Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) "Azerbaijan 2021: Energy Policy Review" adlı hesabatını yayımlayıb. Hesabatda bir sıra məqamlar əks olunub.
Hesabatda enerji istehsalı və istehlakı, neft, təbii qaz, elektrik, mərkəzi istilik sistemləri, ətraf mühitə təsir, enerji effektivliyi, alternativ enerji mənbələrindən istifadə, enerji tədqiqatları və digər məsələlər əksini tapıb. Görülən işlərlə yanaşı, enerji sektorunun risqlərinə və enerji siyasəti ilə bağlı tövsiyələrə də yer verilib.
Qurumun hesabatında bildirilir ki, neft-qaz gəlirləri Azərbaycanda ixracın və dövlət gəlirlərinin əsas hissəsi olsa və 90-cı illərlə müqayisədə ölkəni iqtisadi baxımdan inkişaf etdirsə də, bu iqtisadi modelin gələcəkdə də işləkliyi qeyri-müəyyəndir. Neft hasilatının azalması, neft və qazın əsas idxalçılarının "sıfır karbon tullantısı" öhdəliklərinə qoşulması bu qeyri-müəyyənliyi şərtləndirən əsas amillərdir. Bununla belə, IEA ortamüddətli zaman perspektivində neft-qaz sektorunun Azərbaycan iqtisadiyyatında dominantlığını davam etdirəcəyini düşünür.
Hesabatda bir məqam xüsusi diqqət çəkir. Bildirilir ki, Azərbaycanda mövcud alternativ enerji mənbələrinin potensialı böyükdür və günəş enerjisinin texniki potensialı 23 giqavatt, külək enerjisi 3 giqavatt, kiçik su elektrik stansiyaları, geotermal enerji və bioenerjinin potensialı 1 giqavattdır. Belə potensial olsa da, ölkədə elektrik enerjisi istehsalında günəş və külək enerjilərinin payı cəmi 0.5 faizdir. Bu potensialdan istifadə səviyyəsi niyə belə aşağıdır?
“...bizdə alternativ enerjinin maya dəyəri çox yüksəkdir”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Bu sahədə işlər çox zəifdir. Baxmayaraq ki, Azərbaycanda alternativ enerji ilə bağlı Dövlət Agentliyi fəaliyyət göstərir. Alternativ enerji ilə bağlı Azərbaycanın kifayət qədər potensialı olsa da, bundan istifadə aşağı səviyyədədir. O cümlədən, külək və günəş enerjisi ilə bağlı göstəricilərimiz proqnozlaşdırılıb. Buna baxmayaraq, biz bu potensialı iqtisadi dövriyyəyə cəlb edə bilmirik. Bununla bağlı başlıca problem ondadır ki, bizdə alternativ enerjinin maya dəyəri çox yüksəkdir. Ümumiyyətlə, yeni texnologiyaların tətbiq olunması ilə bağlı son dövrlərdə qiymət əmələgəlmə prosesində yetərincə ucuzlaşma baş verib. Ancaq hələ bu barədə danışmaq tezdir. Hər bir halda, dövlət və pilot layihələrdə artıq bir sıra qurğular quraşdırılıb və enerji istehsal olunur. Ancaq bunun daha çox istehsalı üçün enerjinin maya dəyəri ucuz olmalıdır. Bununla bağlı müəyyən işlər gedir, amma hələlik yetərli səviyyədə deyil. Ancaq onu da nəzərə almaq lazımdır ki, işğaldan azad edilən ərazilərdə alternativ enerji ilə bağlı potensial daha böyükdür. Məsələn, Kəlbəcərə ənənəvi enerji xətlərinin çəkilməsi ilə bərabər, orada coğrafi quruluşuna görə alternativ enerji mənbələrindən istifadə daha məqsədəuyğundur. Bu nöqteyi-nəzərdən hesab edirəm ki, bəlli bir zamana ehtiyac var. Ancaq biz bu istiqamətdə işləri sürətləndirməliyik”.
İqtisadçı-ekspert onu da qeyd etdi ki, bu sahədə xarici ölkələrin təcrübəsini yaxından öyrənmək lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
