Enerji sektorunda Azərbaycanın atdığı addımlar yenidən beynəlxalq miqyasda təqdir edilir. Belə görünür ki, bu fonda Azərbaycanın neft və qaz sektoruna həm sərmayə axını, həm də ölkənin bu sahədə böyük gəlirlər əldə etməsi davam edəcək. Bunu Beynəlxalq Enerji Agentliyinin “Azərbaycan 2021: Enerji Siyasəti İcmalı” adlı hesabatı da təsdiq edir.
Hesabatda qeyd olunur ki, neft və qaz orta müddət ərzində Azərbaycan iqtisadiyyatında üstünlük təşkil etməyə davam edəcək. Bildirilib ki, Azərbaycan neft-qaz sektoruna investisiyada stabil mühit yaratmaqla etibarlı ixracatçıya çevrilməyə nail olub. Eləcə də, Azərbaycanın “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi ilə Avropanın qaz tədarükünün şaxələndirilməsində rolunu artırdığı, həmçinin, Avropanın enerji təhlükəsizliyində əhəmiyyətli rola malik olduğu qeyd edilib. Hesabatda vurğulanıb ki, 2025-ci ilə qədər Avropada idxal edilən qaza tələbat əlavə olaraq 45 milyard kubmetrə qədər artacaq, bu isə Azərbaycanın regional qaz mərkəzinə çevrilməsinə şərait yaradacaq. Bununla da 2025-ci ilədək “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə “Şahdəniz-2”dən hasil ediləcək qazın nəqlini iki dəfəyə qədər artırmaqla 16 milyard kubmetr həcminə çatdırmaq olar. Qeyd edilib ki, Azərbaycan neft emalı və neft-kimya istehsalının modernləşdirilməsi və artırılması ilə bağlı səylərini uğurla davam etdirir və bu sahədə irəliləyişlər mövcuddur.
Məhz belə bir vaxtda “Şahdəniz” konsorsiumu iyulun 6-da 540 metr dərinlikdə yerləşən Şərq-Cənub cinahından hasilata başlayıb. Bu, 2021-ci il üçün planlaşdırılmış və qrafikə uyğun yerinə yetirilmiş mühüm bir layihədir. Yeni Şərq-Cənub hasilat cinahı dörd quyudan, iki yeni axın xəttindən və dünya səviyyəli "Şahdəniz" lay-kollektoruna birləşdirilmiş çoxsaylı sualtı konstruksiyadan ibarətdir. Cinahın 2021-ci ilin üçüncü rübündə tam hasilat səviyyəsinə çatacağı gözlənilir. “Şahdəniz” layihəsinin operatoru olan BP şirkətinin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə regional prezidenti Harri Counz bu xüsusda bildirib: “Bu, “Şahdəniz” çərçivəsində bu il üçün planlaşdırdığımız ən mühüm layihədir və biz buna COVID-19 pandemiyasının yaratdığı çətinliklərə və məhdudiyyətlərə baxmayaraq təhlükəsiz, qrafikə və büdcəyə uyğun şəkildə nail olmağımızdan çox məmnunuq. “Şahdəniz-2” çərçivəsində əsas infrastruktur layihələri başa çatandan və 2018-ci ildə ilk qaz əldə olunandan bəri bütün “Şahdəniz” komandası bu nəhəng yataqdan hasilat səviyyəsini artırmaq üçün tam gücü ilə işləyir. Bunun üçün qalan cinahlarda yeni quyular istismara verilir və sualtı hasilat sistemində yeni infrastruktur işə salınır. Məmnuniyyətlə bildirirəm ki, yeni işə salınmış Şərq-Cənub cinahı "Şahdəniz-2" qurğularına çəkilmiş 40 kilometrdən çox uzunluğu olan axın xətlərindən istifadə etməklə "Şahdəniz" yatağından ümumi hasilat həcminə gündə təxminən 90 000 barrel neft ekvivalenti əlavə edəcək”. Elə bu da Azərbaycanın dünya bazarlarına daha çox neft və qaz çıxarmasına imkan verir. Beynəlxaq Enerji Agentliyi də qeyd edir ki, artıq bu il TAP vasitəsilə Azərbaycan Avropaya daha çox qaz çatdıracaq. Məlumata görə, bu il ərzində boru kəməri ilə nəql ediləcək qazın həcminin 5 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir. Hesabatda deyilir ki, ümumilikdə Avropanın boru kəmərləri ilə qaz idxalı 2020-ci ildə 10 %-dən çox azalıb. Bu kəskin azalmaya səbəb Rusiya, Şimali Afrika və İrandan nəqletmənin azalmasıdır. Bu müddət ərzində Norveçə boru kəmərləri ilə təchizat sabit qalıb, Azərbaycandan ixrac isə illik 20 %-dən çox artıb. Hesabatda həmçinin qeyd olunur ki, bu ilin ilk beş ayı ərzində Azərbaycanda təbii qaz hasilatı ötən illə müqayisədə 8 % artıb. Bu, ixracın illik 40 %-dən çox artması ilə əlaqədar olub: “Ümumilikdə, Avropanın boru kəmərləri ilə qaz idxalı 2020-ci ildə 10 %-dən çox azalıb. Bu kəskin azalmaya səbəb Rusiya, Şimali Afrika və İrandan nəqletmənin azalmasıdır.Azərbaycanın ixracı bu fonda illik göstəricidə 20 %-dən çox artıb. Rusiya və Şimali Afrikadan idxalın axalması və Azərbaycan qazının TAP vasitəsilə İtaliya və Cənub-Şərqi Avropaya idxal həcmlərinin artması Azərbaycanın Avropa enerji bazarında rolunu artırır”.
Xatırladaq ki, Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizindən keçərək İtaliyanın cənub sahillərinə çatan TAP perspektivdə tikiləcək interkonnektorlar vasitəsilə Çənub-Şərqi Avropa ölkələrinə qaz tədarükünü stimullaşdıra bilər. Misal üçün, Bolqarıstan təbii qaza tələbatının 33 %-ni TAP vasitəsilə təmin edərək, təchizat təhlükəsizliyini gücləndirməyə qadir olacaq. Bu da, öz növbəsində, ölkədə təbii qazın nüfuz dairəsini artıracaq. TAP-ın Yunanıstan və Albaniya ərazisində, İtaliyadakı çıxış nöqtələri Azərbaycan qazının digər Avropa ölkələrinə nəqli üçün də imkanlar açır. Bu da Azərbaycanın təbii qaz satışından daha çox gəlir əldə etməsi deməkdir.
Neft qiymətləri də Azərbaycanı qane edir. Belə ki, Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı xam neftin qiyməti 0,86 ABŞ dolları, yaxud 1,11 % artıb. “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 78,35 dollar təşkil edir. Qiymətlərin daha da artması gözlənilir. OPEC və təşkilata daxil olmayan ölkələr hasilatı mövcud səviyyədə saxlamaq istəyir. Bu isə neft tələbinin daha da artması və qiymətlərin yenidən yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Vəziyyət belə qalacağı təqdirdə, bu il bazarda neft qıtlığının davam edəcəyi gözlənir. Bu barədə "Bloomberg" "OPEC+"un texniki komitəsinə istinadən xəbər verir. İqtisadçı ekspert Fuad İbrahimov bildirir ki, hər hansı qıtlığın yaranması qiymətlərin bahalaşmasına şərait yaratmış olur: “Vəziyyəti analiz edəndə görürük ki, son bir ildə “OPEC+” formatı hasilatı çərçivədə saxlamağa çalışır. Bunun nəticəsini neft qiymətlərinin müsbət dinamikasını müşahidə edərək görə bilərik. Eyni zamanda, bazarda qiymətlərə təsir edən amillərdən biri də ötən həftə neft və benzin ehtiyatları barədə verilən açıqlamalar oldu. Neft qimyətləri artıq dayanaqlı şəkildə 70 dollar üzərində formalaşıb. Post-pandemiya dövründə istehsalat sahələrinin əvvəlki fəaliyyətlərini bərpa etməsi neftə tələbatı artırıb. Bu da defisitin yaranmasına şərait yaradan amillərdən hesab edilir”.
Tahir TAĞIYEV
