“Bu işləri təkcə SOCAR-ın öhdəsinə buraxmaq doğru deyil”
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı alim, professor Əli Əlirzayevin açıqlamasından belə məlum oldu ki, bununla bağlı müəyyən təhlükə var: “İsənilən bir müəssisə, təşkilat harasa kapital qoyursa, qoyulan sərmayənin nə dərəcədə səmərəli olması ilə bağlı hesabat verməlidir. O cümlədən SOCAR da harasa kapital qoyursa, bununla bağlı hesabat verməlidir. Qoyulan kapitalın gəliri olmalıdır. SOCAR təkcə Türkiyəyə deyil, Avropa ölkələrinə də sərmayə qoyur. Bütün bunlar barədə şəffaf və açıq hesabat verməlidir. Hesablama Palatası bu məsələləri diqqətdə saxlamalıdır. Qoyulan sərmayənin perspektivi yoxdursa, dəyərsizləşirsə, o zaman sözügedən məsələlərə yenidən baxılmalıdır. Əgər qoyulan sərmayələr gəlir gətirmirsə, o zaman o cür böyük yatırımlara nə ehtiyac var idi? Bunun səbəbləri araşdırılmalıdır. Başqa bir tərəfdən, SOCAR-ın layihələrində rəqabət yoxdur. Qoyulan sərmayələrə Azərbaycanın digər qurumları da nəzarət etməlidir. Bu işləri təkcə SOCAR-ın öhtəsinə buraxmaq doğru deyil. Hesablama Palatası, nazirliklər bu işləri nəzarətdə saxlamalıdılar. Son illər Türkiyə iqtisadiyyatında müəyyən təbəddülatlar yaşanır. Ona görə də bütün bu amillərə ciddi diqqət edilməlidir”.
Bir sözlə, professor hesab edir ki, bu kimi layihələrə nəzarət təmin edilməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
