OPEC və OPEC-ə üzv olmayan bəzi ölkələrin OPEC+ nazirlərinin 18-ci iclasının yenidən təxirə salınması fonunda neft qiymətləri ilə bağlı dünyada maraqlı proseslər baş verir. Konkret qərar qəbul edilməməsi səbəbindən neft bazarlarında qiymətlər artır. Belə ki, “Light” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti son 7 ilin maksimumu səviyyəsindədir. OPEC+ ölkələrinin neft hasilatının artırılması ilə bağlı hələlik heç bir qərar qəbul etməməsi fonunda “Light”ın qiyməti 2 faiz artaraq 77 dollara çatıb. Azərbaycan neftinin qiyməti isə 80 dollara yaxınlaşır.
OPEC+ nazirlərinin 18-ci iclasının nə zaman keçirələcəyi hələ bilinmir. Bu səbəbən qiymət artımının davam etməsi gözlənilir. Qeyd edək ki, iclas hələ ayın 5-də keçirilməli idi və OPEC+ ölkələrinin avqust ayında istehsalın hansı həcmdə artırılacağını müzakirə etməsi nəzərdə tutulurdu. Lakin qurum daxilində fikir ayrılıqları iclasın baş tutmasına mane olur. İyulun 1-də isə OPEC+ nazirlərinin toplantısı olub, lakin fikir ayrılıqları səbəbindən neft hasilatına dair hər hansı qərar qəbul edilməyib. İclasda Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri danışıqlarda özü üçün daha yaxşı şərtlər istəyib. Bu da digər ölkələr, xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanı tərəfindən müsbət qarşılanmayıb. Məlumata görə, OPEC+ formatı çərçivəsində hasilatı 2022-ci ilin sonunadək artırmaqla bağlı razılaşmaya da məhz Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri qarşı çıxıb. Belə ki, BƏƏ nümayəndələri hasilatın artmasına qarşı çıxmasa da, onlara daha yüksək kvota verilməsini istəyiblər. Onlar BƏƏ-nin hasilat həcminin 3.168 milyon barreldən 3.8 milyon barrelədək artırılmasını istəyirlər. BƏƏ hasilatı artırmaq üçün artıq külli miqdarda vəsait yatırıb. Lakin bu da digər ölkələrin narazılığına səbəb olur. Bəzi analitiklərin fikrincə, fikir ayrılığı hasilatın ümumiyyətlə artırılmaması ilə də nəticələnə bilər. Yəni koalisiya 2022-ci ilin aprelinədək hasilatı artırmaya bilər. Baş verənlər fonunda rus ekspert Boris Martsinkeviç qeyd edir ki, Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstan OPEC+ daxilində yeni neft hasilatı kvotaları ilə bağlı münaqişənin həllinin öz versiyasını təklif edə bilər: "İndi Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında OPEC + çərçivəsində yetişən münaqişənin həllini öz üzərinə götürə biləcək bir növ səlahiyyətli vasitəçiyə ehtiyacımız var. Belə bir təşəbbüs eyni zamanda üç ölkə - Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstandan gəlsə, OPEC+ tərəfdaşlarının onları dinləmək şansı da böyük olacaq". Azərbaycan neftinin qiymətlərinə gəlincə, ekspertin fikrincə, “Azeri Light”a bazarda tələbat var: “Azeri Light” “Brent” səviyyəsində kotirovka olunur və kiminsə Azərbaycan neftindən imtina etməsi üçün heç bir səbəb yoxdur”. Mütəxəssisin fikrincə, OPEC + və BƏƏ kompromisə getməlidir, çünki neft bazarındakı xaos neft kartelinin marağında deyil. Martsinkeviç qeyd edib ki, Səudiyyə Ərəbistanı ilə BƏƏ arasındakı qarşıdurmanın kökü kifayət qədər dərindir və bu, bir növ, siyasi münasibətlərin enerji sektoruna daşınmasıdır: “BƏƏ ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı gərginlik Əmirliklərin Səudiyyə kontingentini Yəməndə tək qoyaraq oradan hərbi qüvvələrini geri çəkdiyini elan etməsindən sonra başladı. Ancaq bu, münaqişənin yalnız başlanğıcı idi. Bu yaxınlaradək bu məkan rüsumsuz bir bölgə idi, sonra isə Körfəz ölkələrində istehsal olunmuş məhsulun Səudiyyə Ərəbistanına idxalına məhdudiyyətlər qoyuldu. Növbəti maneə Təl-Əviv və Əbu-Dabi arasında imzalanan əməkdaşlıq müqaviləsi fonunda İsrail əleyhinə sanksiyalar oldu. Qarşıdurma addım-addım böyüdü və nəticədə indi Əmirliklər gündə 600 min barreldən çox kvota tələb edir, bu, OPEC + razılaşmasını aşır”. BƏƏ-nin karteldən çıxması ehtimalına dair sualı cavablandıran Martsinkeviç oxşar bəyanatların keçən il yeni OPEC+ sazişi müzakirə olunarkən Əmirliklərin nümayəndələri tərəfindən verildiyini, lakin bu açıqlamalardan sonra heç bir addım atılmadığını qeyd edib. Martsinkeviçə görə, pozulmuş OPEC + danışıqları başlamazdan əvvəl mövcud olan məhdudiyyətlər rejimi qorunmalıdır: "Bu ilin iyul ayı üçün nəzərdə tutulduğu kimi eyni rejim davam etdiriləcək. Dünya ölkələrinin səlahiyyətliləri tərəfindən görülən anti-pandemiya tədbirləri uğurlu olarsa, bu, neft defisitinə səbəb olacaq. Eyni zamanda, danışıqların dayandırıldığı mesajı gələndə fyuçerslərin qiyməti üç dollar endi". Martsinkeviçin sözlərinə görə, ABŞ neft qiymətlərini bir barrel üçün 75 dollar aralığında saxlamaqda maraqlıdır, çünki bu, ABŞ-ın istehsal xərclərinin kifayət qədər yüksək olduğu şist sektorunu daha aktiv şəkildə bərpa etməsi üçün bir şansdır. Bundan başqa, daha yüksək neft qiyməti qlobal iqtisadiyyatın bərpa sürətini artırmağa imkan verəcək: "Mövcud qiymət aralığı nefti həm istehsal edən, həm də istehlak edən ölkələrə uyğundur". Analitikin fikrincə, amerikalılar tərəfindən sanksiya tətbiq olunmazdan əvvəl İran dünya bazarına gündə təxminən 2 milyon barrel neft tədarük edirdi və bu gün bu həcmin bərpası Tehranın prioritetinə çevrilir: "Aydın məsələdir ki, İranın neft hasilatını bərpa etmək üçün kifayət qədər potensialı var. Tehranın hasilatı və nəqliyyat həcmlərini hansı sürətlə artıra biləcəyi başqa bir sualdır. 2022-ci ilin sonuna kimi nəzərdə tutulmuş OPEC+ sazişi qüvvədən düşənədək bunu gözləmək çətindir".
Ramil QULİYEV
