Azərbaycan qazına Avropada kifayət qədər böyük marağın olması heç kimə sirr deyil. Bunun əsas səbəblərindən biri Azərbaycanın qaz təminatı sahəsində indiyə kimi özünü etibarlı partnyor qismində təsdiq etməsidir. Elə bu da qaz sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlıq etmək istəyən Avropa ölkələrinin sayını artırır. Bura Bolqarıstan da aid edilir.
Amma bu ölkə Azərbaycandan təkcə qaz deyil, həm də mavi yanacaqla bağlı infrastruktur sahəsində əməkdaşlıqda maraqlıdır. Elə bundan irəli gəlir ki, Bolqarıstanın dövlət qaz şirkəti “Bulgartransgaz” Yunanıstanın Alexandroupolis şəhəri yaxınlığında üzən maye qaz (LNG) terminalının tikintisini həyata keçirən Yunanıstanın "Gastrade" şirkətinin 20 %-ni almaq üzrə sövdələşməni başa çatdırıb. Məlumata görə, razılaşma Bolqarıstanın şaxələndirmə və Rusiya qazından asılılığını azaltmaq strategiyasının bir hissəsidir. Təxmini illik gücü 5,5 milyard kubmetr olacaq LNG terminalı Azərbaycana aid təbii qazı Bolqarıstana ötürəcək Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru ilə Avropanın cənub-şərqinə qaz tədarük edəcək. Bundan əlavə, artıq o da məlum olub ki, Bolqarıstan artıq bu ilin sentyabr ayının sonuna qədər Azərbaycandan 225 milyon kubmetrə yaxın təbii qaz almağa hazırlaşır. Azərbaycan qazı Bolqarıstan-Yunanıstan İnterkonnektorunun inşasının gecikmələri səbəbilə Kula-Sidirokastro xətti ilə nəql ediləcək.
Lakin Azərbaycan qazının bu marşrutla nəqli müvəqqətidir. Bolqarıstan-Yunanıstan İnterkonnektorunun tam istismara verilməsindən sonra Bolqarıstan ölkəmizdən qazı bu xətlə alacaq. Qeyd edək ki, Bolqarıstan-Yunanıstan İnterkonnektorunun 2021-ci ilin oktyabrında işə başlaması gözlənilir. Elə bu günlərdə Yunanıstan parlamenti Azərbaycan təbii qazının Yunanıstana, oradan isə Bolqarıstana ixrac edilməsi üçün nəzərdə tutulan Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektorunun tikintisinə icazə verən qanun layihəsini ratifikasiya edib. Bolqarıstan tərəfi də kəmərin tikintisi ilə bağlı ikitərəfli müqaviləni ratifikasiya edib. Bu, Yunanıstan və Bolqarıstan təbii qaz boru kəmərləri şəbəkəsinin birləşdirilməsinə imkan verəcək. Yunanıstanın energetika və ətraf mühit naziri Kostas Skrekas qeyd edib ki, Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru layihəsi artıq reallaşmaqdadır. Onun sözlərinə görə, bu layihə Yunanıstanın geostrateji mövqeyini yaxşılaşdıracaq: “Çünki ölkə müxtəlif mənbələrdən Avropa bazarı üçün təbii qazın ötürülməsində qapı rolunu oynayacaq. Yeni boru kəməri Azərbaycan qazının Yunanıstan üzərindən Avropaya ötürülməsini həyata keçirəcək TAP ilə birləşəcək. Həmçinin, Yunanıstanın şimalında yerləşən Aleksandroupolisdəki sıxılmış təbii qaz (LNG) terminalı kimi digər layihələrlə birləşəcək”. Bolqarıstan-Yunanıstan İnterkonnektorunun layihə rəhbəri Teodora Georgieva isə kəmərin çəkilişinin pandemiya səbəbindən gecikdiyini qeyd edir: "Koronavirus pandemiyası Azərbaycana aid təbii qazı Bolqarıstana ötürəcək Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektorunun tikintisi ilə bağlı işin sürətlə görülməsini çətinləşdirir". Bununla belə, onun sözlərinə görə, layihə üçün geodeziya tədqiqatları və boruların tədarükü başa çatıb.
Bu fonda xatırladaq ki, Bolqarıstanın “Bulgargaz” şirkəti və SOCAR arasında müqavilə əsasında ölkəmiz Bolqarısatana ildə 1 milyard kubmetr həcmində qaz tədarük edəcək. Bir daha qeyd edək ki, Bolqarıstan-Yunanıstan İnterkonnektoru da Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz" qaz kondensat yatağının ikinci mərhələdə istismarı çərçivəsində hasil edilən "mavi yanacağ"ın Bolqarıstana nəqlini nəzərdə tutur. TAP kəmərinə qoşulacaq bu xətt vasitəsilə Bolqarıstan Azərbaycandan ildə 1 milyard kubmetr təbii qaz idxal edəcək. Azərbaycan təbii qazı hesabına Bolqarıstan mavi yanacaq tələbatının 25-30 %-ni ödəyə biləcək. Ümumi uzunluğu 182 kilometr olan Bolqarıstan-Yunanıstan İnterkonnektorunun 150 kilometri Bolqarıstan ərazisindən keçəcək. Kəmərin illik ötürücülük gücü 3-5 milyard kubmetr həcmində nəzərdə tutulur. Onun işə düşməsindən sonra Bolqarıstan Azərbaycandan alınacaq qazın həcminin 2 milyard kubmetrə çatdırılmasında maraqlı olduğunu da gizlətmir. Bu da o deməkdir ki, Bolqarıstan enerji təhlükəsizliyini Azərbaycana həvalə edir. Bolqarıstanla yanaşı, işə düşmüş TAP kəməri perspektivdə tikiləcək interkonnektorlar vasitəsilə Çənub-Şərqi Avropa ölkələrinə qaz tədarükünü stimullaşdıra bilər. Xatırladaq ki, TAP-ın Yunanıstan və Albaniya ərazisində, İtaliyadakı çıxış nöqtələri Azərbaycan qazının digər Avropa ölkələrinə nəqli üçün də imkanlar açır. “Cənub qaz dəhlizi”nin sonuncu seqmenti kimi Avropanın yeni təbii qaz mənbəyinə etibarlı çıxışını təmin edən və strateji əhəmiyyət daşıyan TAP, ümumiyyətlə, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsində, tədarükün şaxələndirilməsində mühüm rol oynayır.
Ramil QULİYEV
