Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti tərəfindən Hesablama Palatasına təqdim edilən məlumatlara əsasən, 2020-ci ildə ölkə üzrə ümumilikdə 9203 sayda satınalma tətbiq edilməklə 6567,2 mln. manat məbləğində satınalma müqavilələri “Dövlət satınalmaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu ilə müəyyən edilmiş metodlar tətbiq edilməklə bağlanıb. Bu da 2019-cu illə müqayisədə satınalmaya cəlb edilmiş məbləğdən 847,2 mln. manat və ya 14,8 faiz çox, sayda isə 2254 və ya 19,7 faiz azdır.
Hesablama Palatasına təqdim edilmiş məlumatların təhlili göstərir ki, açıq tender üsulu ilə keçirilən satınalmaların dinamikası azalmağa doğru getdiyi halda, rəqabətsiz keçirilən satınalmalar son 3 il ərzində artıb. Belə ki, 2018-ci ildə 176,0 mln manat dəyərində 237 ədəd satınalma, 2019-cu ildə 371,5 mln manat dəyərində 418 satınalma və 2020-ci ildə 1236,1 mln manat dəyərində 201 satınalma olmaqla artmaqdadır. Dinamika göstərir ki, 2020-ci ildə 2018-ci illə müqayisədə açıq tender üsulu ilə keçirilən satınalmaların məbləği 113,5 milyon manata, sayın 284-ə qədər azaldığı halda, əksinə müqayisə olunan dövrdə rəqabətsiz, bir mənbədən satınalma metodu ilə həyata keçirilən satınalmalar 1060,1 milyon manat artıb. Satınalmalarda bu anormallıq nədən irəli gəlir? Tendersiz satınalmalar niyə artır?
“Bu, o deməkdir ki, büdcə oğurluqlarına meyil daha da artıb”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sabiq maliyyə naziri, professor Fikrət Yusifov bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Satınalmaların həyata keçirilməsində son illər baş verən bu tendensiya təbii ki, xoşagələn bir hal deyil. Məsələ ondadır ki, büdcə oğurluqlarının böyük hissəsi məhz satınalmalar vasitəsi ilə həyata keçirilir. Daha doğrusu, bu metodla reallaşdırılır. Ona görə də açıq formada keçirilən satınalmaların həm məbləğ, həm də say etibari ilə azalması, rəqabətsiz bir mənbədən satınalmaların isə çoxalması müşahidə edilir. Bu, o deməkdir ki, büdcə oğurluqlarına meyil daha da artıb. O üzdən, bunun qarşısını almak üçün çox ciddi kompleks tədbirlər görülməlidir. Hesablama Palatası tək bunlarla vəzifəsini bitmiş hesab etməməlidir. Hesablama Palatası bu tenderlərin nə dərəcədə reallığa uyğun keçirilib-keçirilməməsini də araşdırmalıdır. Kim harada nə oğurluq edibsə onların hamısını aşkarlayıb barələrində lazımi tədbir görməlidir. Yəni, sözügedən yoxlamaların nəticələri barəsində hüquq-mühafizə orqanlarına lazımi materiallar təqdim etməlidir. Bu yolla oğurlanan vəsaitlər geri qaytarılmalıdır”.
Professor onu da qeyd etdi ki, satınalmalara bütövlükdə maliyyə nəzarəti gücləndirilməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
